Zawisłość sprawy w procesie cywilnym

Prezentowana książka jest pierwszym na rynku wydawniczym monograficznym opracowaniem instytucji zawisłości sprawy w procesie cywilnym, zawierającym jej kompleksową analizę obejmującą zarówno aspekty teoretyczne, jak i znaczenie w praktyce. Czytelnicy znajdą tu m.in.: omówienie kwestii czasowego zakresu stanu zawisłości, z uwzględnieniem uwarunkowanego rożnymi zdarzeniami jej momentu początkowego i końcowego, a także wpływu przebiegu procesu na jej trwanie, propozycje rozwiązania licznych problemów, jakie mogą wyłonić się w postępowaniu przed sądem od momentu doręczenia odpisu pozwu pozwanemu do prawomocnego zakończenia postępowania, analizę wielu praktycznych aspektów związanych ze stosowaniem przepisów kodeksu postępowania cywilnego i innych ustaw odnośnie do instytucji zawisłości sprawy, rozważania na temat skutków, jakie zawisłość wywołuje zarówno w postępowaniu, w którym nastąpiła, jak i dla ewentualnych innych postępowań, w tym dotyczące tożsamości przedmiotowej postępowań z punktu widzenia treści zgłaszanych przez powoda roszczeń odpowiadających podziałowi powództw na powództwa o zasądzenie świadczenia, o ustalenie istnienia albo nieistnienia prawa lub stosunku prawnego oraz o ukształtowanie. Wobec braku odrębnych opracowań instytucji zawisłości sprawy dla innych niż cywilna procedur sądowych, monografia może być pomocna i wykorzystywana także na gruncie postępowania karnego czy sądowoadministracyjnego. Warto podkreślić, że przemyślenia i wnioski w niej zawarte poparte zostały wyczerpującym przeglądem orzecznictwa i poglądów doktryny. Adresaci: Publikacja jest skierowana do prawników praktyków biorących udział w postępowaniach sądowych (sędziowie, radcowie prawni, adwokaci oraz aplikanci w zakresie wskazanych zawodów), a także do teoretyków prawa.

Wykaz skrótów | str. 17 Wstęp | str. 21 Rozdział I Geneza i pojęcie zawisłości sprawy | str. 27 1. Geneza instytucji zawisłości sprawy | str. 27 2. Pojęcie zawisłości sprawy w poglądach doktryny prawa postępowania cywilnego wybranych państw europejskich | str. 31 2.1. Uwagi wstępne | str. 31 2.2. Pojęcie zawisłości sprawy w wybranych systemach prawnych pochodzenia romańskiego | str. 33 2.2.1. Włochy | str. 33 2.2.2. Hiszpania | str. 35 2.2.3. Francja | str. 37 2.2.4. Belgia | str. 38 2.3. Pojęcie zawisłości sprawy w wybranych systemach prawnych pochodzenia germańskiego | str. 38 2.3.1. Uwagi wstępne | str. 38 2.3.2. Niemcy | str. 39 2.3.3. Austria | str. 41 2.3.4. Liechtenstein | str. 42 2.3.5. Szwajcaria | str. 42 3. Pojęcie zawisłości sprawy w poglądach polskiej doktryny postępowania cywilnego i orzecznictwa | str. 44 4. Analiza poglądów na temat pojęcia zawisłości sprawy | str. 48 5. Próba zdefiniowania pojęcia zawisłości sprawy | str. 63 6. Zawisłość sprawy jako przesłanka procesowa | str. 68 Rozdział II Funkcje zawisłości sprawy | str. 75 1. Uwagi wstępne | str. 75 2. Funkcja stabilizacyjno-porządkująca | str. 78 3. Funkcja zadośćuczynienia postulatowi ekonomii procesowej (funkcja ekonomiczna) | str. 84 4. Funkcja zapobiegania konfliktom między orzeczeniami (funkcja prewencyjna) | str. 89 5. Funkcja ochrony pozwanego przed wikłaniem go w wielokrotne postępowania w tej samej sprawie i zapewnienia mu możliwości podjęcia