Europejskie poświadczenie spadkowe

Książka zawiera kompleksowe opracowanie instytucji europejskiego poświadczenia spadkowego, która od kilku lat stanowi – obok postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i aktu poświadczenia dziedziczenia – instrument legitymowania się spadkobierców w polskim obrocie prawnym. Dokument ten pozwala na szybkie, łatwe i skuteczne załatwienie międzynarodowej sprawy spadkowej i sprawniejsze wykazywanie tytułu prawnego do spadku. W Polsce europejskie poświadczenie spadkowe wydawane jest przez notariuszy oraz sądy spadku. Szczególnie dużo trudności wiąże się z jego wykorzystywaniem jako podstawy wpisów w rejestrach publicznych – księgach wieczystych i rejestrach spółek handlowych. Autor przedstawia pogłębioną analizę systemową europejskiego poświadczenia spadkowego z uwzględnieniem występujących w praktyce problemów z jego stosowaniem oraz aktualnego orzecznictwa TSUE i sądów innych krajów członkowskich Unii Europejskiej. Poprzedza ją rozdział prawnoporównawczy, w którym przybliżono przyjęte w różnych państwach europejskich rozwiązania w zakresie legitymowania sukcesorów prawa spadkowego. Publikacja jest przeznaczona przede wszystkim dla notariuszy, referendarzy wieczystoksięgowych, sędziów orzekających w wydziałach cywilnych i urzędników skarbowych. Będzie także przydatnym źródłem wiedzy dla pracowników naukowych zajmujących się międzynarodowym postępowaniem cywilnym i prawem prywatnym międzynarodowym.

Wykaz skrótów | str. 15 Wstęp | str. 23 Wprowadzenie | str. 31 CZĘŚĆ I Instrumenty legitymacyjne funkcjonujące w państwach europejskich i wcześniejsza próba wprowadzenia instrumentu międzynarodowego | str. 39 Uwagi wprowadzające ...................................................................... 41 Rozdział I Sądowe procedury legitymowania spadkobierców | str. 45 1. Austriackie wprowadzenie spadkobiercy w spadek | str. 45 2. Recepcja rozwiązań austriackich w północnych Włoszech | str. 53 3. Niemieckie poświadczenie dziedziczenia | str. 55 3.1. Uwagi terminologiczne | str. 55 3.2. Podstawy prawne instytucji | str. 56 3.3. Zakres poświadczenia | str. 57 3.3.1. Uwagi wstępne | str. 57 3.3.2. Potwierdzenie statusu spadkobiercy | str. 57 3.3.3. Ograniczenia legitymowanego spadkobiercy | str. 60 3.3.4. Częściowe poświadczenie dziedziczenia | str. 61 3.4. Skutki wydania poświadczenia dziedziczenia | str. 63 3.4.1. Domniemania wynikające z poświadczenia dziedziczenia | str. 63 3.4.2. Ochrona dobrej wiary wynikająca z poświadczenia dziedziczenia | str. 66 3.4.3. Sprzeczność poświadczeń dziedziczenia | str. 73 3.5. Charakter prawny poświadczenia dziedziczenia | str. 73 3.6. Wybrane aspekty proceduralne | str. 75 3.6.1. Organy wydające | str. 75 3.6.2. Wniosek o wydanie poświadczenia | str. 77 3.6.3. Kognicja sądu spadku w postępowaniu o wydanie poświadczenia dziedziczenia | str. 82 3.6.4. Postanowienie stwierdzające istnienie podstaw wydania poświadczenia | str. 84 3.6.5. Skutki oddalenia wniosku o wydanie poświadczenia dziedziczenia | str. 86 3.6.6. Uchylenie wydanego poświadczenia dziedziczenia | str. 87 3.7. Stosunek do innych postępowań sądowych | str. 91 3.8. Alternatywne środki legitymowania spadkobiercy w prawie niemieckim | str. 95 3.8.1. Notarialne rozrządzenie na wypadek śmierci z protokołem otwarcia | str. 96 3.8.2. Testament holograficzny z protokołem otwarcia | str. 100 3.8.3. Postanowienie stwierdzające dziedziczenie fiskusa | str. 102 3.8.4. Ekskurs: pełnomocnictwa niewygasające ze śmiercią mocodawcy | str. 103 3.9. Kwalifikacja poświadczenia dziedziczenia na gruncie rozporządzenia spadkowego | str. 105 4. Recepcja rozwiązań przyjętych w BGB | str. 107 4.1. Alzacja i Lotaryngia | str. 107 4.2. Grecja | str. 108 4.3. Niemiecka Republika Demokratyczna | str. 114 5. Słoweńskie sądowe stwierdzenie nabycia spadku | str. 115 6. Polskie stwierdzenie nabycia spadku lub przedmiotu zapisu windykacyjnego | str. 118 6.1. Stwierdzenie praw do spadku w dekretach z 1946 r. | str. 118 6.2. Stwierdzenie nabycia spadku lub przedmiotu zapisu windykacyjnego | str. 125 6.2.1. Zakres modyfikacji rozwiązań dekretowych z 1946 r. | str. 126 6.2.2. Kompetencja wnioskowa | str. 128 6.2.3. Treść postanowienia | str. 129 6.2.3.1. Sposób nabycia spadku | str. 133 6.2.3.2. Gospodarstwo rolne | str. 135 6.2.3.3. Zapis windykacyjny | str. 137 6.2.4. Skutki wydania postanowienia | str. 140 6.2.4.1. Charakter postanowienia | str. 140 6.2.4.2. Domniemania wynikające z postanowienia | str. 143 6.2.4.3. Wyłączny charakter dowodowy postanowienia | str. 146 6.2.5. Ochrona stabilności stwierdzonej sukcesji spadkowej | str. 152 6.2.6. Ochrona dobrej wiary osób trzecich | str. 158 6.2.7. Kwalifikacja postanowienia na gruncie rozporządzenia spadkowego | str. 163 Rozdział II Notarialne procedury legitymowania spadkobierców | str. 164 1. Francja | str. 164 2. Włochy | str. 169 3. Hiszpania | str. 172 4. Niderlandy | str. 175 5. Chorwacja | str. 180 6. Czechy | str. 183 7. Słowacja | str. 185 8. Litwa | str. 188 9. Polska | str. 190 9.1. Założenia konstrukcyjne przyjęte w odniesieniu do APD | str. 191 9.2. Rozszerzanie zakresu stosowania instytucji APD przez orzecznictwo i ustawodawcę | str. 196 9.3. Zakres poświadczenia dokonywanego przez wydanie APD | str. 199 9.4. Sądowa kontrola nad poświadczeniem dziedziczenia przez notariusza | str. 200 9.5. Stosunek poświadczenia dziedziczenia do stwierdzenia nabycia spadku | str. 205 9.6. Kwalifikacja APD w obrocie międzynarodowym | str. 207 Rozdział III Administracyjna procedura odnosząca się do statusu spadkobiercy w prawie bułgarskim | str. 209 Rozdział IV Hybrydowy model legitymowania spadkobierców – rozwiązanie szwajcarskie | str. 212 Rozdział V Instrumenty legitymowania wykonawców testamentu i zarządców spadku w prawie krajowym wybranych państw europejskich | str. 218 1. Legitymowanie wykonawców testamentu w państwach Europy kontynentalnej | str. 218 1.1. Niemcy | str. 219 1.2. Grecja | str. 223 1.3. Austria | str. 224 1.4. Francja | str. 225 1.5. Szwajcaria | str. 225 1.6. Polska | str. 226 1.6.1. Regulacja ustawowa | str. 227 1.6.2. Treść zaświadczenia | str. 228 1.6.3. Kognicja sądów wydających zaświadczenie | str. 229 1.6.4. Krąg uczestników postępowania | str. 232 1.6.5. Wydanie zaświadczenia przez sąd | str. 234 1.6.6. Notarialny tryb wydania zaświadczenia | str. 235 1.6.7. Charakter zaświadczenia | str. 239 1.6.8. Uchylenie lub zmiana zaświadczenia | str. 243 1.6.9. Ochrona osób trzecich | str. 244 2. Legitymowanie wykonawców testamentu i zarządców spadku w systemach zarządu spadku | str. 244 2.1. Anglia i Walia | str. 245 2.2. Szwecja | str. 252 Rozdział VI Zaświadczenie potwierdzające kompetencje do zarządu majątkiem spadkowym w konwencji haskiej z 2.10.1973 r. o międzynarodowym zarządzaniu spadkami | str. 257 Podsumowanie | str. 263 CZĘŚĆ II Konstrukcja EPS | str. 267 Rozdział I Ratio wprowadzenia EPS | str. 269 Rozdział II System źródeł prawa regulujących EPS | str. 275 1. Kompetencja normotwórcza prawodawcy unijnego | str. 275 2. Katalog źródeł prawnych | str. 276 3. Ocena multicentrycznego i heterogenicznego charakteru regulacji | str. 280 4. Dekompozycja systemu regulacyjnego przez umowy bilateralne z państwami trzecimi | str. 283 5. Systemowe znaczenie efektywności EPS | str. 288 Rozdział III Funkcja legitymacyjna