Rehabilitacja zawodowa i społeczna oraz zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami. Komentarz

Komentarz do ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych jest jedną z nielicznych publikacji podejmujących w kompleksowy sposób prawną problematykę związaną z uprawnieniami i obowiązkami podmiotów działających w sferze wsparcia osób z niepełnosprawnościami, jak również szczególnymi uprawnieniami tych osób, związanych z ich funkcjonowaniem w życiu społecznym i zawodowym – zarówno w kontekście poszukiwania zatrudnienia, jak i w fazie jego realizacji. Znaczną część regulacji zajmują sprawy odnoszące się do organizacji procesu zatrudnienia u przedsiębiorców i uprawnienia tych ostatnich z tym powiązane. Autorzy, prezentując wszechstronną interpretację przepisów, uwzględniają wszystkie ostatnie zmiany do ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w dużej części wprowadzone ustawą z 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej i nie tylko, w tym dotyczące: • doprecyzowanie zasad przetwarzania przez pracodawców danych dotyczących stanu zdrowia (niepełnosprawności) dla realizacji celów określonych w ustawie oraz określenie dodatkowych zadań związanych z przetwarzaniem takich danych na gruncie ustawy przez inne podmioty i osoby, • potwierdzania dobrowolności ujawniania pracodawcy danych osobowych o stanie zdrowia (w tym zwłaszcza o niepełnosprawności i jej stopniu), • zaliczania do kosztów płacy pracownika niepełnosprawnego świadczeń wypłacanych temu pracownikowi przez pracodawcę w związku z wykonywaniem pracy zdalnej, • zmienionych zasad przekazywania do PFRON informacji miesięcznych, rocznych i ewidencyjnych przez podmioty do tego zobowiązane, • zasad obniżania wpłat na PFRON na podstawie certyfikatu dostępności. Wykorzystano ponadto w szerokim zakresie najnowsze poglądy doktryny prawa i judykatury, co umożliwiło identyfikację wielu praktycznych problemów utrudniających stosowanie ustawy oraz przedstawienie propozycji ich rozwiązania, włącznie ze sformułowaniem postulatów zmian de lege ferenda. Książka przeznaczona jest dla szerokiego kręgu odbiorców, poczynając od przedstawicieli instytucji publicznych (państwowych i samorządowych, centralnych i lokalnych) działających w sferze obsługi osób z niepełnosprawnościami, poprzez przedsiębiorców zatrudniających takie osoby, działy HR w tych zakładach pracy, osoby zajmujące się obsługą prawną podmiotów gospodarczych, osoby działające na rzecz osób z niepełnosprawnościami w ramach organizacji pozarządowych, czy wreszcie przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości orzekających w takich sprawach.

Wykaz skrótów ....................................................................................................... 11 Wprowadzenie ....................................................................................................... 21 USTAWA z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej orazzatrudnianiu osób niepełnosprawnych ................................................................. 23 Rozdział 1. Przepisy ogólne .................................................................................... 25 Art. 1. [Zakres podmiotowy ustawy] ............................................................ 25 Art. 2. [Słowniczek] ...................................................................................... 34 Art. 21. [Wliczanie świadczeń z tytułu pracy zdalnej do kosztów płacypracowników niepełnosprawnych] ................................................... 55 Art. 2a. [Zasady ustalania stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych] ....... 56 Art. 2b. [Przetwarzanie danych osobowych przez pracodawcę dla celów ustawowych; zautomatyzowane przetwarzanie danych; zabezpieczenie przetwarzania i okres przechowywania danych osobowych] ...................................................................................... 62 Rozdział 2. Orzekanie o niepełnosprawności ........................................................ 69 Art. 3. [Katalog stopni niepełnosprawności] ................................................ 69 Art. 4. [Zaliczanie do stopni niepełnosprawności] ........................................ 71 Art. 4a. [Zaliczanie do osób niepełnosprawnych] .......................................... 88 Art. 5. [Traktowanie orzeczeń lekarza orzecznika ZUS na równi z orzeczeniami o stopniach niepełnosprawności] ............................. 94 Art. 5a. [Ustalanie stopnia niepełnosprawności i wskazań dla celów korzystania z ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów] ........................................................................................ 104 Art. 6. [Zespoły orzekające o niepełnosprawności] ...................................... 109 Art. 6a. [Tworzenie i likwidacja zespołów orzekających o niepełnosprawności] .......... 113 Art. 6b. [Orzekanie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności] ...... 116 Art. 6b1. [Orzekanie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności – specjalistyczne badania] ................................. 125 Art. 6b2. [Orzekanie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności – korzystanie z danych gromadzonych przez inne podmioty] ................................................................................. 128 Art. 6c. [Nadzór nad orzekaniem o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności] ........ 130 Art. 6ca. [Legitymacja dokumentująca niepełnosprawność] ............................ 138 Art. 6cb. [Obowiązki ministra w zakresie wydawania legitymacji] ................... 