obrony (funkcja ochronno-gwarancyjna) | str. 101 6. Funkcja poszanowania działalności jurysdykcyjnej sądów | str. 104 Rozdział III Zawisłość sprawy w świetle konstytucyjnej zasady prawa do sprawiedliwego postępowania sądowego i zasad postępowania cywilnego | str. 110 1. Uwagi wstępne | str. 110 2. Prawo do sprawiedliwego postępowania sądowego | str. 111 2.1. Uwagi ogólne | str. 111 2.2. Treść prawa do sprawiedliwego postępowania cywilnego - wzmianka | str. 113 3. Prawo do powództwa w świetle prawa do sądu | str. 118 4. Prawo pozwanego do obrony jako element treści prawa do sprawiedliwego postępowania sądowego | str. 120 5. Wpływ powstania stanu zawisłości sprawy na prawo do sprawiedliwego postępowania cywilnego | str. 123 5.1. Uwagi wstępne | str. 123 5.2. Zawisłość sprawy a prawo dostępu do sądu | str. 125 5.3. Zawisłość sprawy a prawo do postępowania zgodnego z wymogami sprawiedliwości proceduralnej | str. 129 5.4. Zawisłość sprawy a prawo do uzyskania wyroku w rozsądnym terminie | str. 132 5.5. Zawisłość sprawy a prawo do sprawiedliwego postępowania sądowego - podsumowanie | str. 133 5.6. Zawisłość sprawy w kontekście zasad kontradyktoryjności i równości jako elementów prawa do słusznego rozpatrzenia sprawy | str. 142 Rozdział IV Czasowe ramy zawisłości sprawy | str. 151 1. Uwagi wstępne | str. 151 2. Moment początkowy zawisłości sprawy - uwagi ogólne | str. 152 3. Moment początkowy zawisłości sprawy w świetle przepisów kodeksu postępowania cywilnego | str. 160 3.1. Doręczenie odpisu pozwu pozwanemu | str. 160 3.1.1. Uwagi wstępne | str. 160 3.1.2. Doręczenie właściwe, zastępcze i per aviso | str. 162 3.1.3. Doręczenie do rąk kuratora ustanowionego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu | str. 165 3.1.4. Skutki nieprawidłowego doręczenia dla powstania zawisłości sprawy | str. 171 3.1.5. Skutki braku doręczenia odpisu pozwu pozwanemu dla powstania stanu zawisłości sprawy | str. 174 3.2. Powzięcie przez pozwanego wiedzy na temat nowych roszczeń zgłoszonych przez powoda w toku postępowania | str. 176 3.2.1. Wystąpienie przez powoda z nowym roszczeniem zamiast pierwotnie zgłoszonego oraz zgłoszenie innych roszczeń obok dotychczas dochodzonego na rozprawie w obecności pozwanego | str. 176 3.2.2. Wystąpienie przez powoda z nowym roszczeniem zamiast pierwotnie zgłoszonego oraz zgłoszenie innych roszczeń obok dotychczas dochodzonego w innych wypadkach niż na rozprawie w obecności pozwanego | str. 177 3.3. Moment powstania zawisłości sprawy w przypadku wytoczenia powództwa w postępowaniu grupowym | str. 178 3.4. Powstanie zawisłości sprawy w przypadku wytoczenia powództwa wzajemnego | str. 182 3.5. Powstanie zawisłości sprawy w postępowaniu nakazowym i upominawczym | str. 182 3.6. Powstanie zawisłości sprawy w przypadku wydania przez sąd wyroku zaocznego | str. 183 4. Wpływ przebiegu postępowania na trwanie stanu zawisłości sprawy | str. 184 5. Wygaśnięcie zawisłości sprawy | str. 190 5.1. Uwagi ogólne w kwestii sposobów zakończenia stanu zawisłości sprawy | str. 190 5.2. Sposoby zakończenia zawisłości sprawy | str. 192 5.2.1. Wygaśnięcie zawisłości sprawy jako następstwo wydania przez sąd prawomocnego wyroku | str. 192 5.2.2. Wygaśnięcie zawisłości sprawy w następstwie podjęcia przez strony