Estoński CIT w praktyce

Publikacja przedstawia zagadnienia dotyczące tzw. estońskiego CIT, czyli obowiązującej od 2021 r. alternatywnej formy opodatkowania podatkiem dochodowym. Mogą z niej korzystać podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych – spółki komandytowe, spółki komandytowo-akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, proste spółki akcyjne oraz spółki akcyjne o tzw. prostej strukturze udziałowej. Książka napisana przez praktyków – wybitnych znawców tematu, na co dzień zajmujących się obsługą podmiotów stosujących omawiane rozwiązanie – stanowi praktyczny przewodnik, poczynając od celu wprowadzenia regulacji i korzyści, jakie przynosi ona w Estonii czy Gruzji, poprzez szczegółowy opis rozwiązań przewidzianych dla polskich przedsiębiorców, aż do całościowej próby podsumowania regulacji. Autorzy skupiają się na znowelizowanych w ramach tzw. Polskiego Ładu przepisach, które diametralnie zmieniają sposób rozliczania podatku dochodowego od osób prawnych przez zdecydowaną większość podatników tego podatku, a także stanowią alternatywę dla innych form opodatkowania przedsiębiorców podatkiem dochodowym w Polsce. Książka jest przeznaczona dla doradców podatkowych, księgowych, pracowników biur rachunkowych, a także adwokatów, radców prawnych, sędziów. Będzie cennym źródłem wiedzy dla pracowników administracji, przedsiębiorców oraz menedżerów zainteresowanych poprawą bieżących wskaźników finansowych.

Wykaz skrótów .............................................................................................................. 13 Wstęp ............................................................................................................................... 15 Część I. Zagadnienia wprowadzające Rozdział 1 Wzorce zagraniczne: Estonia, Gruzja – krótkie omówienie ................................ 19 1.1. Wstęp ...................................................................................................................... 19 1.2. System opodatkowania osób prawnych w Estonii ............................................ 20 1.2.1. Uwagi wprowadzające ............................................................................. 20 1.2.2. Zakres podmiotowy ................................................................................ 20 1.2.3. Przedmiot opodatkowania ..................................................................... 21 1.2.4. Stawka podatkowa ................................................................................... 22 1.2.5. Obowiązki sprawozdawcze ..................................................................... 23 1.3. System opodatkowania osób prawnych w Gruzji ............................................. 23 1.3.1. Wstęp ........................................................................................................ 23 1.3.2. Zakres podmiotowy ................................................................................ 23 1.3.3. Przedmiot opodatkowania ..................................................................... 24 1.3.4. Stawka podatkowa ................................................................................... 24 1.3.5. Obowiązki sprawozdawcze ..................................................................... 25 Rozdział 2 Wstępny opis mechaniki działania systemu ............................................................ 26 Część II. Szczegółowy opis rozwiązań Rozdział 1 Podmioty, które mogą skorzystać z ryczałtu: omówienie zakresu podmiotowego wprowadzanej preferencji – art. 28j u.p.d.o.p. ........................... 31 Stan prawny obowiązujący od 1.01.2021 r. do 31.12.2021 r. 1.1. Uwagi wprowadzające .......................................................................................... 33 1.2. Kryterium przychodowe – art. 28j ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. ................................ 35 1.3. Warunek dotyczący limitu przychodów pasywnych – art. 28j ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. ....................................................................................................... 41 1.4. Warunek zatrudnienia – art. 28j ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. .................................... 44 1.5. Warunek dotyczący formy prawnej podatnika i struktury jego udziałowców – art. 28j ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.p. .................................................... 52 1.6. Warunek dotyczący braku udziałów w kapitale innych spółek – art. 28j ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.p. ............................................................................................. 56 1.7. Warunek sporządzania sprawozdań finansowych zgodnie z ustawą o rachunkowości – art. 28j ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. ............................................. 56 1.8. Warunek dotyczący zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego – art. 28j ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. ............................................................................... 58 1.9. Podsumowanie warunków z art. 28j u.p.d.o.p. – tabela ................................... 