138 Art. 6cc. [Opłata za wydanie duplikatu legitymacji] ........................................ 139 Art. 6d. [Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności] ........ 141 Rozdział 3. Rehabilitacja osób niepełnosprawnych .............................................. 148 Art. 7. [Pojęcie oraz rodzaje rehabilitacji] ..................................................... 157 Art. 8. [Pojęcie oraz cel rehabilitacji zawodowej] ......................................... 169 Art. 9. [Pojęcie oraz cel rehabilitacji społecznej] ........................................... 183 Art. 10. [Podstawowe formy wspierania rehabilitacji zawodowej] ................. 194 Art. 10a. [Warsztaty terapii zajęciowej] ........................................................... 197 Art. 10aa. [Rada społeczna w warsztacie terapii zajęciowej] ............................. 218 Art. 10b. [Tworzenie warsztatów, organizowanie oraz finansowanie ich działalności] ...... 219 Art. 10c. [Turnusy rehabilitacyjne] ................................................................... 238 Art. 10d. [Rejestry organizatorów oraz ośrodków prowadzących turnusy rehabilitacyjne] ...... 248 Art. 10e. [Dochodowe kryteria dofinansowania uczestnictwa w turnusach rehabilitacyjnych] ...... 261 Art. 10f. [Kierowanie do uczestnictwa w warsztatach i turnusach rehabilitacyjnych] ...... 270 Art. 10g. [Zajęcia klubowe] .............................................................................. 279 Art. 10h. [Czas trwania oraz szczegółowy zakres i organizacja zajęć klubowych] ...... 280 Rozdział 4. Uprawnienia osób niepełnosprawnych .............................................. 281 Art. 11. [Uprawnienia osób niepełnosprawnych bezrobotnych albo poszukujących pracy niepozostających w zatrudnieniu] .................... 281 Art. 12. (uchylony). ........................................................................................ 304 Art. 12a. [Środki na podjęcie działalności gospodarczej albo na wniesienie wkładu do spółdzielni socjalnej] ....................................................... 304 Art. 13. [Dofinansowanie oprocentowania kredytu bankowego] ................... 310 Art. 14. [Obowiązek wydzielenia lub zorganizowania odpowiedniego stanowiska pracy w razie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej] ................................................ 311 Art. 15. [Czas pracy] ...................................................................................... 318 Art. 16. [Wyłączenie stosowania szczególnych regulacji dotyczących czasu pracy] ............ 325 Art. 17. [Dodatkowa przerwa w pracy] .......................................................... 328 Art. 18. [Skrócone normy czasu pracy a wysokość wynagrodzenia] ............... 329 Art. 19. [Dodatkowy urlop wypoczynkowy] ................................................... 331 Art. 20. [Zwolnienia od pracy] ....................................................................... 336 Art. 20a. [Pies asystujący] ................................................................................ 341 Art. 20b. [Certyfikat psa asystującego] ............................................................. 348 Art. 20c. [Początek stosowania szczególnych uprawnień] ............................... 351 Art. 20d. [Zwolnienie z opłat dla posiadaczy kart parkingowych] .................... 353 Rozdział 5. Szczególne obowiązki i uprawnienia pracodawców w związku z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych ........................................................... 356 Art. 21. [Wpłata na PFRON z tytułu nieosiągania wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych] ................................................................. 356 Art. 22. [Obniżenie wpłaty na PFRON] ........................................................... 385 Art. 22a. [Kontrola obniżenia wpłaty do PFRON] ............................................. 397 Art. 22b. [Wpłaty na PFRON w przypadku naruszenia obowiązków przez sprzedającego] ....... 397 Art. 23. [Wpłata na PFRON z tytułu niewydzielenia lub niezorganizowania stanowiska pracy dla osoby niepełnosprawnej] ................................ 399 Art. 23a. [Zapewnienie niezbędnych racjonalnych usprawnień osobie niepełnosprawnej] ....... 402 Art. 24. (uchylony). ........................................................................................ 415 Art. 25. (uchylony). ........................................................................................ 416 Art. 25a. [Refundacja składek na ubezpieczenia społeczne] ............................. 416 Art. 25b. (uchylony). ........................................................................................ 420 Art. 25c. [Warunki złożenia wniosku o refundację] ......................................... 421 Art. 25d. [Kontrola spełnienia warunków przez podmioty otrzymujące refundację] ....... 426 Art. 26. [Zwrot kosztów adaptacji pomieszczeń i urządzeń do potrzeb osób niepełnosprawnych] .. 429 Art. 26a. [Miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego] ...... 438 Art. 26b. [Realizacja prawa do miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego] ............................. 448 Art. 26c. [Tryb składania i weryfikacji wniosków o miesięczne dofinansowanie] ....... 450 Art. 26c1. (uchylony). ........................................................................................ 453 Art. 26d. [Zwrot kosztów zatrudnienia i szkolenia pracownika pomagającego pracownikowi niepełnosprawnemu] ................................................. 