W cieniu europejskiej twierdzy

Książka przedstawia marzenia Afrykanów o emigracji do Europy, ich aspiracje do nowoczesności i wyobrażenia o życiu w zachodniej Europie, a także wpływ tych marzeń na ich codzienną egzystencję. Z perspektywy antropologicznej autorka analizuje nastawienie mieszkańców Gwinei Bissau do europejskich wartości i norm kulturowych (takich jak indywidualizm, monogamia czy równouprawnienie), strategie migracyjne w obliczu europejskiej „twierdzy” i wiarę w metafizyczne sposoby przeniknięcia przez unijną granicę. Podstawą pracy są badania etnograficzne prowadzone przez Magdalenę Brzezińską w Gwinei Bissau w latach 2003, 2010–2011 i 2016. Autorka rozpatruje źródła opisywanych zjawisk w odniesieniu do upadku kolonializmu, oddziaływania ideologii rozwoju i dzisiejszej globalizacji. Publikacja stanowi ważny przyczynek do zrozumienia afrykańskich imigrantów, licznie przybywających dziś do Europy. The book, based on anthropological fieldwork in Guinea-Bissau, explores the perception of the West by Africans. The West, or Europe, plays a dominant role in the collective imagination of Guineans. Migration to Europe is a common dream as its image is idealized. In contrast to much of the recent optimistic literature on globalisation, the author draws attention to cultural domination, a symbolic power of the image of the West.

Podziękowania 9 Wstęp 11 Cel i tezy 11 Teren badań 17 Metodologia 17 Stan badań nad kulturą mieszkańców Gwinei Bissau 19 Antropolog w terenie. Dylematy etyczne i postrzeganie badaczki 22 Wyzwania dla antropologa 26 1. Gwinea Bissau: historia, gospodarka, ludzie 31 Wprowadzenie. Ludność kraju 31 Zarys historii do czasów kolonizacji 33 Okres przedkolonialny 33 Wczesne kontakty z Europejczykami 35 Kolonizacja: Gwinea Portugalska 39 Za rządów Salazara 42 Wojna o niepodległość i wyzwolenie 49 Gwinea Bissau w epoce postkolonialnej 53 Rozwój gospodarczy a państwo gwinejskie 61 Współczesne postawy wobec kolonizatorów 63 Państwo w ocenie Gwinejczyków 67 Podsumowanie 77 2. W cieniu Europy 81 Wprowadzenie. Wyobraźnia i projekty życiowe 81 Emigracja do Europy jako spełnienie marzeń 83 Planowanie emigracji w kontekście płci 93 Zachód a życia wyobrażone 99 Wiedza i wyobrażenia o życiu emigrantów na Zachodzie 99 Dwa życiorysy w cieniu Europy 117 Podsumowanie. Poza opozycją „centrum–peryferie”? 127 3. Widziane z peryferii. Gwinejczycy o Zachodzie 135 Wprowadzenie 135 Globalne media w miejscach marginalnych 139 Wiedza ogólna o Zachodzie 139 Dyskursywne omówienie i adaptacja treści medialnych 147 Wiedza i wyobrażenia o zachodnich normach kulturowych 150 Zachodni indywidualizm 151 Amor. Miłość oczami Gwinejczyków 157 Stosunek do zachodniej idei równouprawnienia kobiet 166 Poligamia to „kultura afrykańska”. Gwinejczycy w Europie 174 Katolicy, czarownicy, kontrakty z duchami i naukowcy 184 Podsumowanie. Rozszczepienie w globalnych przepływach medialnych 194 4. Europa jak twierdza 201 Wprowadzenie. Przestrzeń geograficzna w epoce globalizacji 201 Europejskie restrykcje imigracyjne z perspektywy Gwinejczyków 205 Dostać się do „twierdzy”. Strategie migracyjne 209 Przyjaźnie z Białymi drogą na Zachód 209 Do Europy przez plażę 211 Łodzią przez ocean 215 Metafizyczne drogi na Zachód 222 Kontrakty z duchami 222 Magiczne amulety 224 Duchowo przenieść się na Zachód 238 Podsumowanie. Przezwyciężyć marginalność 240 5. Wioska, miasto i Europa w dyskursie rozwoju 245 Wprowadzenie. Dyskurs rozwoju i nowoczesności 245 Dychotomia wioska–miasto w odniesieniu do obrazu Zachodu 253 Stopniowanie nowoczesności: wieśniak, miastowy, emigrant 255 Odcinanie się od świata wioski 259 Miejski styl życia w kontraście do wiejskiego 274 Rozwój to „sprawy Białych” 279 Ideologia rozwoju jako pusta struktura 287 Adaptacja pojęcia rozwoju 297 Podsumowanie 300 6. Trajektoria nowoczesności 305 Wprowadzenie: linearność narracji o postępie 305 Z wioski do miasta 307 „Nic tutaj nie ma”: brak rozwoju w Gwinei Bissau 311 Impas na drodze do nowoczesności 315 Dwa życiorysy 315 Bezrobocie w stolicy 326 Nadzieja na „szczęście”: pragnienie emigracji do Europy 333 Podsumowanie 339 Zakończenie 343 Bibliografia 353 Źródła internetowe 362 Abstract 365 Spis rozmówców 367 Spis ilustracji 371 Słownik wybranych terminów w języku kreolskim 373