Polski system emerytalny. Prawne uwarunkowania trzech filarów

W publikacji zostały przedstawione zasady funkcjonowania systemu emerytalnego, nabywania prawa do świadczeń, działania publicznych i komercyjnych podmiotów organizujących system emerytalny w Polsce. Wyjaśniono zasady opłacania składek oraz źródła finansowania świadczeń, a także przedstawiono nowo wprowadzone świadczenia – 13 i 14 emeryturę czy rodzicielskie świadczenie uzupełniające – mama 4plus. Podkreślenia wymaga szeroki charakter prowadzonych analiz obejmujący nie tylko zagadnienia prawne i ekonomiczne, lecz także społeczny odbiór omawianych instytucji. Przyjazny charakter opracowania, graficzna prezentacja wielu mechanizmów zabezpieczenia emerytalnego sprawi, że czytelnik odnajdzie się w gąszczu przepisów oraz szczegółowych regulacji, a także otrzyma niezbędny zakres wiedzy pozwalający na sformułowanie własnego zdania o funkcjonowaniu systemu emerytalnego. Publikacja zainteresuje ubezpieczonych, płatników składek, pracowników działów kadr, przedstawicieli instytucji finansowych, a także radców prawnych.

Wykaz skrótów | str. 11 Wprowadzenie | str. 15 Rozdział 1 Architektura systemu emerytalnego w Polsce | str. 19 1.1. Podstawy prawne realizacji prawa do zabezpieczenia na wypadek starości | str. 19 1.1.1. Pisemne interpretacje przepisów | str. 24 1.1.2. Program Płatnik, formularze i rozliczenia z ZUS | str. 25 1.2. Metody i techniki realizacji prawa do zabezpieczenia społecznego | str. 28 1.2.1. Metoda ubezpieczeniowa | str. 29 1.2.2. Metoda zaopatrzeniowa | str. 30 1.2.3. Metoda pomocowa | str. 30 1.2.4. Metoda kumulacyjna | str. 31 1.3. Rola instytucji publicznych w systemie zabezpieczenia emerytalnego | str. 33 1.3.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych | str. 33 1.3.2. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego | str. 38 1.3.3. Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji | str. 38 1.3.4. Wojskowe biura emerytalne | str. 41 1.3.5. Biuro Emerytalne Służby Więziennej | str. 42 1.4. Uprawnienia partnerów społecznych w procesie stanowienia prawa oraz rola reprezentacji osób zatrudnionych w systemie ubezpieczeń społecznych | str. 45 1.5. Państwowe fundusze celowe fi nansujące świadczenia | str. 47 1.5.1. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych | str. 47 1.5.2. Fundusz Emerytur Pomostowych | str. 49 1.5.3. Fundusz Rezerwy Demografi cznej | str. 50 1.5.4. Fundusz Solidarnościowy | str. 51 1.5.5. Fundusz Pracy | str. 53 1.5.6. Fundusz emerytalno-rentowy zarządzany przez KRUS | str. 53 1.5.7. Inne środki przeznaczone na wypłatę świadczeń | str. 55 Rozdział 2 Podleganie ubezpieczeniom społecznym i obowiązki płatników | str. 56 2.1. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym | str. 57 2.1.1. Osoby zatrudnione | str. 63 2.1.1.1. Zakres czasowy podlegania ubezpieczeniom społecznym | str. 63 2.1.1.2. Prawo do ubezpieczenia społecznego w okresie nieświadczenia pracy | str. 64 2.1.1.3. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne | str. 65 2.1.2. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą | str. 72 2.1.2.1. Zakres czasowy podlegania ubezpieczeniom społecznym | str. 73 2.1.2.2. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne  | str. 74 2.1.3. Inne grupy osób ubezpieczonych | str. 76 2.1.3.1. Urlop wychowawczy a ubezpieczenie emerytalne | str. 79 2.2. Limit 30-krotności a prawo do świadczeń | str. 80 2.3. Pracownicy migrujący a prawo do zabezpieczenia społecznego | str. 84 2.3.1. Pracownicy delegowani | str. 85 2.3.2. Wykonywanie pracy w kilku państwach jednocześnie  | str.  86 2.3.3. Cudzoziemcy ubezpieczeni w ZUS | str.  87 2.4. Ulgi i umorzenia w ZUS | str. 91 2.4.1. Odroczenie terminu płatności | str. 91 2.4.2. Rozłożenie na raty zadłużenia | str. 92 2.4.3. Umorzenie należności | str. 92 2.4.4. Ulgi w postępowaniu egzekucyjnym | str. 93 Rozdział 3 Nabycie prawa do świadczeń z systemu powszechnego | str. 94 3.1. Stare a nowe zasady przyznawania świadczeń | str. 94 3.1.1. Stare zasady przyznawania świadczeń | str. 94 3.1.2. Wcześniejsza emerytura dla osób urodzonych po 31.12.1948 r., obliczana według nowych zasad | str. 96 3.1.3. Nowe zasady przyznawania świadczeń | str. 97 3.2. Prawo do najniższej emerytury | str. 98 3.3. Okresowa emerytura kapitałowa | str. 101 3.4. Prawo do renty i emerytura po rencie | str. 103 3.5. Prawo do renty rodzinnej | str. 105 3.6. Dodatki do świadczeń z systemu powszechnego | str. 107 3.6.1. Dodatek pielęgnacyjny | str. 107 3.6.2. Dodatek za tajne nauczanie | str. 108 3.6.3. Dodatek pielęgnacyjny dla inwalidy wojennego całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji | str. 108 3.6.4. Dodatek dla sieroty zupełnej | str. 109 3.6.5. Dodatek kombatancki, świadczenie w wysokości dodatku kombatanckiego oraz dodatek kompensacyjny | str. 109 3.6.6. Świadczenie pieniężne dla żołnierzy zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianych w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych | str. 110 3.6.7. Świadczenie pieniężne przysługujące osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR | str. 111 3.6.8. Ryczałt energetyczny | str. 113 3.6.9. Ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla | str. 113 3.6.10. Ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych | str. 114 3.6.11. Ekwiwalent pieniężny dla byłych pracowników kolejowych | str. 115 3.7. Emerytura 13. i 14. | str. 116 3.8. Zasady waloryzacji składek i świadczeń | str. 118 3.9. Przeliczenie wysokości emerytury | str. 121 3.9.1. Przeliczenie wysokości świadczenia poprzez ponowne ustalenie podstawy wymiaru | str. 121 3.10. Ograniczenia w dorabianiu do wcześniejszych emerytur | str. 124 3.11. Zasiłek pogrzebowy | str. 125 3.12. Odprawa emerytalna | str. 127 3.13. Świadczenie przedemerytalne i zasiłek przedemerytalny | str. 128 3.14. Nauczycielskie świadczenia kompensacyjne | str. 132 3.15. Przeliczenie świadczeń dla osób urodzonych w 1953 r. | str. 133 3.16. Emerytury pomostowe | str. 134 3.17. Rodzicielskie świadczenia uzupełniające – MAMA 4+ | str. 136 3.18. Świadczenie honorowe | str. 138 3.19. Emerytury dla osób pracujących za granicą | str. 139 3.19.1. Stare zasady przyznawania świadczeń | str. 139 3.19.2. Nowe zasady przyznawania świadczeń | str. 140 Rozdział 4 Otwarte fundusze emerytalne – geneza, funkcjonowanie i likwidacja | str. 142 4.1. Uwarunkowania utworzenia i dokonywanych zmian w funkcjonowaniu OFE | str. 142 4.2. Składki przekazywane do OFE | str. 146 4.3. Mechanizm suwaka bezpieczeństwa | str. 148 4.4. Polityka inwestycyjna i warunki inwestowania środków w ramach OFE | str. 149 4.5. Dziedziczenie środków z OFE | str. 154 4.6. Planowana likwidacja OFE i przekształcenie w IKE+ | str. 155 Rozdział 5 Rynek emerytalny w Polsce – grupowe formy oszczędzania | str. 160 5.1. Charakterystyka instytucji fi nansowych oferujących PPE i PPK | str. 162 5.1.1. Podmioty prowadzące PPE | str. 162 5.1.2. Podmioty prowadzące PPK | str. 162 5.1.3. Liczba uczestników PPE i PPK w 2020 r. | str. 166 5.2. Upowszechnienie PPK | str. 166 5.2.1. Utworzenie PPE | str. 167 5.2.2. Mikroprzedsiębiorcy bez PPK | str. 167 5.2.3. Warunki wdrożenia | str. 168 5.2.3.1. Wybór instytucji fi nansowej | str. 168 5.2.3.2. Porozumienie z reprezentacją osób zatrudnionych | str. 169 5.2.3.3. Zawarcie umowy o zarządzanie PPK | str. 169 5.2.3.4. Zawarcie umowy o prowadzenie PPK | str. 171 5.2.3.5. Dokonanie pierwszej wpłaty do PPK | str. 172 5.2.4. Cykliczne obowiązki podmiotów zatrudniających | str. 173 5.3. Analiza porównawcza – PPE a PPK | str. 174 5.3.1. Składki i wpłaty | str. 175 5.3.2. Charakter uczestnictwa | str. 180 5.3.3. Polityka inwestycyjna | str. 182 5.3.4. Wypłata środków | str. 187 Rozdział 6 Gromadzenie środków w ramach IKE, IKZE i OIPE | str. 197 6.1. Indywidualne konto emerytalne | str. 200 6.2. Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego | str. 202 6.3. Ogólnoeuropejski indywidualny produkt emerytalny | str. 205 Rozdział 7 Zaopatrzenie emerytalne służb mundurowych i pozaubezpieczeniowe formy świadczeń | str. 207 7.1. Szczególna forma realizacji prawa do zabezpieczenia społecznego | str. 207 7.2. Świadczenia z systemu zaopatrzenia emerytalnego służb mundurowych | str. 208 Rozdział 8 Ubezpieczenia społeczne rolników | str. 212 8.1. Zasady odprowadzania składek | str. 212 8.2. Prawo do świadczeń | str. 220 Podsumowanie | str. 223 Bibliografia | str. 225