58 Stan prawny obowiązujący od 1.01.2022 r. 1.10. Wprowadzenie ....................................................................................................... 63 1.11. Warunek dotyczący limitu przychodów pasywnych – art. 28j ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. ....................................................................................................... 64 1.12. Warunek zatrudnienia – art. 28j ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. .................................... 67 1.13. Warunek dotyczący formy prawnej podatnika i struktury jego udziałowców – art. 28j ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.p. .................................................... 76 1.14. Warunek dotyczący braku udziałów w kapitale innych spółek – art. 28j ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.p. ............................................................................................. 78 1.15. Warunek sporządzania sprawozdań finansowych zgodnie z ustawą o rachunkowości – art. 28j ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. ............................................. 79 1.16. Warunek dotyczący zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego – art. 28j ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. ............................................................................... 80 1.17. Podsumowanie warunków z art. 28j u.p.d.o.p. – tabela ................................... 81 Rozdział 2 Podmioty wyłączone z możliwości zastosowania ryczałtu – art. 28k u.p.d.o.p. .......................................................................................................... 84 2.1. Uwagi wprowadzające .......................................................................................... 85 2.2. Przedsiębiorstwa finansowe i instytucje ubezpieczeniowe – art. 28k ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. ....................................................................................................... 87 2.3. Podatnicy uzyskujący dochody na terenie SSE / na podstawie decyzji o wsparciu – art. 28k ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. ....................................................... 88 2.4. Podatnicy postawieni w stan upadłości lub likwidacji .................................... 89 2.5. Podatnicy utworzeni w wyniku połączenia, podziału, do których został wniesiony aport ..................................................................................................... 89 2.6. Podatnicy, którzy dokonali podziału, aportu przedsiębiorstwa / zorganizowanej części przedsiębiorstwa ............................................................ 92 Rozdział 3 Sposób opodatkowania – przedmiot i podstawa opodatkowania ryczałtem (dystrybucja zysków, inne kategorie dochodów) .................................................... 94 3.1. Przedmiot opodatkowania – dochód ................................................................. 99 3.1.1. Uwagi ogólne ............................................................................................ 99 3.1.2. Zysk podzielony i przeznaczony na pokrycie straty ............................ 101 3.1.2.1. Zasady podziału zysku spółek kapitałowych ......................... 101 3.1.2.2. Zasady podziału zysku spółek osobowych objętych ryczałtem .................................................................................... 104 3.1.2.3. Ustalenie wysokości zysku do podziału ................................. 105 3.1.2.4. Problematyczność ustalenia kwoty zysku netto w przypadku spółki opodatkowanej ryczałtem .................... 107 3.1.2.5. Zryczałtowany podatek od dochodów spółek jako podatek bieżący za okres sprawozdawczy, w którym wygenerowano następnie podzielony wynik finansowy netto ....................... 109 3.1.2.6. Zryczałtowany podatek od dochodów spółek jako podatek odroczony za okres sprawozdawczy, w którym wygenerowano następnie podzielony wynik finansowy netto ............................................................................................ 113 3.1.2.7. Zryczałtowany podatek od dochodów spółek jako podatek bieżący w okresie sprawozdawczym podziału wyniku finansowego netto ..................................................................... 117 3.1.3. Odpowiednie stosowanie przepisów w zakresie zaliczki na poczet dywidendy ................................................................................................ 126 3.1.3.1. Pierwotny stan prawny ............................................................. 126 3.1.3.2. Zmiany wprowadzone ustawą nowelizującą ......................... 130 3.1.4. Dochód z tytułu ukrytych zysków ......................................................... 131 3.1.4.1. Pierwotny stan prawny ............................................................. 131 3.1.4.2. Kwota udzielonej przez podatnika pożyczki ......................... 133 3.1.4.2.1. Pierwotny stan prawny ........................................ 133 3.1.4.2.2. Zmiany wprowadzone ustawą zmieniającą ....... 136 3.1.4.3. Świadczenia na rzecz fundacji/trustu ..................................... 136 3.1.4.4. Nadwyżka wartości rynkowej transakcji ponad ustaloną cenę tej transakcji ...................................................................... 