Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

W książce przedstawione zostały zagadnienia związane z postępowaniem sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, ze szczególnym naciskiem na jego odrębności w stosunku do postępowania zwykłego. W sposób syntetyczny zaprezentowano najważniejsze cechy systemu ubezpieczeń społecznych w Polsce, w tym podstawowe akty prawne regulujące ten system, a także zakres podmiotowy i przedmiotowy obowiązku ubezpieczenia społecznego. Autorka przedstawia naczelne zasady postępowania cywilnego oraz ich realizację w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych; kompleksowo omawia zagadnienia związane z przebiegiem postępowania w tych sprawach, sposoby wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego i jego charakter, wymogi formalne odwołania, a także zakres rozpoznania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych i sposoby zakończenia tego postępowania odrębnego. Ukazuje również najważniejsze różnice w zakresie środków zaskarżenia w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w stosunku do postępowania zwykłego. Adresaci: Publikacja przeznaczona jest zarówno dla sędziów, radców prawnych i adwokatów, jak i teoretyków prawa, a także dla osób dochodzących roszczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Wykaz skrótów str. 13 Wstęp str. 17 Rozdział 1 System ubezpieczenia społecznego str. 19 1. Uwagi wstępne str. 19 2. Podstawowe akty str. 20 3. Zasady systemu ubezpieczeń społecznych str. 20 3.1. Uwagi ogólne str. 20 3.2. Zasada przymusu str. 21 3.3. Zasada powszechności str. 22 3.4. Zasada równego traktowania ubezpieczonych str. 22 3.5. Zasada gwarantowania przez państwo wypłacalności świadczeń str. 24 3.6. Zasada wzajemności str. 25 4. System finansowy ubezpieczeń społecznych str. 25 4.1. Uwagi ogólne str. 25 4.2. Fundusz Ubezpieczenia Społecznego str. 25 4.3. Fundusz Rezerwy Demograficznej str. 26 4.4. Otwarte fundusze emerytalne str. 27 5. Obowiązek ubezpieczenia społecznego str. 28 5.1. Uwagi wstępne str. 28 5.2. Zakres podmiotowy obowiązku ubezpieczenia społecznego str. 28 5.2.1. Uwagi ogólne str. 28 5.2.2. Pracownicy str. 29 5.2.3. Osoby wykonujące pracę nakładczą str. 30 5.2.4. Członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych str. 31 5.2.5. Zleceniobiorcy i osoby z nimi współpracujące str. 32 5.2.6. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osoby z nimi współpracujące str. 33 5.2.6.1. Uwagi ogólne str. 33 5.2.6.2. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych str. 35 5.2.6.3. Twórcy i artyści str. 35 5.2.6.4. Osoby wykonujące wolny zawód str. 36 5.2.6.5. Wspólnicy str. 37 5.2.6.6. Osoby prowadzące niepubliczną szkołę, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów o systemie oświaty str. 38 5.2.6.7. Osoby współpracujące str. 39 5.2.6.8. Inne podmioty str. 41 5.2.7. Posłowie i senatorowie str. 41 5.2.8. Stypendyści sportowi oraz słuchacze Krajowej Szkoły Administracji Publicznej str. 42 5.2.9. Osoby wykonujące odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania str. 42 5.2.10. Osoby bezrobotne oraz osoby pobierające stypendium str. 43 5.2.11. Duchowni str. 44 5.2.12. Żołnierze str. 45 5.2.13. Funkcjonariusze Służby Celnej str. 45 5.2.14. Osoby przebywające na urlopach wychowawczych lub pobierające zasiłek macierzyński str. 45 5.2.15. Osoby pobierające świadczenie socjalne oraz zasiłek socjalny str. 46 5.2.16. Osoby pobierające świadczenie szkoleniowe str. 46 6. