Meritum Ubezpieczenia społeczne

Poradnik omawia zagadnienia związane z systemem ubezpieczeń społecznych i świadczeniami ubezpieczeniowymi, mając na uwadze przede wszystkim praktyczne, przystępne przedstawienie tematu. Nie jest to więc komentarz do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale swoisty poradnik przybliżający w sposób przystępny zasady funkcjonowania w praktyce systemu ubezpieczeń społecznych, jak i wszystkich związanych z nim świadczeń. Zaprezentowane zagadnienia mają szerokie ujęcie, gdyż dotyczą również świadczeń emerytalno-rentowych, świadczeń znajdujących się poza ubezpieczeniami społecznym, tj. świadczeń rodzinnych. Omówiono także zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego państw UE. Nowości w "Meritum. Ubezpieczenia społeczne", wyd. 9 – szczegółowo omówiono m.in. następujące zagadnienia:• ulga na start - czym jest, komu przysługuje• „mały ZUS plus” – którzy przedsiębiorcy i na jakich warunkach mogą korzystać z tej formy opłacania składek• zawieszenie/wznowienie działalności gospodarczej a podleganie ubezpieczeniom społecznym• ubezpieczenie akcjonariuszy prostej spółki akcyjnej, których wkładem jest świadczenie pracy lub usług• nowe zasady przysługiwania zasiłku chorobowego w 2022 roku• zasiłek chorobowy a COVID-19• nowe dokumenty (formularze) wymagane do wypłaty zasiłku opiekuńczego• dokumentowanie nieobecności w pracy w okresie pandemicznym a wypłata zasiłku chorobowego• regulacje związane z zasiłkiem chorobowym dla obywateli Ukrainy• zasiłek chorobowy dla osób prowadzących działalność gospodarczą/osób współpracujących – nowe regulacje• nowe, istotne dla wypłaty świadczeń – definicje utraty dochodu• forma rzeczowa wypłaty świadczenia rodzinnego• zmienione zasady dokumentowania przy ubieganiu się o zasiłek rodzinny• wymogi przy ubieganiu się o specjalny zasiłek opiekuńczy• rodzinny kapitał opiekuńczy – nowe świadczenie na rzecz rodzin z dziećmi na utrzymaniu (wysokość, zasady przyznawania, wymagane dokumenty)• świadczenie „Dobry start”• nowe zasady i kwoty zasiłków wolne od potrąceń i egzekucji• nowe regulacje dotyczące uprawnień do świadczeń rodzinnych (dot. m.in. cudzoziemców)• płatnik składek na ubezpieczenie w przypadku sukcesji przedsiębiorstwa• omówienie ubezpieczenia doktorantów – zakresu, ram czasowych ubezpieczenia• obowiązek informowania ZUS o umowach o dzieło• omówienie nowego typu świadczenia – świadczenia teleinformatycznego – komu i na jakich zasadach przysługuje• zmiany w warunkach przyznawania renty z tytułu niezdolności do pracy• omówienie zasad funkcjonowania subkonta w ZUS• zmiany w przysługiwaniu okresowej emerytury kapitałowej• dziedziczenie środków po członkach OFE• świadczenia przyznawane przez Prezesa ZUS (przyznawane w drodze wyjątku, rodzicielskie świadczenie uzupełniające)• świadczenie wyrównawcze dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki• świadczenie wyrównawcze dla działacza opozycji antykomunistycznej/osoby represjonowanej z powodów politycznych• dodatki i inne świadczenia poza ubezpieczeniowe (m.in. pielęgnacyjny, kombatancki, za tajne nauczanie, ryczałt energetyczny, ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, deputat węgłowy)• nowe formularze ZUS-owskie – wzory wypełniania• najnowsze, aktualne interpretacje ZUS-u, m.in. w kwestii ubezpieczenia zleceniobiorców• omówienie najnowszego orzecznictwa z zakresu ubezpieczeń społecznych. Publikacja jest przeznaczona dla pracowników działów kadr, księgowości, biur księgowo-rachunkowych oraz terenowych oddziałów ZUS i jednostek pomocy społecznej.