EPS | str. 291 1. Spadkobierca | str. 295 1.1. Podstawienie powiernicze | str. 300 1.2. Beneficjenci w systemach zarządu spadku jako spadkobiercy | str. 301 1.3. Powołany do dziedziczenia, który spadek odrzucił | str. 303 2. Zapisobierca mający bezpośrednie prawa do spadku | str. 304 3. Wykonawca testamentu | str. 308 4. Zarządca spadku | str. 312 5. Wnioski w zakresie podmiotów legitymowanych EPS | str. 321 Rozdział IV Przesłanki wydania EPS | str. 326 1. Jurysdykcja organu wydającego | str. 327 2. Wniosek o wydanie EPS | str. 342 3. Potrzeba wykorzystania w innym państwie członkowskim | str. 355 4. Niesporny charakter poświadczanych okoliczności | str. 360 5. Brak niezgodności z orzeczeniem dotyczącym poświadczanego stanu prawnego | str. 369 6. Przeprowadzenie postępowania zgodnie z rozporządzeniem | str. 375 7. Brak wątpliwości organu wydającego co do poświadczanego stanu prawnego | str. 376 Rozdział V Wybrane problemy dotyczące zakresu poświadczenia | str. 382 1. Terytorialny zakres poświadczenia | str. 382 1.1. Zasada jurysdykcyjnej jednolitości spadku | str. 382 1.2. Ograniczenia terytorialne skutków EPS wynikające z ograniczeń zakresu jurysdykcji organu wydającego | str. 385 1.3. Ograniczenia terytorialne skutków EPS w związku z obowiązywaniem umowy bilateralnej z państwem trzecim | str. 388 1.4. Możliwość terytorialnego ograniczenia skutków poświadczenia na wniosek | str. 390 2. Wybrane aspekty treści poświadczenia | str. 392 2.1. Informacje w zakresie jurysdykcji organu wydającego | str. 392 2.2. Informacje w zakresie statutu spadkowego | str. 395 2.3. Dane identyfikujące beneficjentów | str. 397 2.4. Ustrój majątkowy małżeński w małżeństwie spadkodawcy | str. 400 2.5. Udział w spadku nabyty zgodnie z § 1371 ust. 1 BGB | str. 402 2.6. Rodzaj przyjęcia lub odrzucenia spadku | str. 406 2.7. Problemy poświadczenia częściowego | str. 407 2.7.1. EPS legitymujące niektórych spadkobierców | str. 409 2.7.2. EPS legitymujące spadkobierców bez uwzględnienia udziałów w spadku | str. 412 2.7.3. Uwzględnianie w EPS składu majątku spadkowego przy legitymowaniu spadkobiercy | str. 413 2.7.3.1. Stanowiska doktryny | str. 415 2.7.3.2. Stanowiska judykatury | str. 420 2.7.3.3. Stanowisko własne | str. 427 2.7.3.4. Pytanie prejudycjalne w sprawie C-354/21,Registrų centras | str. 430 2.8. Ograniczenia, którym podlega legitymowany beneficjent | str. 430 2.9. Uprawnienia wykonawcy testamentu lub zarządcy spadku oraz ograniczenia tych uprawnień | str. 437 Rozdział VI Wybrane zagadnienia proceduralne związane z wydaniem EPS | str. 439 1. Krąg uczestników postępowania o wydanie EPS | str. 439 2. Zapewnienie możliwości wzięcia udziału w postępowaniu o wydanie EPS | str. 446 3. Przesłuchanie stron i zapewnienia spadkowe | str. 448 4. Kompetencja do uzyskiwania informacji i dokumentów przez organ wydający w innych państwach członkowskich | str. 452 5. Wprowadzenie EPS do obrotu prawnego na gruncie rozporządzenia spadkowego | str. 457 5.1. Formularzowy charakter poświadczenia | str. 457 5.2. Znaczenie postanowienia o wydaniu EPS i notarialnego protokołu wydania EPS | str. 460 5.3. Znaczenie rejestracji EPS | str. 465 5.4. Odpisy EPS | str. 467 5.5. Znaczenie tłumaczenia odpisu EPS | str. 474 6. Procedury odwoławcze w związku z rozpatrzeniem wniosku o wydanie EPS | str. 476 Rozdział VII Domniemania prawidłowości wynikające z EPS | str. 482 1. Zakres domniemań | str. 485 2. Obalenie domniemań wynikających z EPS | str. 492 Rozdział VIII EPS jako podstawa wpisów w rejestrach publicznych | str. 497 1. Obowiązek uznawania EPS za samodzielną podstawę wpisu wynikający z art. 69 ust. 5 rozp. spad. | str. 499 1.1. Znaczenie