454 Art. 26e. [Zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy] ............................... 458 Art. 26f. (uchylony). ........................................................................................ 462 Art. 26g. [Pomoc ze środków PFRON udzielana przedsiębiorstwu społecznemu lub spółdzielni socjalnej] ............................................. 463 Art. 26h. [Zabezpieczenie zwrotu przyznanych środków] ................................ 468 Art. 27. (uchylony). ........................................................................................ 468 Rozdział 6. Zakłady pracy chronionej i zakłady aktywności zawodowej ............. 469 Art. 28. [Warunki nabycia statusu pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej] ....... 469 Art. 29. [Warunki nabycia statusu zakładu aktywności zawodowej] .............. 502 Art. 30. [Przyznanie oraz utrata statusu zakładu pracy chronionej albo zakładu aktywności zawodowej] ....................................................... 526 Art. 31. [Zwolnienie z podatków i opłat dla prowadzących zakłady pracy chronionej oraz zakłady aktywności zawodowej] .............................. 543 Art. 32. [Dofinansowanie kredytów oraz zwrot kosztów dla pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej lub będących przedsiębiorstwem społecznym] .......................... 558 Art. 32a. [Podstawa udzielenia pomocy] ......................................................... 571 Art. 33. [Zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych] ............. 573 Art. 33a. [Rozszerzenie zakresu zastosowania art. 33] ..................................... 610 Art. 33b. [Pomoc ze środków PFRON na rzecz dysponentów ZFA albo ZFRON] ....................... 613 Rozdział 7. Zadania i organizacja służb działających na rzecz osób niepełnosprawnych ............... 617 Art. 34. [Podmioty wykonujące zadania określone w ustawie i nadzór nad ich działalnością] ...... 617 Art. 35. [Zadania samorządu województwa] ................................................. 622 Art. 35a. [Zadania powiatu] ............................................................................. 625 Art. 35b. (uchylony). ........................................................................................ 631 Art. 35c. [Sprawozdania o zrealizowanych zadaniach] .................................... 632 Art. 36. [Zlecanie zadań] ................................................................................ 633 Rozdział 8. Szkolenie osób niepełnosprawnych .................................................... 635 Art. 37. [Formy szkoleń] ................................................................................. 635 Art. 38. [Inicjowanie i organizacja szkoleń] .................................................... 644 Art. 38a. (uchylony). ........................................................................................ 649 Art. 39. [Miejsce szkoleń] ............................................................................... 650 Art. 40. [Kierowanie na szkolenia. Koszty i czas trwania szkolenia] ................ 657 Art. 41. [Organizowanie szkoleń przez pracodawcę] ..................................... 662 Art. 41a. [Informacje o przebiegu szkoleń] ...................................................... 665 Rozdział 9. Krajowa Rada Konsultacyjna do Spraw Osób Niepełnosprawnych ......... 666 Art. 42. [Zadania Rady] .................................................................................. 666 Art. 43. [Członkowie i kadencja Rady] ............................................................ 669 Art. 44. [Koszty działania Rady] ..................................................................... 677 Art. 44a. [Zadania wojewódzkich rad] ............................................................. 682 Art. 44b. [Zadania powiatowych rad] .............................................................. 683 Art. 44c. [Członkowie i kadencja wojewódzkich i powiatowych rad] ............... 684 Art. 44d. [Powoływanie ekspertów, zlecanie badań i ekspertyz, zapraszanie innych podmiotów do uczestnictwa w posiedzeniach Rady] ............ 693 Rozdział 10. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ......... 695 Art. 45. [Charakter prawny PFRON] ................................................................ 695 Art. 46. [Przychody PFRON] ............................................................................ 696 Art. 46a. [Dotacje celowe z budżetu państwa jako przychody PFRON] ............ 698 Art. 47. [Przeznaczenie środków PFRON] ....................................................... 698 Art. 48. [Zasady przekazywania środków PFRON] .......................................... 701 Art. 481. [Finansowanie zadań samorządu województwa i samorządu powiatu ze środków Funduszu Solidarnościowego] .......................... 702 Art. 48a. [Wyłączenia wydatkowania środków PFRON] .................................... 702 Art. 48b. [Przesunięcia w planie finansowym PFRON] ...................................... 703 Art. 49. [Zasady dokonywania wpłat na rzecz PFRON przez pracodawców] ...... 704 Art. 49a. [Zabezpieczenie roszczeń PFRON przez założenie księgi wieczystej i ustanowienie hipoteki przymusowej] .............................................. 705 Art. 49b. [Zabezpieczenie roszczeń PFRON ustawowym prawem zastawu] ..... 706 Art. 49c. [Prawo PFRON do korzystania z danych] ........................................... 706 Art. 49d. [Informacja o pracodawcach zwolnionych lub zobowiązanych do wpłat na Fundusz] .... 