138 3.1.4.5. Nadwyżka zwróconej kwoty dopłaty ponad kwotę wniesionej dopłaty .................................................................... 138 3.1.4.6. Wypłacone z zysku wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziału (akcji) lub ze zmniejszenia wartości udziału (akcji) .......................................................................................... 139 3.1.4.7. Wypłacone z zysku wynagrodzenie z wystąpienia wspólnika ze spółki lub ze zmniejszenia udziału kapitałowego wspólnika w spółce ........................................... 141 3.1.4.8. Równowartość zysku przeznaczonego na podwyższenie kapitału zakładowego ............................................................... 142 3.1.4.9. Darowizny, w tym prezenty i ofiary wszelkiego rodzaju ...... 143 3.1.4.10. Wydatki na reprezentację ......................................................... 143 3.1.4.11. Przykładowe kategorie ukrytych zysków wprowadzone ustawą nowelizującą ................................................................. 145 3.1.4.11.1. Uwagi wprowadzające .......................................... 145 3.1.4.11.2. Dopłaty wypłacone w przypadku połączenia lub podziału podmiotów ..................................... 145 3.1.4.11.3. Odsetki od udziału kapitałowego, wypłacane na rzecz wspólnika przez spółkę ......................... 147 3.1.4.11.4. Zysk przeznaczony na uzupełnienie udziału kapitałowego wspólnika spółki ........................... 147 3.1.4.11.5. Świadczenia wypłacone w przypadku zmniejszenia udziału kapitałowego .................... 148 3.1.5. Wydatki niestanowiące ukrytych zysków ............................................. 149 3.1.5.1. Wynagrodzenia z określonych tytułów i do określonego limitu ........................................................................................... 149 3.1.5.2. Wydatki eksploatacyjne dotyczące składników majątku spółki .......................................................................................... 151 3.1.5.3. Pożyczka (kredyt) zwrócona udziałowcowi/ akcjonariuszowi/wspólnikowi ................................................. 152 3.1.6. Dochód z tytułu wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą .............................................................................................. 152 3.1.7. Dochód z tytułu zmiany wartości składników majątku ..................... 154 3.1.8. Zmiany wprowadzone ustawą nowelizującą ........................................ 157 3.1.9. Dochód z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych ................ 158 3.1.10. Dochód u podatnika, który zakończył stosowanie opodatkowania ryczałtem – pierwotny stan prawny ...................................................... 159 3.2. Podstawa opodatkowania .................................................................................... 162 3.2.1. Uwagi ogólne ............................................................................................ 162 3.2.2. Suma dochodu z tytułu podzielonego zysku i dochodu z tytułu zysku przeznaczonego na pokrycie strat .............................................. 163 3.2.3. Dochód z tytułu ukrytych zysków i wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą ................................................................... 164 3.2.4. Dochód z tytułu zmiany wartości składników majątku ..................... 165 3.2.5. Dochód z tytułu zysku netto .................................................................. 166 3.2.6. Kontynuacja rozliczeń podatkowych .................................................... 168 3.2.7. Opodatkowanie podatnika osiągającego przychody (dochody) poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej .......................................... 169 3.2.8. Odpowiednie stosowanie metod dotyczących zagranicznego przychodu (dochodu) do różnicy między zyskiem netto a sumą dochodu z tytułu podzielonego zysku i dochodu z tytułu zysku przeznaczonego na pokrycie strat ......................................................... 171 Rozdział 4 Stawki podatku zryczałtowanego oraz możliwość ich zmniejszenia ................. 173 Rozdział 5 Okres stosowania ryczałtu i utrata prawa do ryczałtu – warunki, sytuacje ...... 183 5.1. Uwagi wprowadzające .......................................................................................... 183 5.2. Utrata prawa do opodatkowania ryczałtem ...................................................... 187 5.3. Naruszenie warunków stosowania ryczałtu ...................................................... 190 5.4. Rozliczenia podatkowe w związku z utratą prawa do opodatkowania ryczałtem / zakończenia opodatkowania ryczałtem ........................................ 196 5.5. Przychody podatkowe związane z utratą prawa do opodatkowania ryczałtem / zakończenia opodatkowania ryczałtem ........................................ 196 5.6. Koszty uzyskania przychodów związane z utratą prawa do opodatkowania ryczałtem / zakończenia opodatkowania ryczałtem ........................................ 198 5.7. Odpisy amortyzacyjne po utracie prawa do opodatkowania ryczałtem / zakończeniu opodatkowania ryczałtem ............................................................. 200 Rozdział 6 Opodatkowanie ryczałtem a inne preferencje podatkowe (ulgi podatkowe) ..... 