Dziecko, rodzina i płeć w amerykańskich inicjatywach humanitarnych i filantropijnych w II Rzeczypospolitej

Autorka koncentruje się na czterech inicjatywach humanitarnych i filantropijnych w międzywojennej Rzeczypospolitej, podjętych przez amerykańskich aktywistów społecznych z takich organizacji jak Misja Hoovera, Joint, Fundacja Rockefellera oraz YMCA. Dążyli oni do odbudowy oraz zmodernizowania i „ucywilizowania” społeczeństwa II RP, wprowadzając programy skierowane do dzieci, rodzin, kobiet (przede wszystkim matek) oraz młodzieży męskiej. Podejmowali m.in. próby polepszenia kondycji fizycznej dzieci, znalezienia „finansowych rodziców zastępczych” dla żydowskich sierot, unowocześnienia praktyk macierzyńskich kobiet oraz ukształtowania młodych mężczyzn na dobrych obywateli. W książce pokazano, w jaki sposób amerykańskie wzorce, standardy i normy życia rodzinnego i społecznego były przenoszone do rzekomo „zapóźnionej cywilizacyjnie” Polski. Przedstawiono także reakcję mieszkańców II RP na próby wprowadzenia „naukowego macierzyństwa” czy „muskularnego chrześcijaństwa”. Zbadano, jak członkowie lokalnych społeczności zapatrywali się na nowoczesne koncepcje dotyczące roli i miejsca dziecka w rodzinie. Jako główne kategorie analizy przyjmuje płeć kulturową i klasę społeczną, kładąc duży nacisk również na różnice religijne i narodowościowe. Prezentowane wyniki wieloletnich badań archiwalnych umożliwiają przedstawienie nieznanych do tej pory aspektów relacji polsko-amerykańskich w okresie międzywojennym. Ukazują również mało zbadane przejawy życia społecznego II RP, m.in. w okresie tuż po I wojnie światowej. The author concentrates on four humanitarian and philanthropic initiatives that were undertaken in the Second Polish Republic by American social activists from such organizations as the American Relief Administration, Joint, the Rockefeller Foundation, or the YMCA. The book presents how American social norms and family values were transferred to allegedly backward Poland. The author uses gender and social class as main categories of analysis and highlights religious and ethnic dimensions of the analyzed initiatives.

Wykaz skrótów 7 Wstęp 9 Rozdział 1. „Kilka wyraźnych obrazów”: rodzina i dzieci w powojennej Rzeczypospolitej w relacjach Amerykanów 40 1.1. Bez domu: społeczeństwo powojennej Rzeczypospolitej 44 1.2. Matriarchat biedy: nieobecni ojcowie i pracujące matki 56 1.3. „Generacja kalek”: kondycja dzieci w II RP po Wielkiej Wojnie 77 Rozdział 2. „Ratujmy polskie dzieci”: dożywianie najmłodszych przez amerykańskie organizacje humanitarne 100 2.1. Porcje i kalorie, czyli filozofia dokarmiania dzieci 104 2.2. Dożywianie i zdrowie: rehabilitacja dziecięcych ciał 122 2.3. „Amerykańska maszyneria humanitarna” w powojennej Polsce 137 2.4. Żywność wygra nie tylko wojnę 154 Rozdział 3. Odbudowując rodzinę: amerykańska pomoc dla sierot w Polsce 168 3.1. Sierocińce: warunki, pomoc, postrzeganie 170 3.2. Zadanie dla żydowskich kobiet: adopcje finansowe i rodziny zastępcze 186 3.3. Podróż przez Atlantyk: łączenie żydowskich rodzin 212 Rozdział 4. Matki i profesjonalistki: amerykańskie inicjatywy dla kobiet 231 4.1. Opieka nad ciężarnymi i położnicami 237 4.2. Stacja opieki nad niemowlętami: centrum edukacyjne dla matek 243 4.3. „Naukowe macierzyństwo” i karmienie niemowląt 252 4.4. Ochrona macierzyństwa a praca zawodowa kobiet 265 4.5. Profesjonalistki: pielęgniarki i pracownice społeczne 278 Rozdział 5. Muskularni żołnierze i obywatele: amerykańskie inicjatywy dla chłopców i młodzieży męskiej 298 5.1. „Czyste życie”: młodzież męska i nowoczesne miasto 299 5.2. „Fabryki męskości”: młodzież w gmachach Polskiej YMCA 312 5.3. „Muskularni żołnierze”: sport i wychowanie fizyczne młodzieży 322 5.4. „Ulicznicy” i obozowicze – inicjatywy na rzecz nastoletnich chłopców 341 5.5. Komunizm, pogranicze i cywilizacja, czyli jak Imka budowała w Polsce klasę średnią 353 Zakończenie 366 Bibliografia 377 Indeks osób 407 Spis ilustracji 417