Gorzka pigułka. Etyka i biopolityka w branży farmaceutycznej

Czy producenci leków wymyślają nowe choroby? Czy nauka może działać dla zysku? Co odróżnia konflikty interesów od korupcji? Autorka przedstawia te i inne kontrowersyjne praktyki w branży farmaceutycznej. Pisze o nagannych formach komercjalizacji wiedzy, lobbingu firm farmaceutycznych oraz marketingu produktów zdrowotnych. Równolegle analizuje biopolityczne aspekty tych praktyk i poddaje je pogłębionej ocenie etycznej. Autorka odważnie formułuje problemy moralne, społeczne i polityczne związane z działalnością przemysłu farmaceutycznego, co w kontekście siły korporacji farmaceutycznych i wielkości analizowanej branży zasługuje na najwyższe uznanie. dr hab. Aleksandra Derra Podjęte zagadnienia są przedstawione kompetentnie, świadczą o bardzo dobrym warsztacie badawczym, orientacji w ogromnym materiale źródłowym i wiedzy z zakresu socjologii, filozofii politycznej, etyki. (…) Ocena działalności firm farmaceutycznych jest wyważona, poparta analizą bogatego materiału faktograficznego i znajomością obszernej literatury naukowej. dr hab. Danuta Ślęczek-Czakon Emilia Kaczmarek – doktor nauk humanistycznych w zakresie filozofii, asystent w Zakładzie Etyki Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego, członkini Centrum Bioetyki i Bioprawa UW, autorka książki Co to właściwie jest ten dżender? I inne felietony (2017) – zbioru esejów o tematyce bioetycznej, publicystka „Kultury Liberalnej”. W latach 2016-2018 realizowała grant Narodowego Centrum Nauki poświęcony etycznym aspektom działalności przemysłu farmaceutycznego.

Spis treści Wykaz skrótów 9 Wprowadzenie 11 1. Po co powstała ta książka? 11 2. Struktura książki i opis metody 13 1. Nowa biopolityka 19 1.1. Pojęcie biopolityki 19 1.2. Nikolas Rose i nowa biopolityka 24 1.2.1. Odejście od nazistowskiej eugeniki 25 1.2.2. Urynkowienie biopolityki 33 1.2.3. Bios staje się zoe 39 2. Komercjalizacja wiedzy w sektorze lekowym 47 2.1. Komercjalizacja wiedzy – praktyki 47 2.1.1. Czym jest komercjalizacja? 47 2.1.2. Patentowanie leków 49 2.1.3. Ochrona własności intelektualnej a ceny leków 55 2.1.4. Ochrona własności intelektualnej a choroby zaniedbane 60 2.1.5. Ochrona własności intelektualnej a (nie)publikowanie wyników badań klinicznych 62 2.2. Komercjalizacja wiedzy – analiza 68 2.2.1. „Biopolityka staje się bioekonomią” 68 2.2.2. Wiedza i życie jako biowartość 71 2.2.3. Biogospodarka w dobie globalnych nierówności 76 2.3. Komercjalizacja wiedzy – ocena 79 2.3.1. Komercjalizacja wiedzy – konsekwencje 79 2.3.2. Komercjalizacja wiedzy a etos nauki 85 3. Lobbing przemysłu farmaceutycznego 103 3.1. Lobbing – praktyki 103 3.1.1. Czym jest lobbing? 103 3.1.2. Typologia lobbingu 105 3.1.3. Lobbing przemysłu farmaceutycznego – metody, cele i koszty 108 3.2. Lobbing – analiza 112 3.2.1. Decentralizacja biopolityki 112 3.2.2. Biologiczni obywatele 115 3.3. Lobbing − ocena 119 3.3.1. Ocena moralna lobbingu – argumenty z konsekwencji 120 3.3.2. Lobbing a modele dochodzenia do dobra wspólnego w demokracji 125 4. Marketing w sektorze lekowym 133 4.1. Marketing – praktyki 133 4.1.1. Czym jest marketing farmaceutyczny? 133 4.1.2. Reklama kierowana do publicznej wiadomości 134 4.1.3. Działalność przedstawicieli medycznych 139 4.1.4. Marketing treści i inne formy ukrytej reklamy 148 4.2. Marketing – analiza 154 4.2.1. Promowanie leków a zjawisko medykalizacji i kultu zdrowia 154 4.2.2. Dyskurs ochrony zdrowia – molekularyzacja 160 4.2.3. Dyskurs ochrony zdrowia – biologiczna odpowiedzialność 163 4.3. Marketing – ocena 166 4.3.1. Konflikty interesów w strategiach marketingowych 167 4.3.1.1. Konflikty interesów – argumenty z konsekwencji 168 4.3.1.2. Konflikty interesów a rola bezstronności w medycynie 179 4.3.2. Etyka wobec medykalizacji i kultu zdrowia 188 4.3.2.1. Ocena skutków medykalizacji i definicje zdrowia 188 4.3.2.2. Kult zdrowia a granice odpowiedzialności za własne zdrowie 207 5. Zapobieganie nadużyciom w sektorze farmaceutycznym. Proponowane zmiany instytucjonalne i prawne 215 5.1. Przeprowadzenie badań nad efektywnością alternatywnych wobec systemu patentowego rozwiązań stymulujących medyczne innowacje. Przykład: nagrody zamiast patentów 217 5.2. Zmiana prawa regulującego lobbing w Polsce, w tym stworzenie obowiązkowego rejestru wszystkich lobbystów. Przykład: obowiązkowy europejski rejestr służący przejrzystości (w trakcie negocjacji) 219 5.3. Stosowanie wysokich kar finansowych za łamanie obowiązujących przepisów regulujących różne formy marketingu. Przykład: nałożenie przez UOKiK kary w wysokości niemal 26 milionów złotych za reklamę wprowadzającą w błąd 222 5.4. Stworzenie ogólnoeuropejskiej, publicznie dostępnej internetowej bazy danych w celu ujawniania konfliktów interesów w sektorze ochrony zdrowia. Przykład: amerykańska baza Open Payments website 223 5.5. Tworzenie bezstronnych źródeł wiedzy o lekach i umożliwianie przedstawicielom zawodów medycznych oraz pacjentom dostępu do tych źródeł. Przykład: Cochrane Library 228 Aneks I. Studium przypadku. Relacje między firmami farmaceutycznymi a organizacjami pacjentów w Polsce – szansa czy zagrożenie? 231 Aneks II. Studium przypadku. Zespół niespokojnych nóg a zjawisko promowania chorób jako złożona strategia marketingowa 250 Bibliografia 261 Indeks nazwisk 301