201 Rozdział 7 Obowiązki informacyjne i sprawozdawcze w ramach ryczałtu ........................... 203 7.1. Uwagi wprowadzające .......................................................................................... 203 7.2. Obowiązki informacyjno-sprawozdawcze przy rozpoczęciu opodatkowania ryczałtem ................................................................................... 203 Złożenie zawiadomienia o wyborze opodatkowania ryczałtem ..................... 203 7.3. Obowiązki informacyjno-sprawozdawcze przy rozpoczęciu opodatkowania ryczałtem i kontynuowane w okresie opodatkowania ryczałtem ................................................................................................................ 207 7.3.1. Obowiązek sprawozdawczy – wyodrębnienie zysków i strat ............. 207 7.3.2. Obowiązek informacyjny udziałowców/akcjonariuszy/ wspólników ............................................................................................... 209 7.3.2.1. Wstęp .......................................................................................... 210 7.3.2.2. Obowiązek złożenia oświadczenia .......................................... 212 7.3.2.3. Wyłączenia podmiotów ............................................................ 213 7.3.2.4. Przekazanie oświadczenia ........................................................ 214 7.3.2.5. Skutki niezłożenia oświadczenia ............................................. 214 7.4. Obowiązki informacyjno-sprawozdawcze w okresie opodatkowania ryczałtem ................................................................................................................ 216 7.4.1. Obowiązki sprawozdawcze w okresie opodatkowania ryczałtem ..... 216 7.4.2. Dodatkowe obowiązki sprawozdawcze ................................................. 218 7.4.3. Składanie deklaracji ................................................................................. 218 7.5. Obowiązki informacyjno-sprawozdawcze przy zakończeniu opodatkowania ryczałtem ................................................................................... 222 7.5.1. Zakończenie opodatkowania ryczałtem ............................................... 222 7.5.2. Zakończenie opodatkowania ryczałtem w pierwszym okresie obowiązywania systemu estońskiego CIT ............................................ 223 7.6. Wzory informacyjno-sprawozdawcze (regulacja historyczna mająca skutki prawne do 30.09.2022 r.) ...................................................................................... 224 Rozdział 8 Moment opodatkowania – powstanie zobowiązania podatkowego ................... 227 Rozdział 9 Opodatkowanie wspólników spółek opodatkowanych ryczałtem – omówienie zmian w PIT .............................................................................................. 231 9.1. Wstęp ...................................................................................................................... 231 9.2. Zasady opodatkowania dywidend w PIT .......................................................... 232 9.3. Odliczenie zryczałtowanego CIT przez wspólników spółki opodatkowanej ryczałtem ................................................................................................................ 234 9.3.1. Wstęp ........................................................................................................ 236 9.3.2. Zasady stosowania odliczenia ................................................................ 237 9.4. Obowiązek płatnika uwzględnienia odliczenia przy poborze zryczałtowanego PIT z tytuły wypłaty dywidendy ........................................... 241 Rozdział 10 Rozpoczęcie stosowania opodatkowania ryczałtem – konieczność rozliczenia wyniku podatkowego przed wejściem w ryczałt, okresy przejściowe ..................................................................................................................... 242 10.1. Rozpoczęcie opodatkowania ryczałtem – obowiązki i konsekwencje podatkowe .............................................................................................................. 247 10.1.1. Uzgodnienie wyniku podatkowego do wyniku rachunkowego (tzw. korekta wstępna) ............................................................................ 247 10.1.1.1. Pierwotny stan prawny ............................................................. 247 10.1.1.2. Zmiany wprowadzone ustawą nowelizującą ......................... 249 10.1.2. Dochód z przekształcenia ....................................................................... 250 10.1.2.1. Zakres obowiązku – pierwotny stan prawny ......................... 250 10.1.2.2. Wysokość dochodu z przekształcenia – pierwotny stan prawny ........................................................................................ 253 10.1.2.3. Zmiany wprowadzone ustawą nowelizującą ......................... 255 10.1.3. Obowiązki sprawozdawcze ..................................................................... 256 10.1.4. Możliwość zapłaty zobowiązania podatkowego w częściach – pierwotny stan prawny ............................................................................ 258 10.1.5. Przekształcenie jednoosobowej działalności i spółki niebędącej osobą prawną ........................................................................................... 