Futro z czcigodnej padliny...

W publikacji autorka podejmuje temat rozwoju gatunku Volksstück ze szczególnym uwzględnieniem jej współczesnych kontynuacji w dramaturgii niemieckojęzycznej XX w. Nacisk kładzie przy tym zwłaszcza na refleksję dotyczącą XX-wiecznej odmiany gatunku - na realistyczny, zaangażowany dramat będący narzędziem społecznej krytyki. Jednocześnie Czytelnik ma szansę zapoznać się ze znaną, dotąd w Polsce jedynie w zarysie, historią XIX-wiecznej Volksstück i Volkstheater, które stanowią podłoże dla każdej późniejszej próby odniesienia do konwencji tego gatunku. Dla niemieckojęzycznej literatury i teatru Volksstück (dosł. sztuka ludowa) to zdecydowanie więcej niż jedynie forma literacka, czy tradycja teatralna, to niemalże pewien sposób myślenia i egzystowania w sieci społecznych relacji. Ten niezwykle elastyczny gatunek, którego trwanie opiera się na szeroko pojętych „transfuzjach” zachodzących między teatrem a społeczeństwem, odzwierciedla złożoną sieć kulturowych powiązań i zależności. Innymi słowy, Volksstück to swego rodzaju fenomen kulturowy, stąd opisywanie jej jedynie z perspektywy stricte literaturoznawczej, bez uwzględniania szerszego kontekstu społecznego, politycznego, a nawet ekonomicznego, jest niemożliwe. Ze Wstępu

Wstęp 7 I. VOLKSSTÜCK JAKO GATUNEK LITERACKI 11 1. Volksstück, czyli suma sprzeczności. Wprowadzenie do problematyki gatunku 11 1.1. Vox populi, vox dei. W poszukiwaniu ludu – w poszukiwaniu Volksstück 13 1.2. Przyjemne czy pożyteczne? Filozofii antynomii ciąg dalszy 21 2. Historyczny mélange 24 2.1. Hanswurst Super Star – bohater gotowy na wszystko 34 2.2. Niepojęte czary 39 2.3. Świat Nestroyem pisany 46 3. Sinusoida upadku i odnowy. Stań badań 57 3.1. Anzengruber vs operetka 58 3.2. Nad Izarą i Sprewą 65 3.3. Volksstück – sługa wielu panów 67 3.4. Brakujące ogniwo 71 3.5. Never ending story? 73 II. KRYTYCZNA VOLKSSTÜCK. PRÓBY ODNOWY GATUNKU W PIERWSZEJ POŁOWIE XX WIEKU 81 1. Tempo i przyjemność – wspaniałe straszne lata 20. 81 2. Krytyczne przedtakty. Pionierzy czy uzurpatorzy krytycznej Volksstück? 94 3. „Moją ojczyzną jest lud!” Ödön von Horváth – świadek koronny swoich czasów 105 3.1. (Anty-)Volksstück 109 3.1.1. Horváth Nestroyem podszyty(?). Dyskusje z tradycją 115 3.1.2. Bohater bez właściwości. Produkt – przedmiot – towar 118 3.1.3. Copy & past. Podmioty żargonem mówione 120 3.2. Zrób to sam – rozpoznaj sam siebie! Publiczność i katharsis 124 3.3. „Literacka radiologia”. (Anty-)Volksstück jako dramat społeczno-politycznej denuncjacji 126 3.3.1. Państwo – organ ścigania, fabryka ideologii 129 3.3.2. Filozofia inflacji 137 3.3.3. Opowieści z bestiarium, czyli drobnomieszczański kanibalizm 148 3.4. Śmieszne tragedie 157 4. Brechta dialektyka pana i niewolnika. Volksstück jako realistyczna sztuka dla ludu 162 4.1. Spostrzeżenia o Volksstück – recepty odnowiciela czy mikstury znachora? 164 4.2. (Nie)ideologiczna, (nie)polityczna komedia marksisty Brechta 171 4.2.1. „Kto kogo?” Heglowsko-leninowskie spartakiady pana i sługi 172 4.2.2. Sztuka dydaktyczna a burżuazyjna komedia dla ludu 179 III. NOWA VOLKSSTÜCK. DRAMAT PROWOKACJI DRUGIEJ POŁOWY XX WIEKU 185 1. „Sztuka jest martwa, nie zjadajcie tego trupa!” Rewolucyjne mariaże Volksstück 185 1.1. Volksstück – „…gatunek sam dla siebie”? 192 2. Replay team – wszystkie bękarty Fleißer i Horvátha 202 2.1. Widz – wolny strzelec z rogami. Martina Sperra polowania na jelenia 204 2.2. Rainer Werner Fassbinder – pesymistyczne kolaże, czyli trening dla intelektualisty 213 2.3. Franz Xaver Kroetz i Volksstück z bożej łaski? 222 3. Nibylandia-Austria. Teatr szoku na „Wyspie Błogosławionych” 234 3.1. Groteska-makabreska. Wolfgang Bauer i ludowy teatr okrucieństwa 238 3.2. Peter Turrini – teatr w centrum społeczeństwa 247 3.2.1. Austriackie ekshumacje 256 3.2.1.1. Szlachetne szlachtowanie w sto osiemdziesiąt uderzeń na minutę 259 3.2.1.2. (Nie)produktywne szczury 267 3.2.2. Normalne katastrofy 275 3.3. Felix Mitterer – „grający do kotleta”? 278 3.4. Werner Schwab i topienie ludu w chlewie 289 4. Telewizja – nowy teatr dla ludu? 299 Zakończenie 307 Zusammenfassung 319 Bibliografia 321 Nota bibliograficzna 339 Indeks osobowy 341