Religia w nowoczesnym państwie demokratycznym - szansa czy zagrożenie?

Analiza dyskusji dotyczących współczesnego znaczenia religii dla demokratycznego państwa oraz jej form i warunków obecności w sferze publicznej. Autorka bada religijne i pozareligijne podstawy państwa konstytucyjnego, które znacząco wpływają na kondycję tego systemu. Sięgając do najważniejszego sporu w zakresie filozofii politycznej, jaki toczył się od lat 70. XX wieku, czyli do sporu między liberałami a komunitarianami dotyczącego głównie idei sprawiedliwości w społeczeństwie, stara się rozwinąć aktualną polemikę i wzbogacić ją o nowe argumenty. The analysis of the discussion on the significance of religion for the contemporary democratic state and its forms of presence in the public sphere. The author examines the religious and non-religious foundations of the constitutional state that affect the condition of the system. Referring to the dispute between the liberals and the communitarians about the idea of justice in the society, the author makes an attempt to develop the current polemics with new arguments.

PRZEDMOWA 7 WSTĘP 15 CZĘŚĆ I. Okoliczności sporu liberałów i komunitarian: chronologia, zakres problemowy, stanowiska 23 Rozdział 1. Teoria sprawiedliwości Rawlsa i wybrane krytyki 27 Rozdział 2. Komunitariańska krytyka teorii sprawiedliwości 34 Rozdział 3. Powstanie i rozwój sporu 43 CZĘŚĆ II. Religia a normatywne założenia państwa nowoczesnego 49 Rozdział 1. Idea tolerancji 53 1.1. Pluralizm religijny i wojna religijna jako źródła liberalizmu w ujęciu Rawlsa 53 1.2. Okrucieństwo wojen jako źródło liberalizmu strachu Shklar 63 1.3. Komunitariańskie ujęcie doświadczenia wspólnoty politycznej 73 1.4. Tolerancja religijna – ujęcie liberalne 78 1.5. Tolerancja religijna według komunitarian 87 Rozdział 2. Wolność sumienia 102 2.1. Wolność sumienia według Rawlsa 104 2.2. Warunki możliwości ograniczenia zasady wolności sumienia 108 Rozdział 3. Religia a zasada neutralności państwa 115 3.1. Przesłanki akceptacji idei neutralnego państwa 115 3.2. Komunitariańska krytyka idei państwa neutralnego 124 Rozdział 4. Zasada rozdziału Kościoła od państwa 130 4.1. Interpretacja z pozycji liberalnych 130 4.2. Interpretacja komunitariańska 136 4.3. Krytyka zasady oddzielenia państwa od religii 152 Rozdział 5. Legitymizacja państwa i systemu politycznego 159 5.1. Liberalna zasada legitymizacji państwa 161 5.2. Legitymizacja nowoczesnego państwa w ujęciu komunitarian 170 Rozdział 6. Normatywne podstawy praktyk politycznych w demokracji 174 CZĘŚĆ III. Religia a normatywne założenia nowoczesnej sfery publicznej 181 Rozdział 1. Sfera publiczna 182 Rozdział 2. Warunki uczestnictwa w debacie publicznej 194 Rozdział 3. Religia obywatelska 217 Rozdział 4. Niedobrowolne zrzeszenia 236 CZĘŚĆ IV. Nowy obraz sporu liberałów i komunitarian 245 Rozdział 1. Koncepcja Rawlsa jako tło sporu o współczesne znaczenie polityczne religii 246 Rozdział 2. Stanowiska polemiczne wobec ujęcia Rawlsa 257 ZAKOŃCZENIE 269 BIBLIOGRAFIA 275 INDEKS 289