czynności dyspozycyjnych | str. 193 5.2.3. Wygaśnięcie zawisłości w wyniku zakończenia postępowania z przyczyn formalnych | str. 194 5.2.3.1. Odrzucenie pozwu | str. 194 5.2.3.2. Umorzenie postępowania na skutek niepodjęcia postępowania zawieszonego | str. 194 5.2.3.3. Umorzenie postępowania z powodu niedopuszczalności wydania wyroku | str. 195 5.2.4. Inne przypadki wygaśnięcia zawisłości sprawy | str. 195 6. Restytucja stanu zawisłości sprawy | str. 197 Rozdział V Skutki zawisłości sprawy | str. 202 1. Charakterystyka i klasyfikacja skutków zawisłości sprawy | str. 202 2. Skutki zawisłości sprawy wobec postępowania, w którym stan zawisłości powstał (skutki wewnętrzne zawisłości) | str. 203 2.1. Uwagi wstępne | str. 203 2.2. Stabilizacja podmiotowa postępowania | str. 205 2.2.1. Granice podmiotowe postępowania | str. 205 2.2.2. Utrwalenie zakresu podmiotowego w przypadku zbycia w toku sprawy rzeczy lub prawa objętych sporem | str. 207 2.2.3. Utrwalenie zakresu podmiotowego w przypadku następstwa procesowego, niebędącego wynikiem następstwa prawnego | str. 211 2.2.4. Utrwalenie zakresu podmiotowego w przypadku podmiotowych zmian powództwa według przepisów art. 194 i 196 k.p.c. | str. 214 2.3. Stabilizacja przedmiotowa postępowania | str. 215 2.3.1. Wpływ zawisłości sprawy na dopuszczalność, względnie zakaz przedmiotowej zmiany powództwa | str. 216 2.3.2. Wpływ zbycia rzeczy lub prawa objętych sporem na bieg postępowania | str. 217 2.3.3. Dopuszczalność podejmowania czynności dyspozytywnych | str. 218 2.3.4. Możliwość przygotowania przez pozwanego obrony | str. 219 2.4. Wpływ powstania zawisłości sprawy na zgłoszenie interwencji głównej, ubocznej i przypozwania | str. 223 2.4.1. Interwencja uboczna i przypozwanie | str. 223 2.4.2. Interwencja główna | str. 228 2.5. Wpływ powstania zawisłości sprawy na dopuszczalność wytoczenia powództwa wzajemnego | str. 229 3. Skutek zawisłości sprawy wobec innych postępowań w tej samej sprawie (skutek zewnętrzny zawisłości) | str. 232 3.1. Niedopuszczalność wszczęcia ponownego postępowania o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami jako skutek zawisłości | str. 232 3.2. Tożsamość czy identyczność - wyjaśnienia terminologiczne | str. 235 3.3. Tożsamość przedmiotu procesów | str. 238 3.3.1. Roszczenie procesowe jako przedmiot procesu | str. 238 3.3.2. Tożsamość żądania i podstawy faktycznej jako warunek skutku zawisłości w postaci niedopuszczalności wszczęcia ponownego postepowania w tej samej sprawie | str. 242 3.3.3. Tożsamość przedmiotu w przypadku dochodzenia kilku roszczeń | str. 250 3.3.3.1. Tożsamość w przypadku kumulatywnego dochodzenia roszczeń | str. 250 3.3.3.2. Tożsamość w przypadku dochodzenia roszczenia głównego i ewentualnego | str. 255 3.3.3.3. Tożsamość w przypadku dochodzenia roszczeń alternatywnych | str. 260 3.3.4. Dochodzenie części roszczenia | str. 262 3.3.5. Tożsamość w przypadku dochodzenia roszczeń w postępowaniu grupowym | str. 265 3.4. Tożsamość podmiotowa | str. 267 3.4.1. Występowanie przez strony dwóch postępowań w odwróconych rolach procesowych | str. 267 3.4.2. Strony w znaczeniu formalnym i materialnym | str. 267 3.4.3. Tożsamość stron w przypadku wytoczenia powództwa w postępowaniu grupowym | str. 272 3.4.4. Tożsamość stron w