Przestrzeń publiczna a przemiany miasta

Przestrzeń publiczna, której rodowód sięga czasów starożytności, należy do tych obszarów miejskiej struktury, o których można powiedzieć, że pozwalają na doświadczanie obecności Innych. Dzięki takich cechom, jak otwartość, dostępność, czytelność, można się w niej znaleźć z osobistym bagażem biografii, niebędącym przeszkodą dla pozostałych jej użytkowników. W ostatnich latach sporo miejsca w dyskursie publicznym zajmuje kwestia zaniku, upadku, ale też odrodzenia przestrzeni publicznej. Dynamika kapitalizmu i związana z nim globalizacja, zawrotne tempo przemian w dziedzinie technologii informacyjnej i komunikacji powodują, że dawny porządek oparty na sztywnych podziałach prywatne–publiczne traci powoli na znaczeniu. Odrzucając dwa skrajne stanowiska: z jednej strony apokaliptyczną wizję upadku przestrzeni publicznej, z drugiej zaś – bezkrytyczne jej odrodzenie, w książce podjęto próbę pokazania, że każda z tych perspektyw rodzi różne konceptualizacje, transformacje i rekonstrukcje o charakterze przestrzennym, społecznym i kulturowym, wpisując się w szerszy projekt kształtowania współczesnych tożsamości miasta. Autorka napisała pracę interesującą i ważną w dyskusji o przestrzeni publicznej w miastach. Praca ma nie tylko walory poznawcze, ale także walor praktyczny, wskazując na wagę tej problematyki istotną z punktu widzenia jakości życia w miastach. Praca powinna zainteresować architektów, urbanistów, socjologów, kulturoznawców, a także działaczy samorządowych współdecydujących o rzeczywistości polskich miast. Prof. dr hab. Bohdan Jałowiecki Autorka poddaje krytyce stereotypy myślowe charakteryzujące widzenie miasta i gospodarowanie nim na dwa sposoby: pierwszy to wykreowana struktura przestrzenna zapewniająca wspólnotowość i „urządzająca” życie mieszkańcom, drugi to wybiórcza, reaktywna polityka urbanistyczna i społeczna w coraz bardziej utowarowionej przestrzeni, usprawiedliwiająca bezradność wobec procesów przemian miasta spychających na margines przestrzenie publiczne. Prof. dr hab. inż. arch. Andrzej Baranowski Małgorzata Dymnicka – socjolog, adiunkt w Katedrze Urbanistyki i Planowania Regionalnego Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej. Współredaktorka książek: Tożsamość miejsca i ludzi. Gdańszczanie i ich miasto w perspektywie historyczno-socjologicznej (2003); Współczesne miasta. Szkice socjologiczne (2009); tomu LX/2–3 Przeglądu Socjologicznego (2011) oraz autorka kilkudziesięciu artykułów poświęconych problematyce miejskiej.

1. Miasto i przestrzeń publiczna 9 Wprowadzenie do problematyki 9 Układ pracy 12 2. Miasto i przestrzeń publiczna w wybranych orientacjach teoretycznych 17 Orientacja ekologiczna 17 Orientacja humanistyczna 20 Ku nowej socjologii miasta 22 Koncepcja zrównoważonego rozwoju 31 3. Antyczny model miasta i przestrzeni publicznej 37 Paradygmat ateński: polis i demos 37 Agora: przestrzeń, słowo i obraz 39 Publiczne – prywatne 44 Na forum 47 4. Przestrzeń prywatna i przestrzeń publiczna. Problematyczność podziału 50 Bieguny jednego kontinuum 50 Sfera publiczna: model dyskursywny i agonistyczny 60 5. Przestrzeń społeczna – przestrzeń publiczna. Obszary wspólne 68 Przestrzeń społeczna – wokół pojęcia 68 Wytwarzanie przestrzeni społecznej w dobie globalizacji 73 6. Przestrzeń publiczna a dobro wspólne 90 Czyje dobro? 90 Dobro mieszane 92 7. Przestrzeń publiczna po modernizmie 98 Rozpad strukturalnej jedności miasta 98 Postmodernistyczne cytowania 103 Przestrzenie globalnej konsumpcji 105 Przestrzenie alternatywnie publiczne 109 8. Nowe przestrzenie discours 118 Przestrzenie protopubliczne 118 Przestrzenie autoprezentacji – kontynuacje 122 W poszukiwaniu ładu 128 Przestrzenie stracone? 129 9. Publiczne przestrzenie otwarte jako miejsca synkretyzmu kulturowego 132 Miasto i ogród 132 Parki miejskie 134 Nowe obszary integracji natury z architekturą 137 Przestrzenie zdarzeń 138 „Wtórna” natura 142 10. Kultura i sztuka w przestrzeni publicznej. Stare i nowe formy obecności 144 Wiek miast i kultury 144 Przestrzeń dla kultury – przekraczanie kontekstów 146 Sztuka w przestrzeni publicznej 153 Przestrzenie symulacji 159 Efekty architektury relacyjnej 161 Dokąd dalej? 176 11. Symbole restrukturyzacji współczesnego miasta 178 Muzea i biblioteki jako nowe przestrzenie publiczne XXI wieku 178 Misja: sztuka–nauka–rozrywka 183 Muzeum jako przestrzeń publiczna XXI wieku 187 Ożywianie miejskiej tkanki albo „dobra przestrzeń” 189 Nowe funkcje publiczne i społeczne bibliotek 192 Centra handlowe 198 Osiedla grodzone 208 12. Przejawy obywatelskości w sferze publicznej. Gdańskie doświadczenia 216 Wprowadzenie 216 Obywatel i społeczeństwo obywatelskie w wyobrażeniach gdańszczan 222 Kapitał społeczny 224 Więzi społeczne i stosunki sąsiedzkie 227 Przestrzenie identyfikacji i tożsamości 237 Podsumowanie 243 Bibliografia 247 Indeks osobowy 277