Międzypokoleniowe zmiany w budowie ciała i akceleracja pokwitania u dzieci i młodzieży w wieku 7-15 lat z populacji wielkomiejskiej w świetle uwarunkowań psychosocjalnych

Powszechnie znane i obserwowane na całym świecie jest zjawisko tendencji przemian międzypokoleniowych (określane inaczej jako długofalowe kierunkowe zmiany, trendy sekularne, zmiany sekularne – od angielskiego terminu secular trend lub secular change) w procesach wzrastania i rozwoju morfologicznym człowieka. Z dekady na dekadę, szczególnie po II wojnie światowej, kolejne generacje stawały się coraz wyższe i coraz wcześniej dojrzewały płciowo (trend pozytywny), a więc zwiększało się tempo wzrastania i rozwoju, co wiązane jest z poprawą sytuacji ekonomicznej społeczeństw, odżywiania, higieny i opieki zdrowotnej. W czasie wojen oraz kryzysów ekonomicznych obserwowano negatywne trendy sekularne – zmniejszenie rozmiarów ciała, opóźnienie dojrzewania płciowego. W tym kontekście poziom i dynamika rozwoju biologicznego dzieci i młodzieży stały się dla biologów i lekarzy wyznacznikiem warunków życia.

Wstęp . . . 7 1. Materiał i metody . . . 11 2. Wyniki . . . 19 2.1. Charakterystyka demografi czna badanej próby . . . 19 2.2. Dojrzewanie płciowe . . . 30 2.3. Rozwój zębowy . . . 32 2.4. Ogólna budowa ciała – wysokość i masa oraz proporcje wagowo-wzrostowe (BMI) . . . 37 2.5. Masywność kośćca, proporcje długościowe i obwody ciała . . . 44 2.6. Otłuszczenie ciała . . . 51 2.7. Skład ciała – segmentowa analiza poziomu umięśnienia i otłuszczenia chłopców dziewcząt . . . 56 2.8. Sprawność motoryczna . . . 62 2.9. Kontekst psychologiczny w rozwoju dziecka . . . 69 2.9.1. Czynniki różnicujące parametry noworodkowe dzieci z rodzin pełnych i niepełnych . . . 69 2.9.2. Wzrastanie i dojrzewanie dzieci z rodzin pełnych i niepełnych. . .77 2.9.3. Problemy emocjonalne i behawioralne w samoocenie uczniów szkół podstawowych klas od IV do VI . . . 79 2.9.4. Kontekst rodzinny problemów emocjonalnych i behawioralnych uczniów klas czwartych, piątych i szóstych szkół podstawowych . . . 99 3. Omówienie wyników . . . 112 3.1. Dyskusja . . . 112 3.2. Czy badana grupa jest próbą reprezentatywną? . . . 119 4. Wnioski . . . 121 5. Charakterystyki liczbowe i siatki centylowe wybranych cech somatycznych . . . 123 5.1. Wskazówki dla użytkowników norm i standardów rozwoju . . . 123 5.2. Wielkości odsetkowe (centylowe) wybranych cech somatycznych . . 126 5.3. Siatki centylowe wybranych cech somatycznych . . . . . . . . . . . 133 Piśmiennictwo . . . 147 Aneks . . . 158 Spis tabel . . . 173 Spis rycin . . 177 Streszczenie . . . 181