O moralności transferów socjalnych

W pracy zaprezentowano wyniki badań dotyczących codziennej rzeczywistości pracy w ośrodkach pomocy społecznej. Autor opisuje praktyczną stronę polityki świadczeń socjalnych, która powstaje na przecięciu prawa, stosunku pracowników socjalnych do przepisów i procedur, uwarunkowań lokalnych i organizacyjnych ich pracy oraz praktyki decyzyjnej ośrodków dystrybuujących świadczenia. Ukazane w ten sposób różnice między założeniami polityki świadczeń a codzienną praktyką składają się na ukryty wymiar lokalnej polityki społecznej, której nie sposób opisać oficjalnymi statystykami. ****** On the Morality of Social Transfer: Mechanisms of Benefit Distribution in Social Services Centres in Poland The monograph presents the findings of research on the everyday reality of work in Polish Social Services Centres. The author discusses the practical side of social benefits policy, which emerges at the intersection of the law, social workers’ attitudes to rules and regulations, the societal and institutional entanglements of their work, and the decision-making process in the local institutions responsible for distributing benefits. The gap between the tenets of social welfare policy and everyday practice constitutes a hidden dimension of local social policy that is impossible to grasp using official statistics.

Wprowadzenie 7 ROZDZIAŁ I. Moralne granice mechanizmów dystrybucji państwa dobrobytu 19 Pieniądze rynkowe i „nierynkowe” – utylitarystyczna i socjologiczna koncepcja pieniądza 22 Świadczenia socjalne jako waluta państwa opiekuńczego 30 Inżynieria społeczna transferów socjalnych 44 ROZDZIAŁ II. Polityka świadczeń w procesie implementacji 47 Biurokracja pierwszego kontaktu 47 Pomoc społeczna i pracownicy socjalni w Polsce 66 ROZDZIAŁ III. Metodologia 73 To, co ukryte – czyli czego nie mówią nam przepisy i statystyka pomocy społecznej 73 Metoda teorii ugruntowanej 76 Metody i materiał badawczy 79 ROZDZIAŁ IV. Uwarunkowania systemowe pomocy społecznej 92 Koordynacja polityki świadczeń na poziomie administracji centralnej 93 Mechanizmy rozliczalności – sprawozdawczość i kontrola pomocy społecznej 97 Ośrodek pomocy społecznej jako główny „wykonawca” lokalnej polityki społecznej 108 Kreowanie enabling state czy zrzucanie odpowiedzialności? 124 ROZDZIAŁ V. Organizacja pracy w ośrodkach pomocy społecznej 128 Rozdział pracy socjalnej i administracyjnej jako odpowiedź na obciążenia administracyjne 130 Uwarunkowania organizacyjne a dyspozycje pracowników socjalnych 160 Dyspozycje jako rezultat presji organizacyjnej 171 ROZDZIAŁ VI. Klasyfikacja, weryfikacja i kwalifikacja świadczeniobiorców 175 Proceduralny wymiar dystrybucji świadczeń 177 Pierwszy kontakt z pomocą społeczną 181 Wywiad środowiskowy jako postępowanie dowodowe 188 Kryteria pomocy, czyli nabywanie uprawnień 193 Weryfikacja wiarygodności beneficjentów 225 Dylematy kwalifikacji do pomocy społecznej 231 ROZDZIAŁ VII. Dobór wsparcia, selekcja i typizacja świadczeń 241 Cele i reguły doboru świadczeń socjalnych 242 Zasiłki stałe 250 Zasiłki okresowe 260 Zasiłki celowe 272 Pozorna równowaga wartości i uznaniowość jako narzędzie korekty systemu 289 ROZDZIAŁ VIII. Egzekwowanie obowiązków świadczeniobiorców 296 Postrzeganie beneficjentów w świetle gospodarowania zasobami 297 Korygowanie zachowań finansowych beneficjentów świadczeń 309 Formy warunkowe w pomocy społecznej 330 Świadczenia jako narzędzie formatowania odbiorców pomocy społecznej 355 Zakończenie 359 Niezbilansowana moralność – sprawiedliwość ponad potrzebami 360 Sprawiedliwość dystrybucyjna oczami pracownic socjalnych 366 Dystrybucja świadczeń w praktyce i moralne dyspozycje pracownic socjalnych 369 Wzorce dystrybucji i ich konsekwencje. Co dalej? 382 Uwagi dla polityków społecznych 384 Literatura cytowana 391 Aneks 407 Streszczenie 411