  Strona                                                                                                                                                      Numer 11                Słowo wstępne 13                Wykaz skrótów 17                Rozdział I. System ubezpieczeń społecznych 23           1.    Podstawowe pojęcia ................................................................................................................ 1 25           2.    Zasady ogólne .......................................................................................................................... 21 27           3.    Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym .............................................................. 26 125         4.    Zbieg tytułów do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych ........................................... 200 140         5.    Dobrowolne ubezpieczenia społeczne .............................................................................. 215 143         6.    Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne .................................................. 220 172         7.    Składka na Fundusz Emerytur Pomostowych ................................................................. 254² 180         8.    Ulgi w spłacie należności z tytułu składek ....................................................................... 255 187         9.    Zasady zgłaszania danych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ................................ 267 219         10.  Zasady rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne ................................................ 294 243         11.  Konto ubezpieczonego i konto płatnika składek ............................................................. 313 248         12.  Dokumenty ubezpieczeniowe ............................................................................................ 316 256         13.  Sądowa kontrola decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ....................................... 328 260         14.  Kontrola wykonywania obowiązków z zakresu ubezpieczeń społecznych ................ 338 264         15.  Sankcje za uchybienie obowiązkom z zakresu ubezpieczeń społecznych .................. 345 266         16.  Zwrot nienależnie pobranych świadczeń ........................................................................ 350 268         17.  Wiążące interpretacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ......................................... 350¹ 273         18.  Ubezpieczenie zdrowotne ................................................................................................... 351 305         19.  Składka na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy ................................................... 373 312         20.  Składka na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ............................. 379 317              Rozdział II. Świadczenia z ubezpieczenia chorobowego w razie choroby i macierzyństwa 320         1.    Zagadnienia ogólne .............................................................................................................. 385 329         2.    Zasiłek chorobowy ................................................................................................................ 400 379         3.    Świadczenie rehabilitacyjne .............................................................................................. 452 390         4.    Zasiłek wyrównawczy ........................................................................................................... 459 392         5.    Zasiłek macierzyński ............................................................................................................. 463 431         6.    Zasiłek opiekuńczy ................................................................................................................ 494 442         7.    Podstawa wymiaru zasiłków dla pracowników ............................................................... 510 496         8.    Podstawa wymiaru świadczeń dla ubezpieczonych niebędących pracownikami                            562 519              Rozdział III. Świadczenia w razie choroby z ubezpieczenia wypadkowego 520         1.    Podmioty uprawnione do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego oraz zakres świadczeń                                                                                                                                          569 521         2.    Definicja wypadku przy pracy i choroby zawodowej ..................................................... 572 537         3.    Zasady ustalania prawa do świadczeń ............................................................................. 581 548         4.    Wysokość świadczeń oraz dokumentacja ....................................................................... 591 551         5.    Podstawa wymiaru świadczeń ........................................................................................... 594 559              Rozdział IV. Zasady wypłaty świadczeń 560         1.    Podmioty zobowiązane do wypłaty świadczeń .............................................................. 599 562         2.    Terminy wypłaty świadczeń ............................................................................................... 603 569         3.    Świadczenia pobrane nienależnie oraz wypłacone bezpodstawnie .......................... 605 586         4.    Potrącenia .............................................................................................................................. 610 589         5.    Tryb odwoławczy .................................................................................................................. 614 598         6.    Przedawnienie roszczeń ...................................................................................................... 615 599         7.    Finansowanie wypłacanych świadczeń ............................................................................ 616 603              Rozdział V. Świadczenia rodzinne z budżetu państwa 605         1.    Zagadnienia ogólne .............................................................................................................. 618 622         2.    Zagadnienia szczegółowe dotyczące zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego                                                                                                                                              669 633         3.    Zagadnienia szczegółowe dotyczące świadczeń opiekuńczych (zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne) ............................................... 690 640         4.    Pozostałe świadczenia związane z urodzeniem dziecka ............................................... 