Zwrot historyczny w badaniach filmoznawczych

Michał Pabiś-Orzeszyna podjął się tematu niełatwego, również ze względu na konieczność uporządkowania znacznej materii. Nie tylko wywiązał się dobrze z tego zadania, ale z uporządkowania tego uczynił jedną z największych wartości swojej książki. Publikacja nie tylko stanowi nader kompetentne kompendium wiedzy o tzw. zwrocie historycznym w badaniach filmoznawczych, lecz także zaproszenie do dyskusji i apel o autorefleksyjność filmoznawców. Jej lektura uzmysławia metodologiczną wielość i różnorodność nurtu uważanego potocznie za jednolity. Pabiś-Orzeszyna pisze o tym przekonywająco, podając liczne dowody i osadzając je w rozmaitych kontekstach. Ukazując rozbieżności, nie tylko je porządkuje, przedstawiając przy tym własną propozycję wewnętrznych podziałów, ale też odsłania unifikacyjne dążenia humanistyki jako takiej. Dodatkowym walorem monografii, wynikającym z jej podstawowych założeń, jest analiza instytucjonalnego funkcjonowania nauki, w tym wypadku – filmoznawstwa. Z recenzji prof. dr. hab. Piotra Zwierzchowskiego

Wstęp 7 Część pierwsza. Tak zwane „zwroty” i inne problemy refleksji o przeszłości humanistyki oraz ich ewentualne rozwiązania 11 1. Poza retorykę przełomów – w stronę historii pojęć 13 a) Nadpodaż zwrotów 13 b) Retoryka i krytyka 18 2. Poza rekonstrukcję doktryn – w stronę lokalizowania teorii i historii filmu 21 a) Wyjście ze świata streszczeń 21 b) Teoriofobia historiografii i jej przezwyciężanie 24 c) Lokalizowanie teorii i historii 33 Część druga. Nowa Historia Filmu, Nowa Historia Kina 37 1. Mitologie historiografii filmowej – fabularyzacja akademicka 39 a) Mit, czyli wyparowanie historii 40 b) Stare i nowe, wersja standardowa 43 c) Stare i nowe, wersja krytyczna 53 2. Walka o akademickie uznanie, czyli antykinofilia naukowa, albo: naukowy rewizjonizm, jego retoryka i teoria 63 Część trzecia. W stronę kinofilii alternatywnej i estetyki zdumienia 79 1. Kinofilia przeciw fabularnej integralności – bracia Lumière i Méliès pogodzeni 81 a) Kino atrakcji i MoMA 81 b) Kino atrakcji przeciwko ankiecie „Sight and Sound” 92 2. Maksym Gorki w Niżnym Nowogrodzie – metamorfozy, zdumienie i dystrakcja 103 Część czwarta. Zastrzeżenia 131 1. Sprawa „tez o nowoczesności”, fabuły i lektora 133 2. Sprawa kina niefikcjonalnego 141 Część piąta. Rozwiązania: historie ewentualne i archeologia mediów 153 1. Wczesne kino jako wyzwanie dla wiedzy o przeszłości 155 2. Pułapki teleologii i hermeneutyka zdumienia 171 Zakończenie. Historia przeciw redukcji 179 Bibliografia 185