Anatomia i fizjologia człowieka

Przedmowa 5 WIADOMOŚCI OGÓLNE 19 Komórka 20 Jądro komórkowe 22 Błona komórkowa 23 Białka błony komórkowej 24 Podział komórki (mitoza) 27 Podział redukcyjny (mejoza) 28 Rozwój organizmu człowieka 29 Komórki macierzyste 31 Tkanki 32 Tkanka nabłonkowa 33 Tkanka łączna 34 Tkanka mięśniowa 35 Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana (szkieletowa) 36 Tkanka mięśnia sercowego 36 Tkanka mięśniowa gładka 36 Tkanka nerwowa 37 Proporcje ciała ludzkiego i ich zmiany w ciągu życia 38 Różnice konstytucyjne budowy ciała 40 Postać człowieka jako całość 42 Okolice ciała 44 Narządy. Układy narządów 46 UKŁAD NARZĄDÓW RUCHU 49 Układ kostny – osteologia 49 Dane ogólne 49 Okostna 51 Czynności kości 52 Rozwój i wzrost kości 53 Osteologia szczegółowa 55 Kręgosłup 55 Szkielet klatki piersiowej 59 Kości kończyny górnej 61 Kości obręczy kończyny górnej 61 Kości kończyny górnej wolnej 63 Kości kończyny dolnej 68 Kości obręczy kończyny dolnej 68 Kości kończyny dolnej wolnej 71 Kości głowy 76 Dane ogólne 76 Dół czaszkowy przedni 79 Dół czaszkowy środkowy 80 Dół czaszkowy tylny 80 Trzewna część czaszki 80 Czaszka noworodka 83 Układ więzadłowy – syndesmologia 83 Połączenia kręgów 83 Czynność kręgosłupa 85 Połączenia żeber 86 Klatka piersiowa jako całość 86 Połączenia kończyny górnej 87 Staw mostkowo-obojczykowy 87 Staw barkowo-obojczykowy 87 Staw ramienny 89 Staw łokciowy 90 Staw promieniowo-nadgarstkowy 92 Stawy ręki 92 Ręka jako całość 93 Połączenia kończyny dolnej 94 Połączenia obręczy kończyny dolnej 94 Staw krzyżowo-biodrowy 94 Spojenie łonowe 94 Miednica jako całość 95 Połączenia kończyny dolnej wolnej 96 Staw biodrowy 96 Staw kolanowy 98 Połączenia kości goleni 100 Staw skokowo-goleniowy 100 Stawy stopy 101 Stopa jako całość 102 Połączenia kości czaszki 103 Staw skroniowo-żuchwowy 103 Układ mięśniowy – miologia 103 Wstęp 103 Budowa mięśni 104 Miologia szczegółowa 105 Mięśnie tułowia 105 Mięśnie klatki piersiowej 105 Mięśnie brzucha 107 Mięśnie grzbietu 110 Mięśnie szyi i głowy 114 Mięśnie głowy 117 Mięśnie kończyny górnej 119 Mięśnie obręczy kończyny górnej 120 Mięśnie kończyny górnej wolnej 121 Mięśnie kończyny dolnej 130 Mięśnie obręczy kończyny dolnej 130 Mięśnie kończyny dolnej wolnej 133 Powięzie uda 135 Mięśnie goleni 136 Powięzie goleni 140 Mięśnie stopy 140 Czynność mięśni goleni i stopy 142 Fizjologia mięśni 142 Dane ogólne 142 Mechanizmy skurczu mięśnia 142 Siateczka sarkoplazmatyczna 145 Generacja siły mięśni 148 Źródła energii dla skurczu mięśniowego 148 Glukoza jako źródło energii dla mięśni 150 Kwasy tłuszczowe jako źródło energii dla mięśni 150 Mechanizm działania ATP 151 Zasada „wszystko lub nic” 152 Skurcz tężcowy 152 Regulacja siły mięśniowej w organizmie człowieka 153 Miomechanika 156 Wstęp 156 Siła mięśni 157 Siła skurczu a długość mięśnia 158 Siła skurczu izometrycznego 158 Siła skurczu izotonicznego 159 Praca mięśnia 160 Siła mięśnia a szybkość skurczu 160 Siła bezwzględna a