Opodatkowanie VAT usług finansowych

Autorka omawia wprowadzoną od 1 stycznia 2022 r. w ramach Polskiego Ładu opcję opodatkowania usług finansowych w miejsce stosowania przez podatnika zwolnienia. Zmiana ta może spowodować trudności przy opodatkowaniu transakcji polegających np. na nabyciu lub sprzedaży udziałów jako usługi finansowej, korzystających ze zwolnienia podatkowego. W opracowaniu przedstawiono m.in.: • analizę przepisów VAT w oparciu o orzecznictwo TSUE oraz opinie Komitetu ds. VAT, • przepisy kształtujące zwolnienia, • podatkowe konsekwencje świadczenia poszczególnych usług finansowych, w tym: udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, usług w zakresie depozytów, prowadzenia rachunków, transakcji płatniczych oraz długów, a także usług, których przedmiotem są udziały w spółkach i innych niż spółki podmiotach. Książka przeznaczona jest dla doradców podatkowych, księgowych, adwokatów, radców prawnych oraz sędziów. Zainteresuje również pracowników działów podatkowych w instytucjach finansowych.

Wykaz skrótów .................................................................................. 13 Wstęp ................................................................................................... 17 Rozdział 1 Przepisy dotyczące opodatkowania usług finansowych VAT a zasada określoności oraz harmonizacja ............... 23 1.1. Unijne źródła prawa w VAT .................................................. 25 1.1.1. Dyrektywa 112 ............................................................. 26 1.1.2. Rozporządzenia Unii Europejskiej ........................... 27 1.1.3. Orzecznictwo TSUE .................................................... 28 1.2. Interpretacja przepisów VAT ................................................ 29 1.2.1. Orzecznictwo TSUE ................................................... 29 1.2.2. Opinie Komitetu ds. VAT ........................................... 30 1.3. Podsumowanie ....................................................................... 32 1.4. Zasady ogólne VAT a usługi finansowe .............................. 33 1.4.1. Zasady ogólne VAT jako pochodna podstawowych zasad unijnych i podatkowych ....... 33 1.4.2. Podatek od wartości dodanej jako podatek powszechny .................................................................. 36 1.5. Podatek od wartości dodanej jako podatek neutralny ..... 42 1.5.1. Uwagi ogólne ............................................................... 42 1.5.2. Zasada neutralności VAT sensu largo ...................... 46 1.5.3. Reguła neutralności w konstrukcji podatku ........... 52 1.5.4. Zasada i reguła neutralności w opodatkowaniu VAT usług finansowych ............................................. 56 Rozdział 2 Usługa finansowa jako kategoria ekonomiczna i prawna ........ 59 2.1. Znaczenie języka potocznego dla ustalania zakresu znaczeniowego pojęcia usługi finansowej ................ 60 2.2. Definicje ekonomiczne .......................................................... 63 2.3. Definicje prawne ..................................................................... 66 2.4. Definicja usługi finansowej w dyrektywach sektorowych Unii Europejskiej ............................................ 69 2.5. Podsumowanie ....................................................................... 80 Rozdział 3 Klasyfikacja usług finansowych dla celów wymiaru podatku od wartości dodanej – zagadnienia ogólne ............... 81 3.1. Regulacje dotyczące usług finansowych w przepisach prawa podatkowego ............................ 81 3.2. Niespójność terminologiczna ............................................... 87 3.3. Zwolnienie jako środek zaradczy na problemy opodatkowania usług finansowych – przyczyny objęcia usług finansowych zwolnieniem z VAT ................ 90 3.4. Historyczne propozycje alternatywnych metod opodatkowania i aktualny stan prac ................................... 99 3.5. Próby dookreślenia przepisów dotyczących usług finansowych .............................................................. 106 3.6. Zakres swobody państw członkowskich co do kształtowania zwolnień podatkowych dotyczących świadczenia usług finansowych .................... 110 3.7. Trudności interpretacji przepisów kształtujących zwolnienia ...................................................... 114 3.7.1. Klasyfikowanie zwolnienia z VAT jako przywileju ............................................................ 114 3.7.2. Wąska interpretacja zakresu zwolnień w orzecznictwie TSUE ................................................ 123 3.7.3. ... a może jednak szeroka interpretacja zakresu zwolnień w orzecznictwie TSUE ............................... 126 3.7.4. Metoda interpretacji prawa przez TSUE .................. 128 3.7.5. Interpretacja zharmonizowanych przepisów podatkowych poprzez odwołanie do przepisów pozapodatkowego prawa krajowego a ustalenie podatkowoprawnego stanu faktycznego .................. 133 3.8. Podsumowanie ....................................................................... 138 Rozdział 4 Niedookreśloność regulacji prawnej w zakresie podatkowych konsekwencji świadczenia poszczególnych usług finansowych ............................................................................ 