260 10.1.5.1. Spółki niebędące osobą prawną – pierwotny stan prawny ....... 260 10.1.5.2. Jednoosobowa działalność gospodarcza – pierwotny stan prawny .......................................................... 262 Rozdział 11 Strata podatkowa sprzed opodatkowania ryczałtem – konsekwencje podatkowe (zawieszenie straty – art. 7 ust. 7 u.p.d.o.p.) ....................................... 265 Rozdział 12 Przedawnienie zobowiązań podatkowych z tytułu opodatkowania ryczałtem – okresy przedawnienia – art. 70 § 1a o.p. ............................................ 268 Rozdział 13 Opodatkowanie ryczałtem a obowiązek dokonywania zgłoszeń w zakresie informowania o schematach podatkowych ............................................................. 272 13.1. Ryczałt od dochodów spółek a obowiązek informowania o schematach podatkowych ......................................................................................................... 272 13.1.1. Wybór opodatkowania w formie ryczałtu od dochodów spółek a obowiązek informowania o schematach podatkowych ................... 272 13.1.2. Czynności dodatkowe, pozwalające na wybór opodatkowania w formie ryczałtu od dochodów spółek, a obowiązek informowania o schematach podatkowych .......................................... 274 Rozdział 14 Opodatkowanie ryczałtem a klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania – przekształcenie pozwalające na uzyskanie statusu podatnika estońskiego CIT ..... 276 14.1. Ryczałt od dochodów spółek a klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania ...................................................................................................... 276 14.1.1. Uwagi wprowadzające ............................................................................. 276 14.1.2. Wybór opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek .................... 277 14.1.3. Inne sytuacje związane z wyborem ryczałtu od spółek a klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania ..................................................... 279 Rozdział 15 Opodatkowanie ryczałtem a Kodeks karny skarbowy .......................................... 282 Rozdział 16 Alternatywna preferencja – specjalny fundusz inwestycyjny: omówienie zasad działania .............................................................................................................. 284 16.1. Specjalny fundusz inwestycyjny – informacje ogólne ..................................... 289 16.2. Specjalny fundusz inwestycyjny – zakres podmiotowy ................................... 289 16.3. Wyodrębnienie funduszu na cele inwestycyjne – pierwotny stan prawny .... 291 16.4. Utrata prawa do korzystania z funduszu ........................................................... 294 12 Spis treści 16.5. Naruszenie zasad korzystania z funduszu a dodatkowy przychód – pierwotny stan prawny ......................................................................................... 296 16.6. Odpis na fundusz a pomoc de minimis – pierwotny stan prawny .................. 297 16.7. Specjalny fundusz inwestycyjny a wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów – pierwotny stan prawny ............................................................... 299 16.8. Zmiany wprowadzone ustawą nowelizującą ..................................................... 300 Rozdział 17 Estoński CIT – próba oceny regulacji ....................................................................... 302 Część III. Regulacje historyczne Rozdział 1 Warunki stosowania ryczałtowego opodatkowania – inwestycje w środki trwałe (regulacja historyczna) .................................................................................... 307 1.1. Wstęp ...................................................................................................................... 308 1.2. Nakłady na wybrane środki trwałe ..................................................................... 309 1.3. Koszty wynagrodzeń ............................................................................................ 315 Rozdział 2 Omówienie instytucji domiaru (regulacja historyczna) ....................................... 320 2.1. Wstęp ...................................................................................................................... 320 2.2. Stosowanie domiaru zobowiązania podatkowego ............................................ 321 2.3. Wątpliwości dotyczące stosowania domiaru podatkowego do końca okresu opodatkowania ryczałtem ................................................................................... 322 2.4. Stawka domiaru zobowiązania podatkowego ................................................... 327 2.5. Obliczenie domiaru zobowiązania podatkowego ............................................. 328 2.6. Przykładowe kalkulacje domiaru zobowiązania podatkowego ...................... 328 2.7. Płatność zobowiązania podatkowego z tytułu domiaru .................................. 333 Rozdział 3 Stawka podatku dla instytucji domiaru (regulacja historyczna) ........................ 334 Autorzy ........................................................................................................................... 335