siła użyteczna mięśnia 161 Energia mięśni 163 Przemiana energii 163 Fizjologia mięśni gładkich 164 Rozciąganie mięśni gładkich 165 UKŁAD TRAWIENNY 167 Budowa ścian przewodu pokarmowego 169 Jama ustna 170 Podniebienie 171 Zęby 171 Język 176 Błona śluzowa języka 176 Mięśnie języka 177 Gruczoły ślinowe 177 Ślinianka przyuszna 178 Ślinianka podżuchwowa 178 Ślinianka podjęzykowa 179 Gardło 179 Część nosowa gardła 179 Część ustna gardła 180 Część krtaniowa gardła 180 Budowa ściany gardła 180 Trawienie pokarmu w jamie ustnej 181 Połykanie 182 Przełyk 183 Żołądek 183 Budowa ściany żołądka 185 Trawienie pokarmu w żołądku 186 Sok żołądkowy 187 Czynnik wewnętrzny 188 Regulacja sekrecji żołądkowej 188 Wymioty 189 Jelito 189 Jelito cienkie 190 Budowa jelita cienkiego 190 Gruczoły jelita cienkiego 192 Dwunastnica 192 Jelito cienkie krezkowe (jelito czcze i jelito kręte) 193 Jelito grube 193 Jelito ślepe i wyrostek robaczkowy 194 Okrężnica 195 Odbytnica 196 Wielkie gruczoły trawienne 197 Wątroba 197 Budowa wątroby 197 Budowa mikroskopowa wątroby 199 Drogi żółciowe i pęcherzyk żółciowy 201 Czynności wątroby 202 Trzustka 203 Budowa wewnętrzna trzustki 204 Czynności trzustki 204 Otrzewna 204 Trawienie pokarmów w jelicie cienkim 205 Ruchy jelita cienkiego 205 Motoryka jelita cienkiego 207 Międzytrawienny wędrujący kompleks mioelektryczny (MMC) 208 Żołądkowo-jelitowy układ nerwowy 209 Układ dokrewny przewodu pokarmowego 210 Gastryna 210 Cholecystokinina 211 Sekretyna 211 Motylina 211 Polipeptyd hamujący czynność żołądka 212 Układ immunologiczny przewodu pokarmowego 212 Trawienie chemiczne w jelicie cienkim 213 Sekrecja trzustki 213 Sekrecja żółci 214 Wchłanianie 216 Trawienie pokarmów w jelicie grubym 218 Flora bakteryjna przewodu pokarmowego 219 Kał 220 Defekacja 220 Przemiana materii i energii. Odżywianie 220 Krótki przegląd chemii pokarmu 221 Białka 222 Lipidy (tłuszczowce) 222 Węglowodany 222 Monosacharydy 223 Dwusacharydy 223 Przemiana białka 224 Przemiana węglowodanów 228 Regulacja stężenia glukozy we krwi 231 Przemiana tłuszczów 232 Cholesterol 234 Włókna pokarmowe 235 Przemiana wody i soli mineralnych 235 Przemiana sodu 237 Przemiana potasu 238 Przemiana wapnia 239 Regulacja przemiany wapniowej 240 Przemiana fosforu 240 Przemiana magnezu 241 Mikroelementy 241 Witaminy 242 Przemiana energii 244 Pomiary przemiany energii 246 Idealna masa ciała 248 Bilans cieplny i regulacja temperatury ciała 248 Oddawanie ciepła 249 Gorączka 250 UKŁAD ODDECHOWY 251 Drogi oddechowe 251 Nos i jama nosowa 251 Krtań 254 Chrząstki krtani 255 Więzadła krtani 256 Mięśnie krtani 257 Jama krtani 258 Tchawica 260 Oskrzela 261 Płuca 261 Topografia płuc 264 Budowa oskrzeli i płuc 265 Unaczynienie i unerwienie płuc 266 Opłucna 267 Śródpiersie 268 Fizjologia układu oddechowego 268 Oddychanie płucne 269 Mechanika oddychania 270 Czynniki wpływające na ciśnienie w jamie opłucnej 272 Wentylacja płucna 273 Wentylacja pęcherzykowa 275 Wymiana gazów 275 Dyfuzja pęcherzykowa 