707 Art. 49e. [Obowiązek zwrotu środków PFRON] ................................................ 707 Art. 49f. [Umarzanie, rozkładanie na raty oraz odraczanie terminu płatności należności PFRON] ... 708 Art. 49g. [Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia lub rozłożenie na raty należności]  710 Art. 50. [Organy PFRON] ................................................................................ 710 Art. 51. [Zarząd PFRON] ................................................................................. 712 Art. 51a. [Wymagania kwalifikacyjne na stanowisku Prezesa PFRON] .............. 713 Art. 52. [Wybrane kompetencje Zarządu PFRON] ........................................... 714 Art. 53. [Zasady reprezentacji PFRON] ............................................................ 714 Art. 53a. [Nabór na wolne stanowiska pracy w biurze PFRON] ........................ 715 Art. 53b. [Charakter informacji o kandydatach] ............................................... 716 Art. 53c. [Termin składania dokumentów o naborze] ...................................... 716 Art. 53d. [Upowszechnienie listy kandydatów] ................................................ 716 Art. 53e. [Protokół przeprowadzonego naboru] .............................................. 716 Art. 53f. [Informacja o wynikach naboru] ....................................................... 717 Art. 53g. [Przesłanki zatrudnienia kolejnej osoby spośród najlepszych kandydatów] ...... 717 Art. 54. [Przeznaczenie środków PFRON] ....................................................... 717 Art. 55. (uchylony). ........................................................................................ 718 Art. 56. [Informacja o działalności PFRON] .................................................... 718 Rozdział 10a. Odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko przepisom ustawy ....... 719 Art. 56a. [Niedopełnianie obowiązku składania informacji lub deklaracji] ....... 719 Art. 56b. [Udaremnianie lub utrudnianie kontroli, zgłaszanie nieprawdziwych danych] ....... 720 Art. 56c. [Podstawa prawna orzekania] ........................................................... 722 Rozdział 11. Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe ...... 723 Art. 57–61. (pominięte) ....................................................................................... 723 Art. 62. [Inne rodzaje orzeczeń kwalifikujące do kręgu osób niepełnosprawnych] ...... 723 Art. 63. [Zachowanie dotychczasowych uprawnień] ...................................... 724 Art. 64–65. (uchylone). ......................................................................................... 724 Art. 66. [Przepisy stosowane w sprawach nieunormowanych] ...................... 724 Art. 67. [Postępowania niezakończone do dnia wejścia w życie ustawy] ....... 724 Art. 68. [Utrzymanie w mocy aktów wykonawczych] ..................................... 724 Art. 68a. [Wpłaty i składki w 1998 r.] .............................................................. 724 Art. 68b. [Finansowanie poza dotacją celową] ................................................ 725 Art. 68c. [Pułap dofinansowania ze środków PFRON] ...................................... 725 Art. 68d. [Dotacje celowe] ............................................................................... 725 Art. 68e. [Dotacje celowe] ............................................................................... 726 Art. 68f. [Dotacje celowe] ............................................................................... 726 Art. 68fa. [Dotacje celowe] ............................................................................... 726 Art. 68g. [Dofinansowanie w 2010 r.] .............................................................. 726 Art. 68ga. [Dofinansowanie w 2011 r.] .............................................................. 726 Art. 68gb. [Dofinansowanie w 2013 r.] .............................................................. 727 Art. 68gc. [Dofinansowanie w 2014 r.] .............................................................. 727 Art. 68gd. [Przeznaczenie części środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych lub zakładowego funduszu aktywności w czasie stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii] ....... 727 Art. 68ge. [Udzielanie pomocy publicznej pracodawcom w trudnej sytuacji ekonomicznej w związku ze stanem zagrożenia epidemicznego albo stanem epidemii] .......... 728 Art. 68gf. [Czasowe wyłączenie stosowania przepisów o opłacie prolongacyjnej, opłacie z tytułu umorzenia lub rozłożenia na raty należności oraz o karze grzywny za niedopełnienie obowiązków składania informacji lub deklaracji] ................................................... 728 Art. 68gg. [Wysokość wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w trakcie trwania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii] .................... 729 Art. 68gh. [Zwiększenie maksymalnej kwoty zobowiązań samorządu wojewódzkiego do wypłaty w 2020 r. i w 2021 r. w okresie trwania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii] ...... 729 Art. 69. [Przepis derogacyjny] ........................................................................ 729 Art. 70. [Wejście w życie ustawy] ................................................................... 729 Bibliografia ............................................................................................................. 731 O autorach ............................................................................................................. 741