Sztuka aktorska w badaniach psychologicznych i refleksji estetycznej

Książek poświęconych psychologii aktorów jest niewiele, i to nawet w skali literatury światowej. Z tego względu z dużym uznaniem oceniam tę propozycję edytorską, pomyślaną jako praca zbiorowa z tego interesującego zakresu. Kompozycja całości książki, zawierającej trzy części, jest dobrze zaprojektowana. (…) Bardzo ciekawa kolekcja oryginalnych wypowiedzi aktorów stanowi doskonałe wsparcie i ilustrację badań psychologicznych. Rekomenduję tę książkę do druku i bardzo pozytywnie oceniam jej zawartość. prof. dr hab. Czesław S. Nosal, Uniwersytet SWPS – z recenzji Aktorzy: To nie są błazny (…), lecz ludzie, których na to powołano, by biorąc na się maskę i udanie, mówili prawdy wiecznej przykazanie. Na co stać kogo, tajemnic tych sięga; wieczna w tym siła, groza i potęga. Przedstawione przez Wyspiańskiego standardy sztuki aktorskiej dowodzą, że jest to sztuka zarówno ważna, jak i potrzebna – w perspektywie jednostkowej i społecznej. Z uznaniem należy się odnieść do podjętego przez autorki projektu, analiz, badań i opisu. (…) Książka jest adresowana do profesjonalistów: psychologów, teatrologów, kulturoznawców, a także do szerszego grona czytelników, szczególnie tych, którzy cenią żywe słowo i kulturę narodową. dr hab. Stanisława Tucholska, prof. Akademii Ignatianum w Krakowie – z recenzji Barbara Mróz, prof. nadzw. dr hab. w dziedzinie psychologii, jest zatrudniona w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Opolskiego. Przez 21 lat pracowała w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Mieszka we Wrocławiu. Jest autorką pięciu książek, w tym publikacji 20 lat później – osobowość i hierarchia wartości wybitnych aktorów polskich. Badania podłużne, która zdobyła w 2016 r. Nagrodę Teofrasta w kategorii najpopularniejsza naukowa książka psychologiczna. Jolanta Kociuba, dr hab. w dziedzinie nauk społecznych, zatrudniona w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Jest autorką książek: Tożsamość aktora (1996), Analityczne ujęcie danych jakościowych. Badanie poczucia tożsamości aktorów (2013), Idea Ja i koncepcja tożsamości. Zmiana znaczenia w nauce i kulturze (2014). Zajmuje się badaniami nad problemem poznania społecznego, nad współczesną tożsamością kulturową i indywidualną oraz jej przemianami w warunkach zmiany społecznej. Barbara Osterloff, prof. Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, dr nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwa, historyk teatru i krytyk teatralny. Wieloletnia redaktorka miesięcznika Teatr. Opracowała i wydała monografię naukową Aleksander Zelwerowicz (2011), uhonorowaną Nagrodą Warszawskiej Premiery Literackiej (2013). W latach 2008–2012 i 2012–2016 pełniła funkcję prorektora ds. dydaktyki. Wykłada również historię dramatu na Wydziale Scenografii Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

Wstęp 9 Część pierwsza Wybitni aktorzy w badaniach psychologicznych Rozdział 1. Podłużne badania psychologiczne wybitnych aktorów polskich z zastosowaniem Modelu Osobowościowo-Aksjologicznego 15 1.1. Wprowadzenie 15 1.2. Teoretyczne podstawy realizowanego projektu 18 1.2.1. Rola wybranych wymiarów osobowościowo-aksjologicznych w ujęciu temporalnym   18 1.2.2. MOA jako przykład wymiarów zintegrowanych 24 1.3. Metodologia badań: charakterystyka metod, opis grupy badanej, procedura badań   30 1.4. Psychologiczna charakterystyka wybitnych aktorów w świetle uzyskanych danych empirycznych   34 1.4.1. Statystyki opisowe   34 1.4.2. Rezultaty badań korelacyjnych 45 1.4.3. Analiza regresji – uwarunkowania osobowościowo- -aksjologiczne a poczucie sensu życia ze względu na płeć u wybitnych aktorów   50 1.5. Próba typologizacji badanych aktorów   54 1.6. Podsumowanie 56 Część druga Aktor a tożsamość. Psychologiczne poczucie tożsamości aktora Rozdział 2. Od praktyki do poetyki aktorstwa   61 2.1. Aktor i rola. Ja aktora a Postać sceniczna 62 2.1.1. Psychomachia, czyli atak na psychikę aktora i widza. Psychologia teatru nienaturalistycznego   64 2.1.2. Wielopostaciowość i odpodmiotowienie aktora – zwielokrotnienie postaci scenicznej   65 2.1.3. Ja aktora a kreowana postać sceniczna w perspektywie kulturowej   66 2.1.4. Antropologiczny przykład teatralizacji życia i jaźni   67 2.1.5. Pytanie o tożsamość aktora 68 2.2. Badania empiryczne koncepcji własnego Ja aktorów 70 2.2.1. Analiza wyników badań   72 2.2.2. Dyskusja wyników badań 77 2.2.3. Analiza jakościowa treści wypowiedzi   78 2.2.4. Podsumowanie badań 80 2.3. Persona: Maska czy Osoba?   81 2.3.1. Analiza danych jakościowych   83 2.3.2. Analiza wyników badań wymiaru: tożsamość osobista ‒ roli ‒ zawodowa (ORZ) 86 2.3.3. Podsumowanie   90 2.3.4. ANEKS. Treść wybranych wypowiedzi aktorów zawodowych 90 Część trzecia Sztuka aktorska w refleksji praktyków teatru Rozdział 3. Inne spojrzenie  105 3.1. Wprowadzenie 105 3.1.1. Aktor i dramat. „Prawdziwy” człowiek na scenie  107 3.1.2. Aktor i słowo  108 3.1.3. Aktor o swoim życiu – pakt autobiograficzny  112 3.1.4. Aktor o swojej sztuce 114 3.1.5. Aktor i reżyser, czyli epilog 118 3.2. Wyobraźnia i… szaleństwo. Rozmowa z prof. Wojciechem Malajkatem, rektorem Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, 5.07.2017 122 3.3. Mówią reżyserzy 128 3.3.1. Odnaleźć prawdę postaci  130 3.3.2. Nie wiem  133 3.3.3. O aktorze  135 3.3.4. Kompetencja  137 3.3.5. O ontologii i psychologii Sztuki Aktorskiej dla wszystkich  139 3.3.6. Aktorstwo sztuką jest 143 3.3.7. Sztuka aktorska – czym jest?  144 3.3.8. „To nie są błazny…!” Kilka uwag o aktorstwie  148 3.3.9. O aktorstwie  153 3.3.10. O sztuce aktorskiej  156 3.3.11. Odnaleźć prawdę postaci  159 3.3.12. O aktorstwie i nie tylko  162 3.3.13. Aktor – istota ludzka 166 3.3.14. Aktor/aktorka od grania?  168 3.3.15. Kunszt aktorski  171 3.4. Postrzeganie sztuki aktorskiej dzisiaj – kilka odpowiedzi. Aktor wyzwolony  172 Zakończenie  174 Summary  176 Bibliografia 179 Biogramy autorek  186 Indeks nazwisk 188