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczenia społecznego str. 47 6.1. Uwagi ogólne str. 47 6.2. Ubezpieczenie emerytalne i rentowe str. 48 6.2.1. Uwagi ogólne str. 48 6.2.2. Podmioty str. 48 6.2.3. Świadczenia z ubezpieczenia emerytalnego str. 48 6.2.3.1. Uwagi ogólne str. 48 6.2.3.2. Emerytura dla urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. str. 49 6.2.3.3. Emerytura dla urodzonych po 31 grudnia 1948 r. str. 50 6.2.4. Świadczenia z ubezpieczenia rentowego str. 51 6.2.4.1. Uwagi ogólne str. 51 6.2.4.2. Renta z tytułu niezdolności do pracy str. 51 6.2.4.3. Renta szkoleniowa str. 53 6.2.4.4. Renta rodzinna str. 54 6.2.4.5. Zasiłek pogrzebowy str. 56 6.3. Ubezpieczenie chorobowe str. 57 6.3.1. Uwagi ogólne str. 57 6.3.2. Podmioty str. 57 6.3.3. Świadczenia z ubezpieczenia chorobowego str. 58 6.3.3.1. Uwagi ogólne str. 58 6.3.3.2. Zasiłek chorobowy str. 58 6.3.3.3. Świadczenie rehabilitacyjne str. 60 6.3.3.4. Zasiłek wyrównawczy str. 61 6.3.3.5. Zasiłek macierzyński str. 62 6.3.3.6. Zasiłek opiekuńczy str. 63 6.4. Ubezpieczenie wypadkowe str. 64 6.4.1. Uwagi ogólne str. 64 6.4.2. Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego str. 65 6.4.2.1. Uwagi ogólne str. 65 6.4.2.2. Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne str. 65 6.4.2.3. Jednorazowe odszkodowanie str. 66 6.4.2.4. Pozostałe świadczenia str. 67 7. Ubezpieczenie społeczne rolników str. 68 7.1. Uwagi ogólne str. 68 7.2. Zakres podmiotowy ubezpieczenia społecznego rolników str. 68 7.3. Świadczenia z rolniczego ubezpieczenia społecznego str. 69 7.3.1. Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego str. 69 7.3.2. Świadczenie z ubezpieczenia emerytalno-rentowego str. 71 Rozdział 2 Zakres spraw rozpoznawanych według przepisów o postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 74 1. Uwagi wstępne str. 74 2. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 476 § 2 k.p.c. str. 76 3. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 476 § 3 k.p.c. str. 79 4. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych w orzecznictwie Sądu Najwyższego str. 81 5. Sprawy, w których nie przysługuje odwołanie str. 86 6. Sprawy, do których stosuje się przepisy o postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 90 Rozdział 3 Charakter spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 91 1. Uwagi wstępne str. 91 2. Pojęcie sprawy cywilnej str. 92 3. Stosunek ubezpieczenia społecznego str. 95 3.1. Uwagi ogólne str. 95 3.2. Pojęcie stosunku ubezpieczenia społecznego str. 97 3.3. Charakter prawny stosunku ubezpieczenia społecznego str. 99 4. Poglądy doktryny na charakter spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 102 4.1. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych jako sprawy o charakterze zobowiązaniowym str. 102 4.2. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych jako sprawy cywilne w znaczeniu formalnym str. 103 5. Charakter spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych w orzecznictwie Sądu Najwyższego str. 104 6. Podsumowanie str. 105 Rozdział 4 Realizacja naczelnych zasad postępowania cywilnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 108 1. Uwagi wstępne str. 108 2. Zasada prawdy materialnej str. 111 3. Zasada dyspozycyjności (rozporządzalności) str. 116 4. Zasada kontradyktoryjności (sporności) str. 118 5. Zasada równości stron str. 121 6. Zasada bezpośredniości str. 123 7. Zasada ustności i pisemności str. 125 8. Zasada jawności str. 127 9. Zasada koncentracji materiału procesowego str. 129 10. Zasada formalizmu str. 131 Rozdział 5 Podmioty postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 135 1. Sąd str. 135 1.1. Uwagi ogólne str. 135 1.2. Wydziały