Agresywność młodzieży. Problem indywidualny i społeczny

Problematyka prezentowanych badań skoncentrowana jest na środowisku rodzimym, co obliguje do analizy przede wszystkim społecznych, a szczególnie rodzinnych uwarunkowań agresywności. Badania skoncentrowano na środowisku rodzinnym i społecznym. Rozważania mają charakter interdyscyplinarny - z punktu widzenia psychologii, pedagogiki, socjologii, prawa. Rozpatrywana problematyka zawarta została w ogólnym problemie badawczym sformułowanym następująco: jakie różnice w poziomie i rodzajach agresywności dorastających dziewcząt i chłopców związane są ze spostrzeganymi przez nich postawami wychowawczymi rodziców?

Wprowadzenie 7 I. Agresja i agresywność jako przedmiot badań 13 I.1. Problemy definicyjno-pojęciowe agresji i agresywności 13 I.1.1. Wybrane kryteria klasyfikowania zachowań agresywnych 14 I.1.2. Agresja a agresywność 19 II. Geneza agresji i agresywności w świetle badań i poglądów psychologicznych 21 II.1. Koncepcje biologiczne zachowań agresywnych 22 II.1.1. Neurofizjologiczne i organiczne podłoże agresji 22 II.1.2. Popędowo-instynktywistyczne uwarunkowania agresji 22 II.2. Psychospołeczne teorie agresji 24 II.2.1. Klasyczna teoria ”frustracja-agresja” oraz jej modyfikacje i reperkusje 24 II.2.2. Agresja jako wyuczona dyspozycja 26 II.2.2.1. Agresja nawykowa – efekt klasycznej teorii uczenia się 26 II.2.2.2. Społeczne uczenie się zachowań agresywnych 30 II.3. Procesy poznawcze jako regulatory zachowań agresywnych 34 III. Rodzina jako system wychowawczy 39 III.1. Realizowanie funkcji wychowawczej rodziny wobec dorastających dzieci za pośrednictwem postaw rodzicielskich 39 III.1.1. Spostrzeganie przez dorastające dzieci postaw macierzyńskich i ojcowskich jako metoda ich poznania 44 III.2. Rodzinne uwarunkowania agresji i agresywności w ujęciu niektórych badań oraz koncepcji psychologicznych 46 IV. Problematyka i program badań własnych 55 IV.1. Problematyka eksploracji 55 IV.2. Hipotezy badawcze 57 IV.3. Metody badań 61 IV.3.1. Analiza dokumentacji szkolnej 62 IV.3.2. Kwestionariusz do Badania Zachowania się Rodziców w Percepcji Dziecka – CRPBI-III E. S. Schaefera 62 IV.3.3. Wywiad 64 IV.3.4. Kwestionariusz do badania agresywności ”Nastroje i Humory” A. H. Bussa i Ann Durkee 64 IV.3.5. Technika nominacyjna do diagnozy agresywności Marii Szostak 66 IV.4. Przebieg badań empirycznych i charakterystyka socjodemograficzna badanej populacji 67 IV.4.1. Charakterystyka socjodemograficzna badanych chłopców i dziewcząt o skrajnych nasileniach agresywności 71 IV.5. Zasady analizy statystycznej otrzymanych wyników 75 V. Analiza wyników badań 77 V.1. Postawy rodzicielskie a agresywność oraz poczucie winy dorastających dzieci 77 V.1.1. Postawy ojcowskie a agresywność oraz poczucie winy synów 82 V.1.2. Postawy macierzyńskie a agresywność oraz poczucie winy synów 85 V.1.3. Postawy ojcowskie a agresywność oraz poczucie winy córek 89 V.1.4. Postawy macierzyńskie a agresywność oraz poczucie winy córek 91 V.2. Postawy rodzicielskie a agresywność (agresja, wrogość) oraz poczucie winy dorastających dzieci. Interpretacja czynnikowa 96 V.2.1. Interakcje w diadzie ojcowie–synowie 99 V.2.2. Interakcje w diadzie matki–synowie 100 V.2.3. Interakcje w diadzie ojcowie–córki 101 V.2.4. Interakcje w diadzie matki–córki 102 V.3. Percepcja zachowania agresywnego adolescentów przez ich rówieśników i nauczycieli a samopercepcja agresywności 104 V.4. Postawy wychowawcze rodziców a wskaźniki percepcyjne agresywności osób badanych uzyskane na podstawie ocen rówieśników i nauczycieli 106 V.5. Porównanie oddziaływania wychowawczego rodziców – ojców i matek – wobec dorastających dzieci o skrajnych nasileniach agresywności 111 V.5.1. Różnice między postawami ojcowskimi i macierzyńskimi wobec chłopców (nieagresywnych i agresywnych) 111 V.5.2. Różnice między postawami ojcowskimi i macierzyńskimi wobec dziewcząt (nieagresywnych i agresywnych) 115 V.6. Postawy rodzicielskie przejawiane wobec agresywnych dzieci 117 V.7. Prezentowanie modelu agresji w rodzinie, tolerowanie zachowań agresyw- nych przez rodziców, stosowane wzmocnienia rodzicielskie (nagrody, kary) oraz negatywne stosunki uczuciowe w rodzinie dorastającej młodzieży o różnym nasileniu agresywności 124 V.8. Nasilenie i rodzaje zachowań agresywnych a płeć podmiotu agresji (osoby badanej) 128 V.8.1. Porównanie dziewcząt i chłopców pod względem nasilenia agresywności i jej przejawów 132 V.8.2. Agresywni chłopcy a agresywne dziewczęta 135 V.9. Dynamika agresji jako problem społeczny 138 VI. Interpretacja i dyskusja wyników badań własnych 142 Bibliografia 147