Zeszyt "Architektura" nr 13, Struktura przestrzenna strefy podmiejskiej Warszawy. Determinanty współczesnych przekształceń

Na obrzeżach Warszawy od lat kształtuje się specyficznie zagospodarowany obszar, zmieniający się szybko, powiększający się i budzący skrajne emocje – strefa podmiejska. To pożądane przez wielu środowisko zamieszkania i wymarzona lokalizacja inwestycji, miejsce dla dynamicznego rozkwitu gmin. Z drugiej strony – to przedmiot poważnej krytyki, obszar problemowy i słabo kontrolowany. Zauważalny jest chaos przestrzenny tego obszaru, wyrażający się w sposobie zagospodarowania, konfliktach funkcjonalnych i społecznych. Krytykowany jest wpływ współczesnych przekształceń strefy podmiejskiej na środowisko przyrodnicze, zachowania i relacje społeczne, wreszcie na samą Warszawę.

Wstęp | 7 Rozdział 1. Strefa podmiejska w teorii urbanistyki i planowania przestrzennego na przełomie XX i XXI wieku | 12 1.1. Definicje i istota strefy podmiejskiej | 12 1.2. Stan badań dotyczących stref podmiejskich | 18 1.3. Delimitacja stref podmiejskich a zasięg obszarów zurbanizowanych | 21 1.4. Położenie i zasięg badanej strefy podmiejskiej Warszawy | 23 Rozdział 2. Struktura przestrzenna strefy podmiejskiej jako przedmiot badań i prac projektowych | 26 2.1. Zróżnicowanie ujęć badawczych struktury przestrzennej | 26 2.2. Definicja struktury przestrzennej strefy podmiejskiej | 30 2.3. Struktura przestrzenna strefy podmiejskiej w pracach urbanistów, ze szczególnym uwzględnieniem opracowań dla otoczenia Warszawy | 33 Rozdział 3. Model przestrzenny strefy podmiejskiej Warszawy | 38 3.1. Zarys historii przekształceń struktury przestrzennej strefy podmiejskiej Warszawy | 38 3.2. Ogólna charakterystyka modelu przestrzennego aglomeracji warszawskiej | 42 3.3. Podsumowanie – współczesny model przestrzenny aglomeracji warszawskiej a XX-wieczne wizje rozwojowe | 50 Rozdział 4. Substruktura prawna strefy podmiejskiej Warszawy | 56 4.1. Administrowanie terenem strefy podmiejskiej | 56 4.2. Opracowania regionalne a ich wdrażanie do lokalnych dokumentów planistycznych | 61 4.3. Planowanie ponadlokalnych inwestycji celu publicznego | 64 4.4. Współpraca międzygminna | 69 4.5. Sposób finansowania inwestycji publicznych a struktura przestrzenna | 73 4.6. Wpływ charakteru podziałów prawnych nieruchomości na strukturę przestrzenną – struktura własnościowa gruntów strefy podmiejskiej | 80 4.7. Podsumowanie | 103 Rozdział 5. Substruktura funkcjonalna strefy podmiejskiej Warszawy | 104 5.1. Transport | 108 5.2. Ośrodki miejskie w strefie podmiejskiej Warszawy | 116 5.3. Dawna strefa żywicielska – wypieranie terenów produkcji rolnej i leśnej | 126 5.4. Wsie strefy podmiejskiej Warszawy | 132 5.5. Środowisko zamieszkania | 134 5.6. Ośrodki usługowe | 143 5.7. Przemysł, miejsca pracy | 147 5.8. Rekreacja | 153 5.9. Niechciane, niezbędne funkcje techniczne | 160 5.10. Podsumowanie | 167 Rozdział 6. Substruktura fizjonomiczna strefy podmiejskiej Warszawy (czyli to, co architekci-urbaniści zwą strukturą przestrzenną) | 169 6.1. Drogi | 170 6.2. Krawędzie | 180 6.3. Rejony | 184 6.4. Węzły i punkty orientacyjne | 192 6.5. Elementy krystalizujące przestrzeń strefy podmiejskiej | 196 6.6. Podsumowanie | 203 Rozdział 7. Substruktura społeczna strefy podmiejskiej Warszawy | 204 7.1. Prywatność – niepożądane zawłaszczanie przestrzeni czy esencja środowiska zamieszkania w strefie podmiejskiej? | 206 7.2. Lokalne społeczności w strefie podmiejskiej a gettoizacja osiedli | 210 7.3. Przestrzenie publiczne – stan obecny i możliwości kształtowania w przyszłości | 220 7.4. Przestrzenie niczyje | 225 7.5. Związek jakości przestrzeni i charakteru uczestników oraz obserwatorów procedur planistycznych | 228 7.6. Podsumowanie | 231 Rozdział 8. Substruktura przyrodnicza strefy podmiejskiej Warszawy | 232 8.1. Systemy terenów otwartych | 233 8.2. Ochrona środowiska a wyposażenie terenów w infrastrukturę techniczną | 240 8.3. Miasto zwarte a miasto zielone – konsekwencje stosowanych wskaźników i standardów zabudowy dla struktury przestrzennej strefy podmiejskiej | 247 Rozdział 9. Wnioski – możliwości działań na rzecz poprawy struktury przestrzennej strefy podmiejskiej Warszawy i rola w tym urbanistów | 250 9.1. Skala regionalna | 251 9.2. Skala lokalna | 253 Bibliografia | 255 Spis rycin | 273 Streszczenie | 280 Summary | 282