Czy miasto jest niepotrzebne?

Ostatnia dekada to okres wyraźnych zmian społeczno-przestrzennych w polskich miastach. Inwestycje w miejskim centrum, powstawanie nowych deweloperskich osiedli mieszkaniowych, ekspansja wielopowierzchniowych obiektów handlowo-usługowych i powiększanie się przedmieść – to tylko wybrane przejawy i elementy tych zmian. Towarzyszą im przemiany wartości i praktyk przestrzennych mieszkańców i użytkowników miasta. Książka podejmuje temat postaw szczególnej kategorii mieszkańców wobec miasta – nastolatków w wieku gimnazjalnym. Główne pytania stawiane w książce dotyczą mechanizmów wpływających na ich postawy wobec miejskiego centrum, miejsca zamieszkania i galerii handlowej: • Od jakich czynników zależą intensywność korzystania z tych przestrzeni i ich społeczne funkcje? • Czy korzystanie z galerii handlowych przez nastolatki układa się w uniwersalny, ponadlokalny wzór typowy dla tej generacji? • Czy w mieście – jako całości społeczno-przestrzennej – można wyróżnić specyficzne, lokalne wzory socjalizacji do życia w sąsiedztwie, przestrzeni publicznej i zbiorowości terytorialnej? dr Marta Smagacz-Poziemska jest adiunktem w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jej zainteresowania badawcze oscylują przede wszystkim wokół socjologii miasta, socjologii przestrzeni, społeczności lokalnych, problemów społecznych, rewitalizacji. Od 2015 roku kierownik projektu badawczego NCN „Różnice i granice w procesie tworzenia wielkomiejskich społeczności sąsiedzkich. Studium społeczno-przestrzenne”. Autorka książki Revitalisation of Urban Space. Social changes in Krakow’s Kazimierz and the Ticinese district in Milan (2008, Edizioni Plus, Pisa); współautorka książek: Wykluczone sąsiedztwa. Społeczne aspekty rewitalizacji w przestrzeni wielkiego miasta (2007), Dzieci ulicy. Studium szczególnego problemu miejskiego (2011), Nasze problemy. Bezrobocie i bieda we współczesnym społeczeństwie polskim (2011). Autorka i współautorka artykułów naukowych dotyczących wymienionych zagadnień.

Wstęp 7 Część I. Miasto jako przedmiot i jako podmiot zmian społecznych 15 1. Wprowadzenie 15 2. Stawanie się miasta z perspektywy teorii podmiotowości (agency) 20 3. Miasto w ujęciu socjoprzestrzennym 24 4. Miasto i przestrzeń w późnej nowoczesności 39 5. Teoretyczne (i ideologiczne) kontrowersje wokół pojęcia miejskiej przestrzeni publicznej 55 6. Podsumowanie 63 Część II. Tradycyjne i nowe przestrzenie miejskie – teoria i praktyka (Krakowa i Katowic) 66 1. Wprowadzenie 66 2. Miejskie centrum 70 Centrum (centra) Krakowa i Katowic 73 3. Przestrzeń zamieszkania: sąsiedztwo – dzielnica – osiedle 82 Miejsca zamieszkania w Krakowie i Katowicach 89 4. Od centrum handlowego do galerii handlowej 98 Galerie handlowe w Krakowie i Katowicach 109 5. Podsumowanie 111 Część III. Badania nad nastolatkami w przestrzeni miejskiej – pytania, możliwości, ograniczenia 114 1. Wprowadzenie 114 2. Socjalizacja dzieci i młodzieży w przestrzeni miejskiej 120 3. Nastolatki w galerii handlowej 130 4. Dzieci i młodzież w przestrzeni on-line i off-line 138 5. Podsumowanie 142 Część IV. Przestrzenie Krakowa i Katowic – z perspektywy gimnazjalistów 145 1. Metodologia badań nad postawami gimnazjalistów wobec przestrzeni miejskiej 146 2. Profil społeczno-demograficzny nastolatków badanych w gimnazjach i na terenie galerii handlowych 153 3. Praktyki przestrzenne – gdzie, jak i z kim nastolatki spędzają czas wolny? 170 Przestrzenie i miejsca codziennych praktyk gimnazjalistów 170 „Marginalne” miejsca i aktywności gimnazjalistów 178 Towarzysze czasu wolnego 188 4. Przestrzenie reprezentacji – przestrzenie znaczące i mało istotne 192 5. Centrum miasta, miejsce zamieszkania i galeria handlowa – potencjał i ograniczenia przestrzeni (publicznych) w opinii gimnazjalistów 212 6. Podsumowanie 233 Zakończenie. Miasto (tylko jakie?) jest nastolatkom potrzebne 237 Załącznik – kwestionariusz ankiety 251 Bibliografia 265 Indeks nazwisk 283 Spis rycin i tabel 289