Sędziowie o karze, karaniu i bezkarności

Autorka przedstawia stan wiedzy, wyobrażeń i poglądów polskich sędziów wydziałów karnych sądów rejonowych, okręgowych i apelacyjnych na temat kary, karania i bezkarności. Socjologiczna analiza sędziowskiego wymiaru kary została oparta na danych uzyskanych w badaniu ankietowym i wywiadach pogłębionych. Pytania dotyczyły między innymi definicji kary, określenia jej funkcji i celów, cech i właściwości, wielodyscyplinarnej wiedzy penologicznej sędziów, czynników branych pod uwagę przez sędziów w procesie kształtowania kary, cech umysłu i charakteru pomocnych w wykonywaniu zawodu sędziego, opinii o zbyt surowym i zbyt łagodnym karaniu oraz bezkarności jako problemie społecznym. W analizie materiału empirycznego wykorzystano koncepcję autopojetycznego systemu prawa Niklasa Luhmana oraz koncepcję badań społecznych Pierre’a Bourdieu prowadzonych w „polu prawa” z wykorzystaniem takich pojęć jak habitus, doxa, reprodukcja. Interpretację materiału badawczego scalały wskazania teorii integralnokulturowej. The author presents the comprehensive state of knowledge, notions and opinions concerning punishment, punishing and impunity of Polish criminal division judges in district, regional and appeal courts. The sociological analysis of judicial sentencing is based on data gathered in questionnaires and in-depth interviews. The questions concerned the definition of punishment, determining the functions, aims, qualities and aspects of the punishment, the multidisciplinary penological knowledge of judges, the factors taken into account in administering punishment by judges, the mental and personal qualities needed in judicial profession, the opinions regarding too harsh or too lenient punishment as well as impunity as a sociological problem.

Od autorki 13 Wstęp (Kazimierz Wojciech Frieske) 15 Wprowadzenie 21 CZĘŚĆ PIERWSZA Kara, karanie i bezkarność w badaniach socjologiczno-prawnych w Polsce ROZDZIAŁ 1. Zarys historii badań socjologiczno-prawnych na temat kary, karania i bezkarności w Polsce 29 1.1. Wokół penologii – socjologii kar. Badania prawno-socjologiczne Bronisława Wróblewskiego i Witolda Świdy 31 1.2. Empiryczna socjologia prawa Adama Podgóreckiego 41 1.3. Sędziowski wymiar kary w badaniach Tomasza Kaczmarka 50 1.4. Podstawowe zagadnienia penologii w analizach Leszka Lernella 57 1.5. Penologia integralnokulturowa Jarosława Utrat-Mileckiego 59 ROZDZIAŁ 2. Kara, kara sprawiedliwa, bezkarność – definicje pojęć 63 2.1. Definicje kary 63 2.2. Pojęcie kary sprawiedliwej 72 2.3. Bezkarność – analiza pojęcia 77 CZĘŚĆ DRUGA Sędziowie o karze, karaniu i bezkarności w badaniach socjologiczno-prawnych „Kultury penalne” ROZDZIAŁ 3. Metodologia badań „Kultury penalne” 87 3.1. Teoretyczny kontekst integralnokulturowych badań kary 87 3.2. Przedmiot, cel i metoda badań socjologiczno-prawnych „Kultury penalne” 95 3.3. Sędziowie – opis badanej populacji 99 ROZDZIAŁ 4. Opinie sędziów o karze, karaniu i bezkarności 107 4.1. Funkcje kary w zakresie prewencji indywidualnej i generalnej 107 4.1.1. Funkcje kary w zakresie prewencji indywidualnej 107 4.1.2. Funkcje kary w zakresie prewencji generalnej 120 4.2. Cele kary kryminalnej 126 4.3. Czym jest kara? 132 4.4. Cechy i właściwości kary 135 4.4.1. Najważniejsze cechy kary 140 4.4.2. Najmniej ważne cechy kary 141 4.5. Dolegliwość kary dla osoby skazanej 142 4.6. Definicja kary według sędziów 146 4.7. Co sędziowie mówią o karze? 151 4.8. Czego sędziowie nie wiedzą, a chcieliby się dowiedzieć o karze 156 4.9. Wiedza polskich sędziów o systemach prawa 158 4.9.1. Sędziowie o systemach prawa różnych od polskiego 158 4.9.2. Który system prawa jest lepszy od polskiego? 160 4.10. Wartości chronione przez prawo 162 4.11. Czynniki brane pod uwagę przez sędziów przy ustalaniu kary 165 4.11.1. Wymiar kary a obserwowany wpływ kary na przestępców i przestępczość w kraju 166 4.11.2. Wymiar kary a kary wymierzane przez innych sędziów 167 4.11.3. Wymiar kary a ocena instancji odwoławczej 168 4.11.4. Wymiar kary a warunki osobiste sprawcy 169 4.11.5. Wymiar kary a warunki rodzinne sprawcy 170 4.11.6. Wymiar kary a warunki społeczno-zawodowe sprawcy 171 4.11.7. Wymiar kary a opinia publiczna 172 4.11.8. Wymiar kary a motywy ideowe, religijne i polityczne sprawcy 173 4.11.9. Wymiar kary a odmienność etniczna, narodowa, kulturowa sprawcy 174 4.11.10. Wymiar kary a pozycja społeczna i majątkowa sprawcy 177 4.11.11. Wymiar kary a ubóstwo sprawcy, czyli jak sędziowie traktują ubogiego sprawcę 178 4.11.12. Wymiar kary a perspektywa resocjalizacji w zakładzie karnym 182 4.11.13. Co sędziowie wiedzą o typowych chorobach więźniów? 