wyłączenia obejmującego prawo rejestrowe | str. 505 1.2. Znaczenie wyłączenia obejmującego prawo rzeczowe | str. 509 2. Kognicja organu rejestrowego w zakresie badania treści EPS | str. 514 3. Obowiązek współdziałania organu wydającegoi organów rejestrowych | str. 519 4. Znaczenie czasowego ograniczenia ważności odpisów EPS w postępowaniu rejestrowym | str. 523 Rozdział IX Ochrona dobrej wiary wynikająca z EPS | str. 532 1. Zakres merytorycznej regulacji ochrony dobrej wiary | str. 537 2. Źródło ochrony dobrej wiary osoby trzeciej | str. 543 3. Przesłanki ochrony dobrej wiary osoby trzeciej | str. 546 3.1. Ochrona osoby trzeciej świadczącej na rzecz wylegitymowanego EPS | str. 546 3.2. Ochrona osoby trzeciej nabywającej od wylegitymowanego EPS | str. 549 3.3. Dobra wiara osoby trzeciej | str. 553 4. Ochrona dobrej wiary wynikająca z EPS a inne tryby ochrony dobrej wiary | str. 559 Rozdział X Obowiązek uznawania jednolitych skutków EPS | str. 561 1. Model regulacyjny przyjęty w zakresie obowiązku uznania skutków EPS | str. 562 2. Wymóg ważnego wydania EPS | str. 566 3. Adresaci obowiązku uznawania skutków EPS | str. 568 4. Obowiązek uznawania skutków EPS a autonomia woli | str. 570 5. Wyjątki od obowiązku uznania skutków EPS | str. 573 5.1. Prymat umów międzynarodowych z państwami trzecimi | str. 574 5.2. Obowiązek uznania skutków EPS a krajowy porządek publiczny | str. 577 5.3. Szczególne zasady dziedziczenia (art. 30 rozp. spad.) | str. 578 5.4. Dostosowanie praw rzeczowych (art. 31 rozp. spad.) | str. 579 Rozdział XI Procedury rektyfikacyjne po wydaniu EPS | str. 583 1. Sprostowanie poświadczenia | str. 583 2. Uchylenie lub zmiana poświadczenia | str. 587 2.1. Nieprawidłowość poświadczenia | str. 588 2.2. Wniosek lub działanie organu wydającego z urzędu | str. 590 2.3. Uchylenie lub zmiana EPS a środki odwoławcze w postępowaniu o wydanie EPS | str. 592 2.4. Uchylenie a zmiana poświadczenia | str. 594 2.5. Rozstrzyganie sporów w sprawie o uchylenie lub zmianę EPS | str. 597 2.6. Zawieszenie skutków poświadczenia | str. 598 3. Sposób wykazania rektyfikacji w obrocie prawnym | str. 603 4. Skutki rektyfikacji | str. 604 5. Środki odwoławcze | str. 608 Rozdział XII Stosunek EPS do krajowych instrumentów legitymacyjnych | str. 610 1. Swobodny przepływ krajowych instrumentów legitymacyjnych w systemie rozporządzenia spadkowego | str. 613 2. Swobodny przepływ krajowych instrumentów legitymacyjnych w praktyce stosowania rozporządzenia spadkowego przez państwa członkowskie | str. 623 3. Modele stosunku EPS do krajowych instrumentów legitymacyjnych | str. 625 4. Atrakcyjność EPS w zestawieniu z krajowymi instrumentami legitymacyjnymi | str. 626 5. Stosunek EPS do krajowych instrumentów legitymacyjnych na etapie wydania | str. 634 5.1. Wydanie EPS po wcześniejszym skorzystaniu z krajowego instrumentu legitymacyjnego | str. 634 5.2. Równoległe przeprowadzanie procedur o wydanie EPS i krajowego instrumentu legitymacyjnego | str. 637 5.3. Skorzystanie z krajowego instrumentu legitymacyjnego po wydaniu EPS | str. 638 6. Równoległe funkcjonowanie EPS i krajowego instrumentu w obrocie prawnym | str. 640 6.1. Pokrywanie się skutków EPS i instrumentu krajowego | str. 640 6.2. Kolizje skutków EPS i instrumentu krajowego | str. 641 7. Uchylenie lub zmiana EPS a postępowania przewidziane procedurami krajowymi | str. 648 Rozdział XIII Kolizje różnych EPS | str. 651 Rozdział XIV Charakter prawny EPS | str. 655 1. Charakter EPS na gruncie rozporządzenia spadkowego | str. 655 2. Charakter EPS na gruncie krajowych porządków prawnych państw trzecich | str. 667 Podsumowanie i wnioski | str. 673 Bibliografia | str. 681