przypadku wielopodmiotowości postępowania | str. 275 3.4.5. Tożsamość w przypadku podmiotów objętych tzw. rozszerzoną prawomocnością materialną wyroku | str. 276 3.4.5.1. Uwagi wstępne | str. 276 3.4.5.2. Legitymacja procesowa ściśle określonych w ustawie podmiotów | str. 278 3.4.5.3. Legitymacja do wytoczenia powództwa przyznana każdemu, kto ma w tym interes prawny | str. 279 3.4.6. Legitymacja procesowa przyznana określonemu kręgowi podmiotów (legitymacja grupowa) | str. 284 3.4.7. Legitymacja procesowa przyznana nieokreślonemu kręgowi podmiotów, posiadających interes prawny w wytoczeniu powództwa (wielość legitymacji procesowych indywidualnych) | str. 288 3.4.8. Tożsamość stron w razie następstwa procesowego | str. 290 3.5. Tożsamość celu postępowań | str. 293 3.5.1. Uwagi wstępne | str. 293 3.5.2. Powództwo o zasądzenie świadczenia a powództwo o ustalenie istnienia albo nieistnienia prawa lub stosunku prawnego | str. 294 3.5.3. Powództwo o zasądzenie świadczenia a powództwo o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego | str. 307 3.5.4. Powództwo o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego a powództwo o ustalenie istnienia albo nieistnienia prawa lub stosunku prawnego | str. 313 3.6. Tożsamość postępowań w przypadku zgłoszenia interwencji głównej, ubocznej i przypozwania | str. 316 3.6.1. Stosunek pomiędzy postępowaniem toczącym się między stronami a postępowaniem wszczętym poprzez zgłoszenie interwencji głównej | str. 316 3.6.2. Stosunek pomiędzy postępowaniem, w którym została zgłoszona interwencja uboczna, a postępowaniem wszczętym poprzez interwenienta ubocznego przeciwko jednej ze stron | str. 319 3.6.3. Stosunek pomiędzy postępowaniem, w którym dokonano przypozwania a postępowaniem wszczętym poprzez interwenienta ubocznego przeciwko jednej ze stron | str. 324 3.7. Badanie tożsamości sprawy przez sąd | str. 325 3.7.1. Uwzględnianie przez sąd zawisłości sprawy z urzędu | str. 325 3.7.2. Uwzględnienie zawisłości sprawy na zarzut pozwanego | str. 326 3.7.3. Zakres badania sądu | str. 327 Rozdział VI Kwestia zawisłości zarzutu potrącenia | str. 329 1. Uwagi wstępne | str. 329 2. Potrącenie jako treść zarzutu procesowego | str. 333 3. Charakter prawny zarzutu potrącenia z punktu widzenia funkcji przypisywanej jego podniesieniu w procesie | str. 335 3.1. Uwagi wstępne | str. 335 3.2. Zarzut potrącenia jako środek obrony pozwanego | str. 336 3.3. Zarzut potrącenia jako forma dochodzenia roszczeń | str. 339 4. Ocena wpływu podniesienia zarzutu potrącenia na powstanie stanu zawisłości co do roszczeń objętych oświadczeniem o potrąceniu | str. 347 4.1. Uwagi wstępne | str. 347 4.2. Funkcje potrącenia | str. 349 4.3. Oświadczenie o potrąceniu i jego skutki na płaszczyźnie materialnoprawnej | str. 350 4.4. Oświadczenie o potrąceniu a procesowy zarzut potrącenia | str. 353 4.5. Potrącenie a postępowanie sądowe | str. 355 4.5.1. Potrącenie dokonane przed wytoczeniem powództwa | str. 355 4.5.2. Potrącenie w toku postępowania sądowego | str. 360 5. Zarzut potrącenia a zawisłość sprawy | str. 362 Rozdział VII Wzajemne relacje pomiędzy sądowym postępowaniem rozpoznawczym a innymi postępowaniami cywilnymi z punktu widzenia powstania i skutków zawisłości sprawy | str. 370 1. Postępowanie przed sądem