275 Transport gazów 279 Transport tlenu i dwutlenku węgla przez krew 279 Ciśnienie cząstkowe (parcjalne gazów) 279 Zawartość tlenu 280 Pojemność tlenowa 280 Wysycenie tlenem 280 Dyfuzja tlenu z pęcherzyków płucnych do krwi żylnej w naczyniach włosowatych 280 Dysocjacja oksyhemoglobiny 282 Dwutlenek węgla 286 Rola dwutlenku węgla w regulacji równowagi kwasowo-zasadowej 288 Kontrola nerwowa oddychania 289 Oddychanie tkankowe 292 UKŁAD MOCZOWY 295 Budowa nerki 297 Czynność nerek 297 Pojęcie klirensu 302 Transport w kanalikach (sekrecja i reabsorpcja) 304 Regulacja równowagi kwasowo-zasadowej 304 Regulacja gospodarki wodnej przez nerki 307 Wchłanianie zwrotne wody 309 Mocz (urina) 310 Moczowód (ureter) 311 Pęcherz moczowy (vesica urinaria) 312 Oddawanie moczu 312 Cewka moczowa 314 UKŁAD PŁCIOWY 315 Narządy płciowe męskie 315 Narządy płciowe męskie wewnętrzne 315 Jądro 315 Tkanka śródmiąższowa i wydzielanie wewnętrzne jądra 318 Najądrze 320 Nasieniowód 321 Gruczoł krokowy 322 Gruczoły opuszkowo-cewkowe 322 Powrózek nasienny 322 Przewody wytryskowe 323 Narządy płciowe męskie zewnętrzne 323 Prącie 323 Wzwód prącia 325 Moszna 326 Narządy płciowe żeńskie 326 Narządy płciowe żeńskie wewnętrzne 326 Jajnik 326 Hormony płciowe żeńskie 330 Jajowód 334 Macica 335 Pochwa 339 Zewnętrzne części płciowe żeńskie 342 Wzgórek łonowy 342 Wargi sromowe większe 343 Wargi sromowe mniejsze 343 Przedsionek pochwy 344 Błona dziewicza 344 Łechtaczka 344 Opuszki przedsionka 345 Gruczoły przedsionkowe większe 345 Sutek 345 Akt płciowy, spółkowanie (coitus) 347 Zapłodnienie, ciąża, poród 348 Implantacja 349 Ciąża 351 Zmiany fizjologiczne związane z ciążą 351 Zmiany w układzie pokarmowym 352 Poród 352 Mechanizm porodowy 353 Termin porodu 355 Klonowanie 355 UKŁAD KRĄŻENIA 357 Serce 358 Kształt serca 358 Przedsionek prawy 360 Komora prawa 361 Przedsionek lewy 361 Komora lewa 361 Budowa serca 362 Worek osierdziowy 363 Położenie serca 364 Unaczynienie i unerwienie serca 364 Naczynia krwionośne 365 Tętnice 365 Żyły 366 Naczynia włosowate 366 Naczynia tętnicze krążenia wielkiego 366 Tętnica główna (aorta) 366 Gałęzie łuku aorty 368 Gałęzie aorty zstępującej 377 Gałęzie aorty brzusznej 377 Tętnice goleni i stopy 382 Naczynia żylne krążenia wielkiego 384 Żyła główna górna 384 Żyła nieparzysta krótka 384 Żyły ramienno-głowowe 385 Żyły głowy i szyi 385 Żyły kończyny górnej 386 Żyły powierzchowne kończyny górnej 386 Żyły głębokie kończyny górnej 387 Żyła główna dolna 388 Dopływy ścienne żyły głównej dolnej 389 Dopływy trzewne żyły głównej dolnej 389 Żyły biodrowe wspólne 389 Żyły kończyny dolnej 390 Układ żyły wrotnej 392 Połączenia żyły wrotnej z układami żyły głównej górnej i dolnej 392 Naczynia krążenia małego 393 Krążenie płodowe 393 Układ chłonny 394 Naczynia i węzły chłonne kończyny dolnej 395 Naczynia i węzły chłonne jamy brzusznej i miednicy mniejszej 396 Naczynia i węzły chłonne klatki piersiowej 398 Naczynia i węzły chłonne głowy i szyi 398 Naczynia i