184 4.11.14. Wymiar kary a wiedza naukowa i autorytety zawodowe 185 4.12. Czynniki wpływające na łagodzenie lub zaostrzenie kary kryminalnej 188 4.12.1. Czynniki wpływające na łagodzenie kary kryminalnej 188 4.12.2. Czynniki wpływające na zaostrzenie kary kryminalnej 198 4.13. Czym kieruje się sędzia, wymierzając karę? 205 4.13.1. Najważniejsze i ważne czynniki dla wymiaru kary z katalogu sędziów 206 4.13.2. Mało ważne czynniki dla wymiaru kary z katalogu sędziów 208 4.13.3. Zupełnie nieważne czynniki dla wymiaru kary z katalogu sędziów 209 4.14. Opinie sędziów o zbyt surowym i zbyt łagodnym karaniu 211 4.14.1. Zbyt surowe karanie 211 4.14.2. Zbyt łagodne karanie 214 4.15. Bezkarność w opinii sędziów 215 4.16. Dolegliwość kar 216 4.16.1. Dolegliwość kary pozbawienia wolności 216 4.16.2. Dolegliwość kary ograniczenia wolności 221 4.16.3. Dolegliwość kary grzywny 226 4.17. Trudności związane z orzekaniem kary 232 4.18. Środki karne i ich stosowanie w opinii badanych sędziów 240 4.19. Alternatywne środki karne 243 4.20. Instytucja dobrowolnego poddania się karze w opinii sędziów 248 4.21. Nadzwyczajne złagodzenie kary lub zawieszenie wykonania wobec spraw ców współpracujących z organami ścigania 252 4.22. Odbywanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym. Dozór elektroniczny 255 4.23. Mediacja w sprawach karnych 259 4.24. Zmiany wprowadzone do kar i systemu karania w ciągu ostatnich pięciu lat 267 4.25. Przekroczenie wymiaru kary 270 4.25.1. Przekroczenie najwyższego wymiaru kary 270 4.25.2. Zejście poniżej ustawowego minimum wymiaru kary 271 4.26. Kogo dotykają i jakie są kary w Polsce? 278 4.27. Koncepcje penologiczne w praktyce zawodowej sędziów 281 4.28. Wiedza penologiczna przedstawicieli różnych zawodów i osób pełniących różne funkcje społeczne 283 4.29. Opinia sędziów o pracy zawodowego kuratora sądowego 287 4.30. Kary okrutne dawniej i współcześnie 288 4.31. Dzieła artystyczne o karze, karaniu i bezkarności 295 ROZDZIAŁ 5. Sędziowie 299 5.1. Cechy umysłu i charakteru sędziego 299 5.2. Kara sędziego dla samego siebie 310 5.3. Społeczne uwarunkowania zawodu sędziego 312 5.4. Trudne przypadki w karierze zawodowej sędziego 318 5.5. Praca zawodowa a życie prywatne 322 5.6. Aktywność publiczna i społeczna sędziów 324 Zakończenie 326 Aneks 330 Bibliografia 348 Indeks nazwisk 365 Spis tabel 370 Summary 372 From the author 13 Preface (Kazimierz Wojciech Frieske) 15 Introduction 21 PART ONE Punishment, punishing, and impunity in sociological and legal research in Poland CHAPTER 1. An outline of the history of sociological and legal research on punishment, punishing, and impunity in Poland 29 1.1. On penology – the sociology of punishment. Legal and sociological research of Bronisław Wróblewski and Witold Świda 31 1.2. Adam Podgórecki’s empirical sociology of law 41 1.3. Judicial sentencing in the research of Tomasz Kaczmarek 50 1.4. Basic issues of penology in Leszek Lernell’s analyses 57 1.5. Culturally integrated penology by Jarosław Utrat-Milecki 59 CHAPTER 2. Punishment, just punishment, impunity – definitions of terms 63 2.1. The definitions of punishment 63 2.2. The concept of just punishment 72 2.3. Impunity – an analysis of the concept 77 PART TWO Judges on punishment, punishing, and impunity in sociological and legal research “Penal cultures” CHAPTER 3. The methodology of the research “Penal cultures” 87 3.1. The theoretical context of culturally integrated study on punishment 87 3.2. The subject, aim and method of sociological and legal research “Penal cultures” 95 3.3. Judges – description of the surveyed population 99 CHAPTER 4. Judges’ opinions on punishment, punishing, and impunity 107 4.1. The functions of punishment as part of individual and general prevention 107 4.1.1. The functions of punishment as part of individual prevention 107 4.1.2. The functions of punishment as part of general prevention 120 4.2. The aims of criminal punishment 126 4.3. What is punishment? 