Sprawiedliwe nierówności zarobków w odczuciu społecznym

Naruszanie norm sprawiedliwości zazwyczaj napotyka sprzeciw, który może przerodzić się w napięcia społeczne. Przedstawione w tej książce wyniki analiz dotyczą preferowanych przez ludzi norm sprawiedliwej dystrybucji zarobków. Normy te wywierają pewien wpływ na postawy jednostek. Przykładowo, im bardziej nierówności zarobków odbiegają – zdaniem ludzi – od norm sprawiedliwości społecznej, tym bardziej skłonni jesteśmy negatywnie oceniać funkcjonowanie demokracji i rządu. Jedno z najistotniejszych stwierdzeń, jakie znajdziemy w książce, dotyczy pożądanego kształtu zróżnicowania zarobków. Na najwyższe zasługują – według opinii publicznej – przedstawiciele wielkiego biznesu, politycy, a następnie specjaliści w zawodach inteligenckich, najgorsze uposażenie powinno przypadać niższym urzędnikom, robotnikom i sprzedawcom sklepowym. Prawidłowości te utrzymują się od lat osiemdziesiątych zeszłego wieku i – jak wynikałoby z przedstawionych tu analiz międzykrajowych – występują one w różnych społeczeństwach, niezależnie od stopnia rozwoju ekonomicznego, ustroju politycznego i rodzaju kultury. Choć wizja ta łączy się z przekonaniem, że nierówności powinno się zmniejszyć, istniejąca hierarchia zarobków cieszy się poparciem ogółu. Wyobrażenia na temat „sprawiedliwego” poziomu dochodów raczej stabilizują niż naruszają porządek społeczny.

Wstęp 7 Rozdział 1. Poziom społecznego przyzwolenia dla nierówności dochodów 11 1.1. Przed zmianą ustroju i po niej: kilka uogólnień i dane z badań 12 1.2. Przed zmianą ustroju i po niej: potoczna ocena nierówności dochodów 16 1.3. Polska na tle innych krajów 21 1.4. Zróżnicowanie według przynależności klasowej, pochodzenia i innych czynników 29 1.5. Wnioski 33 Rozdział 2. Jakie powinny być sprawiedliwe nierówności zarobków? 35 2.1. Hierarchia postrzeganych i postulowanych zarobków 36 2.2. Zróżnicowanie poglądów 48 2.3. Wnioski 54 Rozdział 3. Akceptowany stopień nierówności zarobków 56 3.1. Poziom akceptacji 57 3.2. Rozbieżność między tym, co jest, a tym, co być powinno 66 3.3. Lokalizacja tych postaw w strukturze społecznej 69 3.4. Pola deprywacji 77 3.5. Wnioski 84 Rozdział 4. Wpływ oceny zarobków na postawy wobec demokracji, legitymizację i życie codzienne 86 4.1. Kryteria ważności 87 4.2. Sfera codzienna 89 4.3. Oceny funkcjonowania demokracji w Polsce 97 4.4. Legitymizacja systemu 102 4.5. Wnioski 104 Rozdział 5. Postrzeganie hierarchii 108 5.1. Zasady sprawiedliwej dystrybucji zarobków 108 5.2. Lokalizacja w strukturze społecznej 115 5.3. Wnioski 118 Rozdział 6. Porównania międzynarodowe 121 6.1. Różnice w latach osiemdziesiątych XX wieku 122 6.2. Różnice pod względem akceptacji dla hierarchii zarobków 125 6.3. Różnice pod względem akceptacji dla poziomu nierówności zarobków 132 6.4. Różnice w rozbieżności między nierównościami postulowanymi i istniejącymi faktycznie 136 6.5. Wnioski 137 Rozdział 7. Aspiracje dotyczące własnych dochodów 139 7.1. Poziom rozbieżności 140 7.2. Usytuowanie w strukturze społecznej 146 7.3. Konsekwencje aspiracji finansowych 157 7.4. Wnioski 160 Zakończenie 163 Literatura 172