Zerwana genealogia

W Zerwanej genealogii Magdalena Grabowska proponuje nowe spojrzenie na polskie komunistyczne organizacje kobiece. W tej odważnej, a zarazem dogłębnej analizie Autorka sytuuje ich (zupełnie niedocenione) dokonania w historii feminizmu, będące efektem działań podejmowanych nie tylko w skali krajowej, lecz także międzynarodowej. Szuka również przyczyn marginalizacji organizacji kobiecych z czasów PRL-u we współczesnym polskim feministycznym archiwum oraz spuścizny komunizmu i socjalizmu w światowym ruchu na rzecz równych praw. W pracy wykorzystuje najnowszą literaturę przedmiotu z zakresu gender studies, historii kobiet i historii feminizmu, źródła prasowe oraz wyniki imponujących badań własnych, na które złożyły się zarówno wywiady pogłębione z byłymi działaczkami, jak również archiwalne zapisy posiedzeń organizacji kobiecych i dokumenty ONZ. z recenzji dr hab. Agnieszki Kościańskiej Dr Magdalena Grabowska – socjolożka, absolwentka wydziału Women’s & Gender Studies na Rutgers University, adiunkt w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. W latach 2010–2014 stypendystka European Commission, Marie Curie International Reintegration Fellow na Uniwersytecie Warszawskim. Współzałożycielka Fundacji na rzecz Równości i Emancypacji STER. Bada głównie historię ruchów kobiecych i emancypacyjnych w Europie Wschodniej z perspektywy postkolonialnych i transnarodowych ruchów feministycznych. Zajmuje się również prowadzeniem studiów zaangażowanych, w tym poświęconych przemocy wobec kobiet, prawom reprodukcyjnym oraz równości kobiet w polityce. Autorka wielu publikacji naukowych zamieszczanych w różnych czasopismach i pracach zbiorowych.

Spis treści Wstęp. Okruchy wolności: kobiety w partiach politycznych i organizacjach kobiecych po 1945 r. 9 Rozdział 1. W pogoni za Zachodem: feminizm okresu transformacji i zrutynizowane narracje o ruchu kobiecym 25 Narracja braku, czyli dlaczego nie istnieje feminizm po komunizmie? 27 W pogoni za Zachodem: narracja konwergencyjna 33 Feminizm i antykomunizm 44 Komunizm i bierność kobiet 48 Autentyczność, sprawczość i kontynuacja: ruchy kobiece w Europie Wschodniej 52 Rozdział 2. „Rewizjonizm” i nowe spojrzenie na sprawczość kobiet w socjalizmie 55 Feminizm, historia i mit założycielski: Solidarność 59 Radzieckie komunistki, bolszewickie feministki? 65 Komunizm i „podróżujące idee”: równość kobiet w powojennej 75 Prawo do przerywania ciąży: autonomia kobiet i zarządzanie równością 80 Zerwanie czy kontynuacja: głosy kobiet a feminizm na rozdrożach 89 Rozdział 3. Sprawczość, doświadczenie i umiejscowienie: niektóre kategorie metodologii feministycznej w wywiadach z działaczkami kobiecymi przed 1989 r. 93 Metodologia feministyczna 95 Gender jako kategoria analityczna 97 „Proaktywna” czy „reaktywna”: rewizjonizm i badania nad sprawczością kobiet w okresie socjalizmu 103 Transhistoryczna wspólnota kobiet w Europie Wschodniej a „doświadczenie” działaczek socjalistycznych 109 Narracje i „fakty”: obiektywizm i świadectwa historyczne w historii mówionej na temat socjalizmu 112 Badaczka i „jej” badania: „cenzura”, afekt i polityka w procesie wytwarzania wiedzy 116 Rozdział 4. „To był mój racjonalny wybór”: sprawczość kobiet po 1956 r. 124 Zachęta, parytet, wybór: drogi kariery kobiet w partii i organizacjach kobiecych 128 Od „izby kobiet” po „worki śledzi” – działania Ligi Kobiet w latach 1945–1981 136 „Mając swoją organizację, kobiety czuły się bezpiecznie”: kobiety w polityce 152 Przestrzenie autonomii i zależności w systemie autorytarnym a sprawczość kobiet 162 Sprawczość reaktywna, feminizm i transformacja 166 Rozdział 5. Archiwa jako źródła wiedzy o przeszłości i teraźniejszości feminizmu: nowa kartografia 171 Archiwum: wyzwania metodologiczne 176 Feminizm, pokolenia i „logika jednego” 180 Granice archiwum – głosy komunistek 186 Rozdział 6. Ku masowemu ruchowi kobiecemu: „aktyw kobiecy” po 1945 r. w archiwach PPR i PZPR 191 Instytucjonalizacja i masowy ruch kobiecy 199 „Czujemy się nieswojo w Lidze”: komunistki i „masy kobiece” 202 W oparach patriarchatu: komunistki i ich partia 210 Komunizm, Kościół i inteligencja: edukacja jako przestrzeń walki ideologicznej 214 „Teren trudny, ale wierny”: lokalne komórki Wydziału Kobiecego i kobiety wiejskie 221 „Oderwałyśmy się od mas”: odwilż i depolityzacja 226 Pomiędzy polityką a euteniką: sprawczość działaczek komunistycznych 232 Rozdział 7. Poza paradygmatem „rozwoju”: polski ruch kobiecy, druga fala feminizmu i transformacja transnarodowego ruchu kobiecego po 1945 r. 236 Transnarodowy feminizm przed Dekadą Kobiet? 241 Powojenny międzynarodowy ruch kobiecy: Światowa Demokratyczna Federacja Kobiet 245 WIDF, kobiety zachodnie i Amerykański Kongres Kobiet 247 Przeciw „reakcji” i faszyzmowi: rzeczniczki pokoju z Polski 251 Ekonomiczna równość kobiet 255 Prawa polityczne kobiet 258 WIDF w lokalnej działalności komórek Wydziału Kobiecego 261 Od pokoju do rozwoju: międzynarodowe „długie lata sześćdziesiąte” 267 Opowieść o nie-regionie: ruch kobiecy w Europie Wschodniej a ONZ 278 Zakończenie. Po co nam dziś historie komunistek? 285 Bibliografia 292 Indeks nazwisk 317