węzły chłonne kończyny górnej 398 Śledziona 399 Budowa śledziony 400 Czynność śledziony 400 Fizjologia układu krążenia 400 Wiadomości ogólne 401 Cykl pracy serca 402 Skurcz przedsionków 403 Skurcz komór 403 Rozkurcz komór 403 Regulacja cyklu sercowego 404 Uderzenie koniuszkowe i tony serca 405 Funkcjonalne możliwości serca 406 Mechanizmy pobudzenia i skurczu serca 406 Automatyzm serca 407 Powstawanie i rozprzestrzenianie się potencjału czynnościowego 408 Elektrokardiografia 410 Czynność serca 411 Czynniki regulujące pojemność wyrzutową serca 411 Ultrasonografia serca (echokardiografia) 413 Praca serca 414 Objętość minutowa 415 Regulacja czynności serca 416 Czynność układu naczyniowego 418 Fizyczne podstawy hydrodynamiki 418 Typy przepływu krwi 420 Rola naczyń w procesie krążenia 421 Ciśnienie krwi 422 Pomiar ciśnienia krwi 423 Tętno 425 Krążenie krwi w tkankach 427 Regulacja przepływu tkankowego krwi 428 Baroreceptory 428 Stężenie CO2 428 Stężenie O2 429 Nerwy czuciowe 429 Ośrodkowy układ nerwowy 429 Inne czynniki regulujące objętość łożyska naczyniowego 429 Płyn tkankowy i chłonka 431 Powstawanie i resorpcja płynu tkankowego 431 Obrzęk 432 Krążenie płucne 433 KREW 435 Osocze krwi 436 Odczyn krwi 440 Krzepnięcie krwi 441 Środki przeciwkrzepliwe 442 Chłonka 443 Elementy upostaciowane krwi 443 Krwinki czerwone (erytrocyty) 443 Hematokryt 444 Wskaźniki czerwonokrwinkowe 444 Transport tlenu 445 Transport dwutlenku węgla 446 Krwinki płytkowe (płytki krwi, trombocyty) 447 Szpik kostny 447 Krwinki białe (leukocyty) 448 Limfocyty 449 Monocyty 449 Granulocyty obojętnochłonne (neutrofile) 450 Granulocyty kwasochłonne (eozynofile) 450 Granulocyty zasadochłonne (bazofile) 451 Płytki krwi (trombocyty) 451 Układ siateczkowo-śródbłonkowy 451 Mechanizmy obronne krwi 452 Antygeny 452 Przeciwciała 454 Grupy krwi 456 Układ Rh 457 Genetyczny typ dziedziczenia 459 Przetaczanie krwi (transfuzja) 460 UKŁAD NERWOWY 461 Neuron 461 Ciało (soma) neuronu 466 Akson 466 Dendryty 466 Osłonka mielinowa 467 Synapsy 467 Synapsy elektryczne 468 Synapsy chemiczne 468 Synapsy nerwowo-mięśniowe 470 Glej 471 Rdzeń kręgowy 472 Ośrodki i drogi nerwowe rdzenia kręgowego 474 Funkcje rdzenia kręgowego 474 Drogi czuciowe 476 Drogi ruchowe 476 Odruchy 477 Opony rdzenia kręgowego 479 Opony mózgowia 480 Opona twarda mózgowia 480 Pajęczynówka mózgowia 481 Opona miękka mózgowia 481 Płyn mózgowo-rdzeniowy 481 Mózgowie 482 Rdzeń przedłużony 485 Tyłomózgowie wtórne 487 Śródmózgowie 488 Międzymózgowie i jądra podkorowe kresomózgowia 489 Kresomózgowie 492 Półkule mózgowe 492 Kora mózgu 492 Komory boczne półkul mózgowych 494 Węchomózgowie 495 Ośrodki korowe 495 Pamięć 498 Mowa 499 Elektroencefalografia 500 Odruchy warunkowe 500 Sen i czuwanie 502 Układ limbiczny 503 Twór siatkowaty 505 Nerwy czaszkowe 506 Nerwy węchowe (I) 507 Nerw wzrokowy (II) 508 Nerw okoruchowy (III) 509 Nerw bloczkowy (IV) 510 Nerw trójdzielny (V) 510 Nerw odwodzący (VI) 511 Nerw twarzowy (VII) 511 Nerw