695 643         5.    Postępowanie w sprawie przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych .......... 701 660         6.    Świadczenie wychowawcze – „Rodzina 500+” .............................................................. 734¹ 662         7.    Rodzinny kapitał opiekuńczy ............................................................................................. 734² 664         8.    „Dobry start” ........................................................................................................................ 7346 666         9.    Wzory dokumentów ............................................................................................................. 735 739              Rozdział VI. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich 741         1.    Zagadnienia ogólne .............................................................................................................. 741 743         2.    Zasady ustalania właściwego ustawodawstwa ............................................................... 743 757         3.    Praca najemna w więcej niż jednym państwie członkowskim ..................................... 768 759         4.    Działalność na własny rachunek w więcej niż jednym państwie członkowskim                              771 760         5.    Elementy służące ustaleniu miejsca zamieszkania ........................................................ 772 761         6.    Działalność na własny rachunek i praca najemna w kilku państwach członkowskich                     773 763         7.    Personel kontraktowy Wspólnot Europejskich ............................................................... 774 763         8.    Artykuł 16 rozporządzenia 883/2004 wyjątkiem od postanowień zawartych w art. 11–15                                                                                                                                               776 765         9.    Obywatele państw trzecich ................................................................................................ 778 766         10.  Osoby zatrudnione przez podmioty zagraniczne z państw członkowskich ................ 779 767         11.  Przejęcie obowiązków płatnika składek przez pracownika .......................................... 784 770         12.  Zasady wydawania zaświadczenia A1 .............................................................................. 790 777              Rozdział VII. Prawo do emerytur ustalanych na dotychczasowych zasadach 778         1.    Wprowadzenie ...................................................................................................................... 794 779         2.    Prawo do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.                               796 794         3.    Prawo do emerytury wcześniejszej dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. a przed 1 stycznia 1969 r. .................................................................................................................. 832 823              Rozdział VIII. Renty z FUS 824         1.    Renta z tytułu niezdolności do pracy ................................................................................ 868 862         2.    Renta rodzinna ...................................................................................................................... 892 903              Rozdział IX. Obliczanie wysokości emerytur ustalanych na dotychczasowych zasadach oraz rent 906         1.    Czynniki kształtujące prawo i wysokość emerytur przyznawanych na dotychczasowych zasadach oraz rent z tytułu niezdolności do pracy ................................................................................... 919 1007      2.    Ustalanie wysokości emerytury obliczanej na dotychczasowych zasadach oraz renty z tytułu niezdolności do pracy ........................................................................................................ 1045 1064      3.    Zawieszanie prawa do świadczeń lub zmniejszanie ich wysokości w związku z osiąganiem przychodów ......................................................................................................................... 1101 1109           Rozdział X. Przyznawanie i wypłata emerytur i rent 1110      1.    Powstanie i ustanie prawa do emerytury i renty ......................................................... 1150 1113      2.    Wypłata świadczeń ........................................................................................................... 1153¹ 1125      3.    Decyzje organów rentowych ............................................................................................ 1163 1135      4.    Nienależnie pobrane świadczenia .................................................................................. 1169 1146      5.    Niezrealizowane świadczenia .......................................................................................... 1179 1152      6.    Postępowanie odwoławcze .............................................................................................. 1184 1157           Rozdział XI. Postępowanie w sprawach o emeryturę ustalaną na dotychczasowych zasadach i rentę 1160      1.    Wniosek o emeryturę lub rentę ...................................................................................... 1189 1174      2.    Dokumenty przedkładane wraz z wnioskiem o emeryturę lub rentę ...................... 1211 1177      3.    Środki dowodowe .............................................................................................................. 1223 1179      4.    Sposób wypełniania wniosków ....................................................................................... 1227¹ 1247      5.    Decyzja organu rentowego ............................................................................................... 1258 1248      6.    Możliwość ubiegania się o inne świadczenie .............................................................. 1265 1252      7.    Wznowienie postępowania .............................................................................................. 1267 1269           Rozdział XII. Emerytura na nowych zasadach 1270      1.    Emerytura dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. .......................... 1277 1293      2.    Wysokość emerytury ........................................................................................................ 1280 1363           Rozdział XIII. Okresowa emerytura kapitałowa 1364      1.    Okresowa emerytura kapitałowa .................................................................................... 1295 1368      2.    Wysokość okresowej emerytury kapitałowej ............................................................... 1297 1373      3.    Postępowanie o okresową emeryturę kapitałową ..................................................... 1300 1375      4.    