143 4.1. Usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, w tym pośrednictwo oraz zarządzanie .................. 146 4.1.1. Kredyt i pożyczka – doprecyzowanie zakresu zwolnienia czy ustawowe superfluum ...................... 146 4.1.2. Odroczenie płatności jako kredyt ............................. 151 4.1.3. Zarządzanie kredytami .............................................. 154 4.2. Transakcje, łącznie z pośrednictwem, dotyczące walut, banknotów i monet używanych jako prawny środek płatniczy .................................................................................. 154 4.3. Usługi w zakresie depozytów, prowadzenia rachunków, transakcji płatniczych oraz długów ................... 177 4.3.1. Usługi w zakresie depozytów i prowadzenia rachunków pieniężnych .............................................. 177 4.3.2. Transakcje płatnicze, przekazy i transfery pieniężne oraz pośrednictwo w tym zakresie ......... 179 4.3.3. Transakcje dotyczące długów .................................... 187 4.3.4. Windykacja należności ............................................... 201 4.3.4.1. Usługi faktoringu .......................................... 204 4.3.5. Usługi, których przedmiotem są udziały w spółkach i innych niż spółki podmiotach............ 210 4.3.5.1. Instrumenty finansowe................................. 210 4.3.5.2. Działalność gospodarcza a realizacja prawa własności ............................................. 223 4.3.5.3. Ustalenie odpłatności ................................... 234 4.4. Usługi zarządzania funduszami .......................................... 240 4.5. Czynności stanowiące odrębną całość, właściwe i niezbędne do świadczenia usługi zwolnionej .................. 245 4.6. Podsumowanie ....................................................................... 259 Rozdział 5 Propozycje rozwiązań sprzyjających zmniejszeniu stopnia niedookreśloności przepisów .............................. 261 5.1. Ustalenie treści podatkowoprawnego stanu faktycznego ............................................................ 265 5.2. Zakres podejmowanych działań jako metoda uzyskania określoności............................................. 267 5.2.1. Identyfikacja świadczenia .......................................... 267 5.2.1.1. Strony transakcji ............................................ 269 5.2.1.2. Aktywność lub bierność świadczącego .................... 271 5.2.1.3. Usługodawca jako podmiot opodatkowania – problem identyfikacji .... 272 5.2.2. Problem braku odpłatności ....................................... 276 5.3. Propozycja jednolitej terminologii: usługa finansowa jako zachowanie podmiotu opodatkowania wobec określonego produktu finansowego .................................... 281 5.3.1. Transakcje mające za przedmiot określone produkty finansowe .................................................... 285 5.3.2. Pośrednictwo ................................................................ 287 5.3.2.1. Znaczenie ogólne ........................................... 287 5.3.2.2. Fikcja prawna z art. 28 dyrektywy 112 – pośrednik jako usługodawca ....................... 291 5.3.2.3. Pośrednictwo a doradztwo .......................... 297 5.3.3. Zarządzanie .................................................................. 300 5.3.4. Przechowanie ............................................................... 303 5.4. Propozycje rozwiązań dotyczących określonych produktów finansowych .......................................... 307 5.4.1. Kredyty i pożyczki ...................................................... 307 5.4.2. Transakcje dotyczące pieniędzy ................................ 310 5.4.3. Czynności pomocnicze ............................................... 314 5.4.4. Instrumenty finansowe .............................................. 316 5.4.5. Dług .............................................................................. 332 5.4.5.1. Pojęcia wierzytelności i długu na gruncie języka prawnego w oparciu o analizę historyczną ..................... 335 5.4.5.2. Powstanie wierzytelności ............................. 342 5.4.5.3. Wygaśnięcie wierzytelności ......................... 343 5.4.5.4. Zmiana stron transakcji ............................... 343 5.4.5.5. Poręczenie długu ........................................... 352 5.4.5.6. Faktoring ........................................................ 352 5.4.5.7. Ściąganie długów ........................................... 361 5.4.5.8. Czynniki przedmiotowe różnicujące zakres opodatkowania transakcji zmiany wierzyciela lub dłużnika ......... 362 5.4.5.9. Ustalenie wynagrodzenia w transakcjach dotyczących długu ........................................ 367 5.5. Podsumowanie ....................................................................... 371 Rozdział 6 Przyszłość opodatkowania usług finansowych VAT ................. 373 Bibliografia ........................................................................................ 377 Orzecznictwo ..................................................................................... 385