Kooperatyzm anarchizm feminizm

Maria Orsetti (1880–1957) jest myślicielką, która wprowadziła do polskiej spółdzielczości perspektywę feministyczną i anarchistyczną. Tłumaczka pism Piotra Kropotkina, praktyczka zaangażowana w prace Lubelskiej Spółdzielni Spożywców czy Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, współzałożycielka spółdzielni wydawniczej „Książka”, organizatorka Ligi Kooperatystek, połączyła działalność spółdzielczą ze śmiałą wizją radykalnej przebudowy świata. Niniejszy wybór obejmuje najważniejsze (nigdy nie wznawiane) broszury i artykuły Orsetti, a także pierwsze wydanie jej doktoratu pt. „Antykapitalistyczne podstawy ruchu spółdzielczego”.

Spis treści Wprowadzenie (Piotr Laskowski) / XI Osobność, wspólnota, bunt / XI Urozumnienie / XV Wynalazki i naśladownictwa / XIX Nauka i oświata / XXII Harmonia, sprawiedliwość, ideał etyczny / XXXI Bergsonizm i negacja /XXXVIII Anarchizm / XLIII Anarchizm a kooperatyzm /LIII Kooperatyzm, marksizm, wartość dodatkowa / LX Feminizm / LXIV Pacyfizm i internacjonalizm / LXXI Epilog / LXXV Nota edytorska / LXXVIII Wybór tekstów i układ tomu / LXXVIII Zasady edycji / LXXXII Część I Pisma wczesne O zbytku, filantropii, samopomocy społecznej i podatku narodowym. Odczyt wygłoszony na Zjeździe Ziemianek w czerwcu 1906 /5 Rubryki „Winien” i „Ma” w życiu człowieka / 19 Część II Rozprawa doktorska Antykapitalistyczne podstawy ruchu spółdzielczego / 25 Rozdział I. Rozważania wstępne / 25 Spółdzielnie spożywców, to jest kooperatywy w pełnym tego słowa znaczeniu / 31 Spółdzielnie producentów lub spółdzielnie wyzysku / 40 Rozdział II. Sub-konsumpcja proletariatu / 50 Rozdział III. Teorie zysku handlowego i dochodu bez pracy w ogólności / 61 Teoria nadwartości a kooperatyzm spożywców / 77 Rozdział IV. Kooperatyzm a socjalizm / 89 Rozdział V. Fakty / Rozdział VI. Czy kooperacja stanowi postęp? / 127 Szkic rozdziału VII. Konsumpcja, produkcja, cyrkulacja / 141 Szkic rozdziału VIII. Jakie jest zadanie szkoły dla ruchu spółdzielczego? /141 Część III Z życia ludzi godnych uwagi Robert Owen. Wielki przyjaciel ludzkości (1771–1858) / 147 Lata dziecięce i młodzieńcze / 147 Rewolucja przemysłowa /151 Doświadczenie w Nowym Lanarku /. 155 Początki prawodawstwa robotniczego / 159 Wspólnoty rolne — jako oręż przeciw bezrobociu /163 Sprawiedliwa giełda wymiany / 168 Zakończenie. Robert Owen a ruch spółdzielczy / 171 Literatura odnośna Roberta Owena / 173 Karol Fourier. Apostoł pracy radosnej / 174 Żywot genialnego dziwaka ./174 Świat na opak / 181 Boski plan świata / 186 Jak urzeczywistnić? / 190 Zakończenie / 196 Literatura / 197 Piotr Kropotkin (1842–1921) / 199 Wstęp / 199 Paź cesarski / 202 Oficer armii rosyjskiej / 205 Zwycięstwo społecznika nad uczonym / 208 Kształtowanie się poglądów anarchisty / 212 Na wygnaniu / 215 Powrót do Rosji / 224 Przypisy. W jakich warunkach powstał polski przekład Zdobycia chleba / 228 Piotr Kropotkin, Zdobycie chleba. Przedmowa do drugiego wydania polskiego/ 230 Piotr Kropotkin, Spólnictwo a socjalizm wolnościowy. Przedmowa / 234 Część IV Wojna i nowa nadzieja Nowe prądy w kooperacji angielskiej/239 Kooperatyzm w dobie wojennej i widoki na przyszłość / 245 Przykład spółdziałania