Poznać prawo. Kompendium dla uczniów szkół średnich i policealnych

Czy wiesz, że prawo towarzyszy Ci na każdym kroku – od podpisania umowy o pracę, przez zakupy online, aż po korzystanie z mediów społecznościowych? Ta książka pokaże Ci, jak rozumieć przepisy, które kształtują Twoje codzienne życie, i dlaczego ich znajomość to nie przywilej prawników, lecz niezbędna umiejętność każdego obywatela. Autorzy – doświadczeni prawnicy i nauczyciele – stworzyli nowoczesny podręcznik, który łączy teorię z praktyką. Zamiast suchych definicji, znajdziesz tu przykłady, proste wyjaśnienia i sytuacje z życia wzięte, które pozwalają łatwiej zapamiętać i zrozumieć omawiane zagadnienia. Publikacja w przystępny sposób wprowadza w świat prawa, tłumacząc m.in.: jak działa system prawny w Polsce, czym różnią się prawo cywilne, karne i administracyjne, jakie masz prawa jako pracownik, konsument i obywatel, na czym polega postępowanie sądowe i mediacja, dlaczego nieznajomość prawa może mieć realne konsekwencje. Książka została opracowana tak, aby nauka prawa była intuicyjna, logiczna i ciekawa. Przejrzysta struktura, infografiki i klarowne przykłady sprawiają, że nawet złożone pojęcia stają się zrozumiałe i praktyczne. Autorzy podkreślają, że celem kompendium nie jest tylko przekazanie wiedzy – ale przede wszystkim zachęca do samodzielnego myślenia i rozumienia prawa, aby dostrzegać skutki podejmowanych decyzji. To doskonała pozycja dla uczniów szkół średnich i policealnych, którzy chcą poznać mechanizmy rządzące państwem i społeczeństwem, ale także dla wszystkich, którzy chcą zrozumieć, jak prawo wpływa na nasze życie i jak może nas chronić. Z tą książką przekonasz się, że prawo nie jest zbiorem trudnych przepisów, lecz fascynującym narzędziem, które pomaga świadomie i bezpiecznie poruszać się we współczesnym świecie.

Spis treści „Poznać Prawo: Kompendium dla uczniów szkół średnich i policealnych” Zawartość Nr strony     Przedmowa 13     1. Podstawy prawa 17 1.1. Podstawowe pojęcia z zakresu prawa 17 1.1.1. Definicja prawa 17 1.1.2. Prawo przedmiotowe a prawo podmiotowe 23 1.1.3. Inne podziały prawa 24 1.1.4. Świadomość prawna i praworządność 26 1.1.5. Prawo pozytywne a prawo naturalne 30 1.2. Systematyka prawa 34 1.2.1. Pojęcie systemu prawa 34 1.2.2. Działy prawa 35 1.2.3. Gałęzie prawa 35 1.3. Źródła prawa 37 1.3.1. System źródeł prawa 37 1.3.2. Źródła prawa powszechnie obowiązującego 38 1.3.3. Źródła prawa o charakterze wewnętrznym 50 1.4. Stanowienie, obowiązywanie i stosowanie prawa 52 1.4.1. Stanowienie aktów normatywnych 52 1.4.2. Publikowanie aktów normatywnych 54 1.4.3. Obowiązywanie prawa 60 1.4.3.1. Obowiązywanie normy prawnej na płaszczyźnie terytorialnej 61 1.4.3.2. Obowiązywanie normy prawnej na płaszczyźnie osobowej 61 1.4.3.3. Obowiązywanie normy prawnej w czasie 62 1.4.4. Stosowanie prawa 