przedsionkowo-ślimakowy (VIII) 513 Nerw językowo-gardłowy (IX) 513 Nerw błędny (X) 513 Nerw dodatkowy (XI) 514 Nerw podjęzykowy (XII) 515 Nerwy rdzeniowe 516 Gałęzie grzbietowe nerwów rdzeniowych 516 Gałęzie brzuszne nerwów rdzeniowych 517 Splot szyjny 518 Splot ramienny 518 Nerwy międzyżebrowe 522 Splot lędźwiowy 522 Splot krzyżowy 523 Splot sromowy 525 Splot guziczny 525 Układ nerwowy autonomiczny 525 Zwoje autonomiczne 528 Część współczulna układu autonomicznego 529 Część przywspółczulna układu autonomicznego 531 Autonomiczne unerwienie narządów i tkanek 532 UKŁAD NARZĄDÓW ZMYSŁÓW 535 Narząd smaku 535 Narząd powonienia 537 Narząd przedsionkowo-ślimakowy 539 Ucho zewnętrzne 539 Błona bębenkowa 541 Ucho środkowe 541 Jama bębenkowa 541 Kosteczki słuchowe 542 Trąbka słuchowa (Eustachiusza) 542 Ucho wewnętrzne 543 Narząd przedsionkowy 546 Narząd wzroku 549 Twardówka 550 Rogówka 550 Błona naczyniowa gałki ocznej 551 Naczyniówka 551 Ciało rzęskowe 551 Tęczówka 552 Soczewka 553 Akomodacja 553 Ciało szkliste 555 Komory oka 555 Siatkówka 555 Percepcja i transformacja sygnałów świetlnych w siatkówce 556 Nerw wzrokowy 558 Adaptacja 558 Krótkowzroczność 559 Dalekowzroczność 559 Astygmatyzm 559 Aberracja sferyczna 560 Aberracja chromatyczna 561 Aparat ruchowy gałki ocznej 561 Aparat ochronny oka 563 Spojówka 563 Narząd łzowy 564 Naczynia krwionośne i nerwy gałki ocznej 565 Skóra jako narząd zmysłu 565 Mechanoreceptory 565 Propriorecepcja 567 Termorecepcja 567 Czucie bólu 567 POWŁOKA WSPÓLNA 569 Budowa szczegółowa skóry 569 Skóra właściwa 570 Twory nabłonkowe skóry 571 Włosy 571 Paznokcie 573 Gruczoły skóry 573 Gruczoły łojowe 573 Gruczoły potowe 573 GRUCZOŁY DOKREWNE 575 Mechanizm działania hormonów 576 Działanie hormonów na komórki docelowe 577 Przysadka 579 Hormony podwzgórza i przysadki 581 Hormon wzrostowy (somatotropina) 583 Wpływ na wzrost 583 Wpływ na metabolizm 584 Hormon tyreotropowy (tyreotropina) 585 Gonadotropiny: hormon luteinizujący i hormon pobudzający pęcherzyki 585 Hormon adrenokortykotropowy (ACTH) 586 Prolaktyna 587 Hormon antydiuretyczny (wazopresyna) 588 Oksytocyna 589 Gruczoł tarczowy (tarczyca) 590 Hormony tarczycy 591 Synteza i wydzielanie hormonów tarczycy 591 Wpływ na metabolizm 592 Wpływ na inne narządy 592 Kalcytonina 594 Gruczoły przytarczyczne 595 Hormon gruczołów przytarczycznych (parathormon) 595 Grasica 596 Gruczoły nadnerczowe 596 Hormony istoty rdzeniowej nadnerczy 597 Hormony kory nadnerczy (steroidy nadnerczowe) 599 Mineralokortykosteroidy 599 Glikokortykosteroidy 600 Fizjologiczne działanie glikokortykosteroidów 601 Wpływ na stany zapalne i działanie immunologiczne 601 Regulacja wydzielania kortyzolu 601 Aparat wysepkowy trzustki 602 Fizjologiczne działanie insuliny 604 Insulina i przemiana węglowodanowa 604 Rola insuliny w przemianie lipidowej 605 Niedobór i nadmiar insuliny 605 Gruczoły płciowe jako gruczoły dokrewne 608 Jajnik 608 Jądro 609 Szyszynka 610 Eikozanoidy 610 Leptyna 611 SKOROWIDZ 613