organizacji kooperatystycznych w sprawie aprowizacji miast / 260 Michaił I. Tugan-Baranowski, Stowarzyszenia wytwórców i stowarzyszenia pracy. Przedmowa /265 Część V Wynalazki i naśladownictwo (Anglia, Belgia, Dania i cień włoskiego faszyzmu) Tajemnice tkaczy rochdalskich. Szkic z dziedziny kooperacji spożywczej / 273 Rozdział I. Jak w bajce / 273 Rozdział II. Ich tajemnice / 278 Tajemnica pierwsza / 279 Tajemnica druga / 283 Tajemnica trzecia / 285 Rozdział III. Moc charakteru — nieodzowny powodzenia warunek /291 Rozdział IV. Co by kobiety mogły, gdyby chciały? / 293 Zakończenie / 297 Posłowie / 299 Przedwojenne obrazki z belgijskiego życia spółdzielczego /301 Przedmowa /301 Działalność oświatowa „Maison du Peuple” w Brukseli / 303 Pensje dla starców w kooperatywach belgijskich / 306 Kooperatywy belgijskie w służbie zdrowia swych członków / 310 Walne zgromadzenie kooperatywy brukselskiej / 314 O honor kooperatysty . / 316 Pracownicy kooperatywy brukselskiej /318 Skuteczna metoda propagandy spółdzielczej / 322 Literatura ruchu spółdzielczego w Belgii / 326 Socjalistyczne kooperatywy belgijskie / 328 Co zdziałały duńskie stowarzyszenia spółdzielcze? / 344 Uwagi ogólne /344 Duńskie uniwersytety ludowe /349 Zrzeszenia spółdzielcze / 353 Maślarnie spółdzielcze / 353 Rzeźnie spółdzielcze ./356 Jajczarstwo spółdzielcze . / 357 Inne typy stowarzyszeń rolnych i stowarzyszenia spożywców /359 Zakończenie /361 Literatura / 362 Polemika w sprawie spółdzielczości we Włoszech faszystowskich /363 Część VI Naśladownictwo i wynalazki (pralnia spółdzielcza WSM) Reforma pralni ./ 369 O angielskich pralniach społecznych /372 Czego możemy się nauczyć od spółdzielczych pralni angielskich? (Artykuł dyskusyjny) / 375 Część VII Oświata i czytelnictwo Latające komplety książek naukowych / 381 Nowa metoda organizacji czytelnictwa / 385 Literatura przedmiotu / 403 Spis dobrze funkcjonujących centrów bibliotek ruchomych w Stanach Zjednoczonych / 404 Za i przeciw działalności oświatowej kooperatyw (Do dyskusji) / 405 Księgarstwo a spółdzielczość / 410 Dom oświatowy „Volksheim” w Wiedniu jako wzór wszechnicy społecznej / 429 Wstęp / 429 Rozdział I. Powstanie i działalność „Volksheimu” /431 Rozdział II. Głosy słuchaczy „Volksheimu” / 444 Owych siedmiu / 445 O zbiorach przyrodniczych starego „Volksheimu” / 446 Męstwo życia / 447 W jaki sposób stałem się przyjacielem „Volksheimu” / 447 Przybytek pokoju / 448 Rozmyślanie w „Volksheimie” / 449 Najpiękniejsze posiadanie / 449 Spójnia wszechświata / 450 Rozdział III. Budowa organizacyjna „Volksheimu” / 450 Część VIII Emancypacja kobiet Kooperatystki, zapisujcie się na kursy w Ołtarzewie! / 457 Czy kobieta jest równouprawniona w ruchu spółdzielczym? (Streszczenie referatu, wygłoszonego 24 kwietnia w Towarzystwie Kooperatystów w Warszawie) / 461 Sprawa kobieca w spółdzielczości — ongiś a dziś / 469 Odezwa do gospodyń / 474 Referat na Zjeździe Założycielskim Ligi Kooperatystek w Polsce /477 Epilog [Odpowiedź na ankietę] Maria Orsetti — Warszawa / 489 Indeks osób /493 Noty bibliograficzne / 500 Bibliografia /504 Materiały archiwalne /504 Wybrana bibliografia podmiotowa / 504 Przekłady / 507 Wybrana bibliografia przedmiotowa / 507