63 1.4.5. Przepis prawa jako podstawowa jednostka aktu normatywnego 63 1.5. Prawo konstytucyjne 66 1.5.1. Pojęcie i przedmiot prawa konstytucyjnego 66 1.5.2. Podstawowe zasady konstytucyjne 66 1.5.3. Zasada trójpodziału władzy 69 1.6. Prawo Unii Europejskiej 70 1.6.1. Czym jest Unia Europejska 70 1.6.2. Źródła prawa Unii Europejskiej 71 1.6.3. Karta praw podstawowych 73 1.6.4. Trybunał Sprawiedliwości UE 74 1.7. Prawo międzynarodowe 75 1.7.1. Podział prawa międzynarodowego 75 1.7.2. Prawo międzynarodowe publiczne 76 1.7.3. Prawo międzynarodowe prywatne 77     2. Prawo prywatne 79 2.1. Prawo cywilne – część ogólna 79 2.1.1. Wstęp do prawa cywilnego 79 2.1.2. Zasady prawa cywilnego 81 2.1.3. Najważniejsze pojęcia w prawie cywilnym 83 2.1.4. Obliczanie terminu zgodnie z Kodeksem cywilnym 91 2.2. Prawo rzeczowe 93 2.2.1. Wstęp do prawa rzeczowego 93 2.2.2. Czym jest rzecz 94 2.2.3. Własność 96 2.2.4. Użytkowanie wieczyste 98 2.2.5. Służebność 99 2.2.6. Użytkowanie 100 2.2.7. Księgi wieczyste 101 2.3. Prawo zobowiązań 103 2.3.1. Wstęp do prawa zobowiązań 103 2.3.2. Czym jest zobowiązanie 104 2.3.3. Odszkodowanie a zadośćuczynienie 107 2.3.4. Umowa sprzedaży 109 2.3.5. Umowa poręczenia 111 2.3.6. Zaliczka czy zadatek 112 2.3.7. Umowa najmu 113 2.4. Prawo spadkowe 118 2.4.1. Wstęp do prawa spadkowego 118 2.4.2. Dziedziczenie ustawowe i testamentowe 120 2.4.2.1. Dziedziczenie ustawowe 121 2.4.2.2. Dziedziczenie testamentowe 122 2.4.3. Przyjęcie spadku 123 2.4.4. Zachowek 125 2.5. Prawo rodzinne 126 2.5.1. Wstęp do prawa rodzinnego 126 2.5.2. Małżeństwo 126 2.5.2.1. Intercyza 130 2.5.2.2. Rozwiązanie małżeństwa 130 2.5.3. Świadczenia alimentacyjne 131 2.6. Prawa konsumenta 136 2.6.1. Wstęp do praw konsumenta 136 2.6.2. Prawo do informacji 137 2.6.3. Prawo odstąpienia od umowy 138 2.6.4. Reklamacja a rękojmia 140 2.7. Prawo własności intelektualnej 144 2.7.1. Wstęp do prawa własności intelektualnej 144 2.7.2. Kim jest twórca 146 2.7.3. Sztuczna inteligencja a prawa autorskie 148 2.7.4. Domena publiczna 148 2.7.5. Wykorzystywanie cudzych utworów 149 2.7.6. Ochrona wynalazków 151 2.7.7. Co oznaczają ®, © i ™ 156 2.8. Prawo pracy 157 2.8.1. Wstęp do prawa pracy 157 2.8.2. Stosunek pracy a umowa o pracę 159 2.8.3. Forma i treść umowy o pracę 161 2.8.4. Wynagrodzenie pracownika 162 2.8.5. Urlop wypoczynkowy 163 2.8.6. Odpowiedzialność pracownika 165 2.8.7. Zakończenie współpracy między pracownikiem a pracodawcą 165 2.8.7.1. Ochrona pracownika przed rozwiązaniem stosunku pracy 168 2.8.7.2. Ochrona pracownic w ciąży 168 2.8.7.3. Świadectwo pracy 169 2.8.8. Prawo do zasiłku dla bezrobotnych 170 2.8.9. Umowa o pracę a umowy cywilnoprawne 174 2.9. Prawo gospodarcze 176 2.9.1. Wstęp do prawa gospodarczego 176 2.9.2. Ingerencja państwa w prywatne przedsiębiorstwa 177 2.9.3. Formy prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce 178 2.9.4. Jednoosobowa działalność gospodarcza 180 2.9.5. Spółka cywilna 182 2.9.6. Spółki handlowe 182 2.9.7. Fundacje i stowarzyszenia 184     3. Prawo publiczne 185 3.1. Prawo administracyjne 185 3.1.1. Wstęp do prawa administracyjnego 185 3.1.2. Administracja publiczna 186 3.1.3. Budowa prawa administracyjnego 197 3.1.4. Zasady prawa administracyjnego 198 3.1.5. Źródła prawa administracyjnego 198 3.1.6. Formy działania administracji określone przez prawo 204 3.2. Prawo karne 209 3.2.1. Wstęp do prawa karnego 209 3.2.1.1. Definicja prawa karnego i jego funkcje 209 3.2.1.2. Źródła prawa karnego 210 3.2.1.3. Zasady prawa karnego 211 3.2.2. Odpowiedzialność karna 213 3.2.2.1. Pojęcie i przesłanki odpowiedzialności karnej 213 3.2.2.2. Wiek odpowiedzialności karnej (odpowiedzialność nieletnich) 214 3.2.2.3. Formy popełnienia przestępstwa 216 3.2.2.3.1. Sprawstwo 217 3.2.2.3.2. Podżeganie 217 3.2.2.3.3. Pomocnictwo 217 3.2.3. Pojęcie i klasyfikacja przestępstw 218 3.2.3.1. Podział przestępstw 218 3.2.3.2. Kryterium wagi czynu 219 3.2.3.3. Kryterium formy winy (sposobu działania sprawcy) 219 3.2.3.4. Kryterium skutku przestępstwa 220 3.2.3.5. Kryterium sposobu ścigania 220 3.2.3.6. Kryterium rodzaju dobra prawnego 221 3.2.4. Środki karne i sankcje 222 3.2.4.1. Rodzaje kar przewidzianych w polskim prawie karnym 222 3.2.4.2. Środki karne, zabezpieczające i probacyjne 223 3.2.4.3. Okoliczności wpływające na wymiar kary 225 3.2.5. Przestępstwa przeciwko podstawowym dobrom 227 3.2.5.1. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu 228 3.2.5.2. Przestępstwa przeciwko mieniu 229 3.2.5.3. Przestępstwa przeciwko wolności 230 3.2.5.4. Przestępstwa przeciwko godności 230 3.2.6. Prawa i obowiązki w świecie prawa karnego 231 3.2.6.1. Prawa i obowiązki pokrzywdzonego 232 3.2.6.2. Prawa i obowiązki osoby podejrzanej, podejrzanego, oskarżonego i skazanego 233 3.2.6.3. Ochrona świadków i ofiar przestępstw 237 3.3. Prawo finansowe 239 3.3.1. Wstęp do prawa finansowego 239 3.3.2. Prawo finansów publicznych 243 3.3.2.1. Podstawowe funkcje finansów publicznych 247 3.3.2.2. Jednostki organizacyjne 249 3.3.3. Prawo podatkowe 251 3.3.3.1. Wstęp do prawa podatkowego 251 3.3.3.2. Podatek i inne daniny publiczne 251 3.3.3.2.1. Podatek 253 3.3.3.2.2. Płatnicy 254 3.3.3.2.3. Podział podatków 255 3.3.3.2.4. Podatki bezpośrednie i pośrednie 255 3.3.3.2.5. Funkcja podatków 256 3.3.4. Prawo budżetowe 256 3.3.4.1. Wstęp do prawa budżetowego 256 3.3.4.2. Budżet państwa i jego uchwalenie 257 3.3.4.3. Budżet jednostek samorządu terytorialnego (JST) 262     4. Postępowania cywilne, karne i administracyjne 265 4.1. Trzy gałęzie prawa oraz trzy procedury 265 4.1.1. System prawny 265 4.1.2. Cel tworzenia kodeksów postępowania 266 4.1.3. Przewodnik po sali sądowej 266 4.2. Postępowanie cywilne 269 