cywilnym a postępowanie wszczęte na skutek wytoczenia powództwa adhezyjnego | str. 370 1.1. Uwagi wstępne | str. 370 1.2. Wpływ toczenia się postępowania przed sądem cywilnym na dopuszczalność wytoczenia powództwa adhezyjnego | str. 372 1.3. Wpływ toczenia się postępowania przed sądem karnym na dopuszczalność wszczęcia postępowania cywilnego | str. 376 2. Sądowe postępowanie rozpoznawcze a postępowanie pojednawcze | str. 380 2.1. Uwagi wstępne | str. 380 2.2. Wpływ toczenia się postępowania rozpoznawczego na dopuszczalność zawezwania do próby ugodowej | str. 381 2.3. Wpływ toczenia się postępowania pojednawczego na dopuszczalność wytoczenia powództwa | str. 386 3. Postępowanie sądowe a pozasądowe postępowanie mediacyjne | str. 389 3.1. Uwagi wstępne | str. 389 3.2. Wpływ toczenia się postępowania sądowego na dopuszczalność wszczęcia mediacji pozasądowej | str. 391 3.3. Wpływ toczącej się mediacji pozasądowej na dopuszczalność wszczęcia postępowania sądowego | str. 395 4. Postępowanie sądowe a postępowanie przed komisją pojednawczą w sprawach z zakresu prawa pracy | str. 396 4.1. Uwagi wstępne | str. 396 4.2. Wpływ toczenia się postępowania przed komisją pojednawczą na dopuszczalność wszczęcia postępowania sądowego | str. 397 4.3. Wpływ toczącego się postępowania przed sądem pracy na dopuszczalność wszczęcia postępowania przed komisją pojednawczą | str. 402 5. Postępowanie sądowe a postępowanie przed wojewódzką komisją do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych | str. 402 5.1. Uwagi wstępne | str. 402 5.2. Wpływ postępowania przed wojewódzką komisją do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych na dopuszczalność wszczęcia postępowania sądowego | str. 404 5.3. Wpływ toczenia się postępowania sądowego na dopuszczalność wszczęcia postępowania przed wojewódzką komisją do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych | str. 405 6. Postępowanie przed sądem państwowym a postępowanie przed sądem polubownym | str. 405 6.1. Uwagi wstępne | str. 405 6.2. Wpływ toczenia się postępowania przed sądem polubownym na dopuszczalność wszczęcia postępowania przed sądem państwowym | str. 409 6.3. Wpływ toczenia się postępowania przed sądem państwowym na dopuszczalność wszczęcia postępowania przed sądem polubownym | str. 412 Rozdział VIII Zawisłość sprawy w prawie Unii Europejskiej | str. 414 1. Zawisłość sprawy w przepisach rozporządzenia Rady nr 44/2001/WE z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (oraz w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych) | str. 414 1.1. Zawisłość sprawy jako autonomiczne pojęcie prawa Unii Europejskiej | str. 414 1.2. Przesłanki uwzględniania zawisłości sprawy przez sądy państw członkowskich | str. 417 1.2.1. Tożsamość spraw | str. 417 1.2.1.1. Tożsamość podmiotowa | str. 417 1.2.1.2. Tożsamość przedmiotowa | str. 422 1.3. Moment początkowy stanu zawisłości sprawy | str. 427 1.4. Postępowanie sądu w celu stwierdzenia zawisłości sprawy | str. 435 1.4.1. Uwagi wstępne | str. 435 1.4.2. Obowiązek sądu, przed którym postępowanie zostało wszczęte jako drugie, zawieszenia postępowania z urzędu | str. 437 1.4.3. Ustalenie jurysdykcji sądu, przed którym postępowanie zostało wszczęte wcześniej | str. 440 1.5. Zawisłość sprawy w przypadku jurysdykcji