ubezpieczeń społecznych str. 136 1.3. Jurysdykcja krajowa str. 137 1.4. Właściwość rzeczowa sądu str. 138 1.5. Właściwość miejscowa sądu str. 140 1.6. Przekazanie sprawy innemu sądowi str. 141 1.7. Skład sądu str. 142 2. Strony i uczestnicy postępowania sądowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 143 2.1. Uwagi ogólne str. 143 2.2. Ubezpieczony str. 147 2.3. Inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja str. 150 2.4. Zainteresowany str. 153 2.5. Interwencja uboczna str. 158 2.6. Organ rentowy str. 162 2.6.1. Uwagi ogólne str. 162 2.6.2. Pojęcie organu rentowego w myśl art. 476 § 4 k.p.c. str. 164 2.7. Prokurator str. 169 2.8. Rzecznik Praw Obywatelskich str. 175 2.9. Organizacje pozarządowe str. 175 2.10. Reprezentacja stron str. 181 Rozdział 6 Przebieg postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 186 1. Uwagi ogólne str. 186 2. Charakter prawny odwołania str. 186 3. Wniesienie odwołania str. 188 3.1. Uwagi ogólne str. 188 3.2. Warunki formalne odwołania str. 189 3.3. Sposoby wniesienia odwołania str. 194 3.4. Czynności organu rentowego po wniesieniu odwołania str. 197 4. Termin do wniesienia odwołania i skutki jego uchybienia str. 201 4.1. Termin do wniesienia odwołania i jego charakter str. 201 4.2. Skutki uchybienia terminu str. 202 5. Wstępne badanie sprawy str. 204 6. Czynności wyjaśniające str. 207 7. Doręczenia str. 209 8. Odrębności postępowania dowodowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 211 9. Koszty postępowania str. 214 9.1. Uwagi wstępne str. 214 9.2. Zakres zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 216 9.2.1. Uwagi ogólne str. 216 9.2.2. Zakres przedmiotowy zwolnienia z obowiązku uiszczania kosztów sądowych str. 217 9.3. Zakres podmiotowy zwolnienia str. 219 9.3.1. Zasady ponoszenia kosztów przez stronę wnoszącą odwołanie str. 219 9.3.2. Zasady ponoszenia kosztów przez organ rentowy str. 220 9.3.3. Zasady ponoszenia kosztów sądowych przez inne podmioty postępowania str. 223 Rozdział 7 Sposoby zakończenia sprawy str. 224 1. Uwagi ogólne str. 224 2. Merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 225 2.1. Uwagi ogólne str. 225 2.2. Zakres rozpoznania sprawy str. 226 2.3. Oddalenie odwołania str. 228 2.4. Uwzględnienie odwołania str. 229 3. Formalne sposoby zakończenia postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 231 3.1. Odrzucenie odwołania str. 231 3.2. Umorzenie postępowania str. 231 4. Rozstrzygnięcia sądu w sprawach o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji str. 235 Rozdział 8 Środki zaskarżenia w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 242 1. Uwagi wstępne str. 242 2. Apelacja str. 243 2.1. Uwagi ogólne str. 243 2.2. Warunki formalne i termin do wniesienia apelacji str. 244 2.3. Rodzaje rozstrzygnięć sądu apelacyjnego str. 248 3. Zażalenie str. 251 3.1. Uwagi ogólne str. 251 3.2. Przesłanki dopuszczalności zażalenia str. 254 4. Skarga kasacyjna str. 255 4.1. Uwagi ogólne str. 255 4.2. Dopuszczalność skargi kasacyjnej ze szczególnym uwzględnieniem spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 256 4.3. Odrębności postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 260 5. Wznowienie postępowania str. 261 5.1. Uwagi ogólne str. 261 5.2. Przyczyny wznowienia postępowania str. 262 5.3. Terminy wniesienia i wymogi skargi o wznowienie postępowania str. 269 6. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia str. 270 6.1. Uwagi ogólne str. 270 6.2. Odrębności w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych str. 274 Uwagi końcowe str. 277 Bibliografia str. 283