4.2.1. Postępowanie cywilne oraz cel wprowadzenia Kodeksu postępowania cywilnego 269 4.2.2. Podstawowe cechy postępowań procesowego i nieprocesowego 271 4.2.3. Wszczęcie postępowania cywilnego 273 4.2.3.1. Wszczęcie postępowania cywilnego poprzez zgłoszenie pozwu 273 4.2.3.2. Dodatkowe obowiązkowe elementy pozwu 274 4.2.3.3. Wszczęcie postępowania cywilnego i dalsze czynności z tym związane 275 4.2.3.4. Rodzaje właściwości sądu w sprawach cywilnych 276 4.2.4. Przebieg postępowania cywilnego 277 4.2.4.1. Postępowanie celem przygotowania rozprawy 277 4.2.4.2. Rozprawa 278 4.2.4.3. Orzeczenia 278 4.2.5. Mediacja 279 4.2.5.1. Zasady mediacji 280 4.2.5.2. Mediator 281 4.2.5.3. Ugoda mediacyjna 282 4.2.6. Rodzaje powództw w postępowaniu cywilnym 282 4.2.6.1. Forma redakcji żądania pozwu o zasądzenie świadczenia 282 4.2.6.2. Powództwo o ustalenie prawa lub stosunku prawnego 283 4.2.6.3. Powództwo o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego 283 4.2.7. Weryfikacja orzeczeń w postępowaniu cywilnym 284 4.2.7.1. Apelacja 286 4.2.7.2. Nieważność postępowania cywilnego 287 4.2.7.3. Zażalenie w postępowaniu cywilnym 288 4.2.7.4. Nadzwyczajne środki zaskarżania 289 4.2.8. Postępowanie zabezpieczające 289 4.2.9. Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności 290 4.2.10. Sądowe postępowanie egzekucyjne 291 4.2.10.1. Organy działające w postępowaniu egzekucyjnym 292 4.2.10.2. Podstawa egzekucji 293 4.2.10.3. Rodzaje egzekucji 295 4.2.10.4. Poszukiwanie majątku dłużnika 296 4.2.10.5. Przebieg postępowania egzekucyjnego 296 4.2.10.6. Ograniczenia egzekucji 297 4.3. Postępowanie karne 298 4.3.1. Wstęp do postępowania karnego 299 4.3.2. Przesłanki procesowe 300 4.3.3. Sąd w postępowaniu karnym 301 4.3.4. Strony procesowe 301 4.3.5. Prawo do obrony 302 4.3.6. Postępowanie prywatnoskargowe 303 4.3.7. Etapy postępowania karnego 304 4.3.8. Orzeczenia w postępowaniu odwoławczym (apelacyjnym) 309 4.3.9. Nadzwyczajne środki zaskarżania 309 4.3.10. Postępowanie wykonawcze 310 4.4. Postępowanie administracyjne 310 4.4.1. Wiadomości ogólne 310 4.4.2. Zakres zastosowania Kodeksu postępowania administracyjnego 311 4.4.3. Podmioty i uczestnicy postępowania administracyjnego 311 4.4.4. Znaczenie zasad postępowania administracyjnego 312 4.4.5. Zasady postępowania administracyjnego 313 4.4.6. Przebieg postępowania administracyjnego 314 4.4.7. Etapy postępowania administracyjnego 314 4.4.8. Dwuinstancyjność postępowania administracyjnego. Prawo do odwołania od decyzji administracyjnej 316 4.4.9. Zaskarżenie decyzji i postanowienia 317 4.4.10. Decyzje ostateczne 317 4.4.11. Uchylenie i zmiana ostatecznych decyzji 318 4.4.12. Kontrola sądowa decyzji ostatecznych 319     Słownik pojęć 321     Pojęcia w języku łacińskim, które warto znać 363     Paremie łacińskie 365     Bibliografia 369     O Autorach 377