wyłącznej | str. 442 1.5.1. Jurysdykcja wyłączna przysługująca obydwóm sądom, w których wszczęto postępowanie w tej samej sprawie | str. 442 1.5.2. Jurysdykcja wyłączna przysługująca jednemu z sądów, przed którymi wszczęto postępowanie w tej samej sprawie | str. 444 1.5.3. Jurysdykcja wyłączna wynikająca z umowy prorogacyjnej co do jurysdykcji | str. 448 2. Zawisłość sprawy w świetle przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej | str. 452 2.1. Uwagi wstępne | str. 452 2.2. Pojęcie false litispendence | str. 455 2.2.1. Autonomiczne pojęcie tożsamości przedmiotowej | str. 455 2.2.2. Tożsamość stron | str. 459 2.3. Moment powstania stanu zawisłości | str. 460 2.4. Uprawnienie strony do podjęcia działań przed sądem, przed którym najpierw wytoczono powództwo, w przypadku stwierdzenia braku jurysdykcji przez sąd, w którym powództwo zostało wytoczone później | str. 461 Rozdział IX Zawisłość sprawy w międzynarodowym prawie postępowania cywilnego | str. 464 1. Uwagi wstępne | str. 464 2. Zawisłość sprawy w umowach międzynarodowych | str. 465 2.1. Zawisłość sprawy w umowach międzynarodowych, których Rzeczpospolita Polska jest stroną | str. 465 2.2.1. Unormowania zawisłości sprawy w umowach dwustronnych z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej | str. 465 2.2.2. Konwencja z Lugano jako przykład umowy bilateralnej zawierającej regulacje w przedmiocie zawisłości sprawy | str. 467 3. Zawisłość sprawy w świetle przepisów kodeksu postępowania cywilnego o międzynarodowym postępowaniu cywilnym | str. 472 3.1. Przesłanki uwzględnienia stanu zawisłości sprawy w postępowaniu przed sądem zagranicznym przez sąd polski | str. 472 3.1.1. Tożsamość sprawy | str. 473 3.1.1.1. Ocena tożsamości podmiotowej i przedmiotowej spraw według prawa wewnętrznego państwa, w którym postępowanie zostało wszczęte | str. 473 3.1.1.2. Pojęcie tożsamości podmiotowo-przedmiotowej spraw w postępowaniu międzynarodowym zgodnie z regułami przyjmowanymi w prawie wewnętrznym | str. 474 3.1.2. Pierwszeństwo czasowe | str. 477 3.1.2.1. Okoliczności podlegające badaniu przez sąd przy ocenie pierwszeństwa chronologicznego dwóch postępowań | str. 477 3.1.2.2. Ocena powstania stanu zawisłości w sprawie | str. 477 3.1.2.3. Równoczesne wystąpienie zawisłości w konkurencyjnych postępowaniach | str. 481 3.1.3. Prognoza uznania przyszłego wyroku sądu państwa obcego | str. 482 3.1.3.1. Negatywna prognoza co do uznania wyroku sądu zagranicznego jako podstawa odmowy zawieszenia postępowania przez sąd polski | str. 482 3.1.3.2. Ocena możliwości stwierdzenia przyczyn odmowy uznania przyszłego orzeczenia w toku postępowania | str. 485 3.1.3.3. Rozkład ciężaru udowodnienia negatywnej prognozy uznania przyszłego wyroku sądu zagranicznego | str. 488 3.1.4. Brak ukończenia postępowania przed sądem zagranicznym jako podstawa odmowy uwzględnienia przez sąd polski stanu zawisłości powstałego w postępowaniu przed sądem państwa trzeciego | str. 490 3.2. Badanie przez sąd polski zawisłości w postępowaniu przed sądem zagranicznym | str. 493 3.3. Zawieszenie postępowania jako skutek uwzględnienia przez sąd polski zawisłości powstałej w postępowaniu przed sądem zagranicznym | str. 493 Podsumowanie | str. 495 Bibliografia | str. 505 Orzecznictwo | str. 527