Wypłata okresowej emerytury kapitałowej .................................................................. 1301 1378      5.    Dziedziczenie po członku OFE .......................................................................................... 1303 1381           Rozdział XIV. Emerytury pomostowe 1383      1.    Warunki wymagane do nabycia prawa do emerytury pomostowej ......................... 1306 1397      2.    Szczególne przypadki ustalania uprawnień do emerytury pomostowej .................. 1325 1416      3.    Wysokość emerytury pomostowej ................................................................................. 1341 1419      4.    Powstanie prawa do emerytury pomostowej ............................................................... 1345 1420      5.    Postępowanie w sprawie emerytury pomostowej i zasady jej wypłaty ............ ..... 1346 1430      6.    Ustanie prawa do emerytury pomostowej .................................................................... 1355 1431      7.    Zawieszenie prawa do emerytury pomostowej lub zmniejszenie jej wysokości                              1356 1433      8.    Zmiany obowiązujące od 1 stycznia 2023 r. ................................................................ 1359² 1435           Rozdział XV. Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego 1437      1.    Zakres podmiotowy ustawy wypadkowej ...................................................................... 1360 1439      2.    Zakres przedmiotowy ustawy wypadkowej .................................................................. 1364 1440      3.    Rodzaje wypadków ............................................................................................................ 1365 1444      4.    Elementy definicji wypadków .......................................................................................... 1371 1457      5.    Choroba zawodowa ........................................................................................................... 1379 1465      6.    Wyłączenie prawa do świadczeń .................................................................................... 1382 1475      7.    Jednorazowe odszkodowanie .......................................................................................... 1392 1482      8.    Renta z tytułu niezdolności do pracy .............................................................................. 1401 1504      9.    Renta szkoleniowa ............................................................................................................. 1408 1505      10.  Renta rodzinna .................................................................................................................... 1409 1508      11.  Obowiązki płatnika składek .............................................................................................. 1410 1521      12.  Przypadki, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. i wcześniejsze                                                                                                                                         1431 1526      13.  Postępowanie w sprawach świadczeń .......................................................................... 1440 1529           Rozdział XVI. Świadczenia i zasiłki przedemerytalne 1531      1.    Przejęcie wypłaty świadczeń i zasiłków przedemerytalnych przez ZUS .................. 1443 1532      2.    Warunki wymagane do przyznania świadczenia przedemerytalnego na podstawie ustawy o świadczeniach przedemerytalnych ............................................................................. 1446 1553      3.    Wysokość świadczeń i zasiłków przedemerytalnych .................................................. 1483 1555      4.    Ustanie prawa do świadczenia i zasiłku przedemerytalnego, zawieszenie prawa do tego świadczenia oraz zbieg prawa do świadczenia z rentą rodzinną ..................................................... 1487 1560      5.    Zbieg prawa do świadczenia i zasiłku przedemerytalnego z prawem do renty rodzinnej                                                                                                                                                1498 1561      6.    Zasady wstrzymywania wypłaty świadczenia i zasiłku przedemerytalnego wynikające z ustawy o emeryturach i rentach z FUS ......................................................................................... 1499 1562      7.    Zawieszenie lub zmniejszenie wysokości świadczeń (zasiłków) przedemerytalnych                      1500 1576      8.    Postępowanie o świadczenie przedemerytalne .......................................................... 1523 1591           Rozdział XVII. Nauczycielskie świadczenia kompensacyjne 1592      1.    Wprowadzenie .................................................................................................................... 1535 1593      2.    Warunki wymagane do nabycia prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego                                                                                                                                         1538 1603      3.    Wysokość nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego .................................... 1545 1604      4.    Powstanie, ustanie oraz zawieszenie prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego                                                                                                                                            ..... 1549 1609      5.    Postępowanie w sprawach o nauczycielskie świadczenia kompensacyjne i wypłata tych świadczeń                                                                                                                                            ..... 1553 1615           Rozdział XVIII. Świadczenia przyznawane przez Prezesa ZUS i inne świadczenia pozaubezpieczeniowe 1616      1.    Świadczenia przyznawane przez Prezesa ZUS .............................................................. 1554 1637      2.    Świadczenie uzupełniające .............................................................................................. 1582 1650      3.    Renta socjalna ..................................................................................................................... 1583 1658      4.    Świadczenie wyrównawcze dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki .............................................................................. 1589 1664      5.    Świadczenie wyrównawcze dla działacza opozycji antykomunistycznej osoby represjonowanej z powodów politycznych ................................................................................................... 1590 1670      6.    Dodatki i inne świadczenia pozaubezpieczeniowe ...................................................... 1591 1679           Indeks rzeczowy