Sądownictwo polubowne w świetle standardów konstytucyjnych

Wyróżnienie za rozprawę doktorską w LVI Ogólnopolskim Konkursie „Państwa i Prawa” na najlepsze prace habilitacyjne i doktorskie z dziedziny nauk prawnych. Artykuł 45 ust. 1 Konstytucji przyznaje każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy na zasadach określonych w ustawie zasadniczej, a którym tylko w części odpowiada postępowanie przed sądem polubownym. Rodzi to pytania o miejsce sądownictwa polubownego w porządku konstytucyjnym – tj. o dopuszczalność jego funkcjonowania – oraz o standardy, które muszą zostać zachowane w postępowaniu przed sądem polubownym. Niniejsza monografia przedstawia koncepcję zapisu na sąd polubowny jako rezygnacji z wykonywania prawa do sądu i omawia standardy konstytucyjne, które wyznaczają wzorzec weryfikacji zgodności ustawowej regulacji arbitrażu z Konstytucją oraz wpływają na ukształtowanie i prowadzenie postępowania przed sądem polubownym przez same strony i arbitrów. Autorka szczególną uwagę poświęca standardowi sprawiedliwości proceduralnej, na który składają się: równouprawnienie stron, przewidywalność i transparentność postępowania oraz bezstronność organu orzekającego. Publikacja zainteresuje zarówno sędziów, adwokatów, radców prawnych, jak i arbitrów oraz pracowników nauki.

Wykaz skrótów | str. 9 Wprowadzenie | str. 13 Rozdział I Istota i charakter prawny arbitrażu | str. 25 1. Pojęcie arbitrażu | str. 25 1.1. Definicje pojęcia „arbitraż | str. 25 1.2. Konstytutywne cechy arbitrażu | str. 28 1.2.1. Niepaństwowy charakter | str. 29 1.2.2. Wola stron podstawą kompetencji orzeczniczej arbitrów | str. 31 1.2.3. Wiążące rozstrzyganie sporów prawnych w miejsce sądów państwowych | str. 41 1.2.4. Wpływ stron na kształt postępowania przed sądem polubownym | str. 55 1.3. Inne charakterystyczne cechy arbitrażu | str. 58 2. Teoretycznoprawne ujęcia arbitrażu | str. 68 2.1. Teoria kontraktowa | str. 68 2.2. Teoria jurysdykcyjna | str. 71 2.3. Teoria mieszana | str. 75 2.4. Teoria autonomiczna | str. 77 3. Typologia arbitrażu | str. 82 3.1. Arbitraż ad hoc i instytucjonalny | str. 82 3.2. Arbitraż krajowy i międzynarodowy | str. 91 Rozdział II Miejsce sądownictwa polubownego w porządku konstytucyjnym | str. 93 1. Konstytucyjne źródło „prawa do arbitrażu" | str. 93 2. Sądownictwo polubowne w konstytucyjnym systemie wymiaru sprawiedliwości | str. 98 2.1. Przedmiotowe ujęcie wymiaru sprawiedliwości | str. 100 2.2. Wymiar sprawiedliwości w ujęciu konstytucyjnym | str. 103 2.3. Status sądów polubownych w świetle zasady sądowego wymiaru sprawiedliwości | str. 108 2.4. Sądowa kontrola sądownictwa polubownego w świetle zasady sądowego wymiaru sprawiedliwości | str. 116 3. Sądownictwo polubowne a prawo do sądu | str. 126 3.1. Prawo do sądu w prawie europejskim i międzynarodowym | str. 126 3.2. Prawo do sądu w Konstytucji | str. 131 3.2.1. Prawo dostępu do sądu | str. 136 3.2.2. Prawo do odpowiedniego ukształtowania postępowania sądowego | str. 141 3.2.3. Prawo do wyroku sądowego | str. 147 3.3. Koncepcja realizacji prawa do sądu w ramach postępowania przed sądem polubownym | str. 150 3.4. Koncepcja realizacji prawa do sądu w ramach sądowej kontroli sądownictwa polubownego | str. 153 3.5. Zapis na sąd polubowny jako ograniczenie prawa do sądu | str. 155 3.6. Zapis na sąd polubowny jako rezygnacja z wykonywania prawa do sądu | str. 157 3.6.1. Konieczny dostęp do sądu państwowego | str. 164 3.6.2. Ocena skuteczności zapisu na sąd polubowny w świetle prawa do sądu | str. 178 3.6.3. Konstytucyjne prawo do sądu a postępowanie przed sądem polubownym z miejscem postępowania poza granicami Rzeczypospolitej | str. 185 Rozdział III Zawarcie zapisu na sąd polubowny a gwarantowane w art. 6 ust. 1 EKPCz prawo do sądu | str. 193 1. Zarys prawa do sądu w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności | str. 193 2. Dopuszczalność poddania sporów pod rozstrzygnięcie sądu polubownego w świetle art. 6 ust. 1 EKPCz | str. 196 3. Ewolucja koncepcji dotyczących oceny znaczenia zapisu na sąd polubowny w świetle art. 6 ust. 1 EKPCz | str. 198 3.1. Zapis na sąd polubowny jako rezygnacja z wykonywania prawa do sądu | str. 198 3.2. Zapis na sąd polubowny jako rezygnacja z niektórych praw gwarantowanych w art. 6 ust. 1 EKPCz | str. 204 4. Warunki rezygnacji z wykonywania prawa do sądu | str. 209 5. Odpowiedzialność państwa za naruszenie art. 6 ust. 1 EKPCz w związku z postępowaniem przed sądem polubownym | str. 220 6. Stosowanie art. 6 ust. 1 EKPCz w postępowaniu przed sądem polubownym | str. 227 Rozdział IV Realizacja konstytucyjnych standardów ochrony prawnej w ramach postępowania przed sądem polubownym | str. 233 1. Ukształtowanie postępowania przed sądem polubownym zgodnie z zasadą sprawiedliwości proceduralnej | str. 233 1.1. Równouprawnienie stron | str. 238 1.2. Przewidywalne i transparentne postępowanie | str. 261 1.3. Bezstronność | str. 272 2. Orzekanie przez sąd polubowny a standardy konstytucyjne | str. 286 2.1. Związanie sądu polubownego Konstytucją i ustawami | str. 286 2.2. Odmowa zastosowania przez sąd polubowny przepisu ustawy niezgodnego z Konstytucją | str. 286 2.3. Wpływ orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na postępowania arbitrażowe i postarbitrażowe | str. 294 Rozdział V Sądowa kontrola wyroku sądu polubownego a standardy konstytucyjne | str. 299 1. Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego | str. 299 1.1. Istota i charakter skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego | str. 299 1.2. Dopuszczalność umownego wyłączenia prawa do wniesienia skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego | str. 308 1.3. Podstawy skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego a standardy konstytucyjne | str. 322 2. Postępowanie o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego | str. 340 2.1. Istota i charakter postępowania o uznanie lub stwierdzenie wykonalności | str. 340 2.2. Koncepcja międzynarodowego porządku publicznego a zagadnienia konstytucyjnoprawne | str. 347 3. Dopuszczalność złożenia skargi konstytucyjnej w sprawie, w której został wydany wyrok sądu polubownego | str. 352 Wnioski | str. 363 Bibliografia | str. 375