132 4.4. Features and properties of punishment 135 4.4.1. The most important features of punishment 140 4.4.2. The least important features of punishment 141 4.5. Unpleasantness of punishment for a convicted person 142 4.6. Definition of punishment according to judges 146 4.7. What do judges say about punishment? 151 4.8. What do judges not know and what would they like to know about punishment? 156 4.9. Polish judges’ knowledge about legal systems 158 4.9.1. Judges on legal systems different from Polish 158 4.9.2. Which legal system is better than Polish? 160 4.10. Values and rights protected by law 162 4.11. Factors taken into account by the judges when sentencing 165 4.11.1. The amount of punishment in relation to the observed impact of punishment on criminals and crime in Poland 166 4.11.2. A judge’s sentencing in relation to sentencing by other judges 167 4.11.3. Sentencing in relation to the assessment of an appeal in - stance 168 4.11.4. Sentencing in relation to the personal conditions of the perpetrator 169 4.11.5. Sentencing in relation to the family conditions of the perpetrator 170 4.11.6. Sentencing in relation to the socio-occupational conditions of the perpetrator 171 4.11.7. Sentencing in relation to public opinion 172 4.11.8. Sentencing in relation to ideological, religious and political motives of the perpetrator 173 4.11.9. Sentencing in relation to the perpetrator’s ethnic, national, and cultural diversity 174 4.11.10. Sentencing in relation to the perpetrator’s social and financial status 177 4.11.11. Sentencing in relation to the perpetrator’s poverty, i.e. how judges treat a poor perpetrator 178 4.11.12. Sentencing in relation to the prospects of rehabilitation in a penitentiary institution 182 4.11.13. What do the judges know about typical diseases of prisoners? 184 4.11.14. Sentencing in relation to scientific knowledge and professional authorities 185 4.12. The factors affecting the mitigation or aggravation of criminal punishment 188 4.12 1. The factors affecting the mitigation of criminal punishment 188 4.12.2. The factors affecting the aggravation of criminal punishment 198 4.13. What is the judge directed by when sentencing? 205 4.13.1. The most important and the important factors in punishing from the catalogue of judges 206 4.13.2. Less important factors in punishing in the catalogue of judges 208 4.13.3. Completely unimportant factors in punishing from the catalogue of judges 209 4.14. Opinions of judges about too severe and too lenient punishing 211 4.14.1. Excessively severe punishing 211 4.14.2. Excessively lenient punishing 214 4.15. Impunity in the opinion of judges 215 4.16. The unpleasantness of punishment 216 4.16.1. The unpleasantness of imprisonment 216 4.16.2. The unpleasantness of community service 221 4.16.3. The unpleasantness of fines 226 4.17. Difficulties related to sentencing 232 4.18. Penal measures and their application in the opinion of the judges surveyed 240 4.19. Alternative penal measures 243 4.20. The institution of voluntary submission to punishment in the opinion of judges 248 4.21. Extreme leniency or suspension of punishment against perpetrators cooperating with law enforcement agencies 252 4.22. Serving sentences outside of prison. Electronic surveillance 255 4.23. Mediation in criminal matters 259 4.24. Changes made to punishment and the system of punishing during the last five years 267 4.25. Excessive sentencing 270 4.25.1. Exceeding the maximum amount of punishment 270 4.25.2. Descent below the statutory punishment 271 4.26. Who is affected by and what are the types of punishment in Poland? 278 4.27. Penological concepts in the professional practice of judges 281 4.28. Penological knowledge of representatives of various professions and persons performing various social functions 283 4.29. Judges’ opinions about the work of a probation officer 287 4.30. Past and present cruel types of punishment 288 4.31. Works of art on punishment, punishing, and impunity 295 CHAPTER 5. Judges 299 5.1. The judge’s mind and character traits 299 5.2. The judge’s punishment if imposed on himself or herself 310 5.3. The social circumstances of the judge’s profession 312 5.4. Difficult cases in the professional career of a judge 318 5.5. Professional work and private life 322 5.6. Public and social activity of judges 324 Conclusion 326 Annex 330 Bibliography 348 Index of Names 365 List of Tables 370 Summary 372