Chmura obliczeniowa. Prawne aspekty zastosowania

Publikacja przedstawia kompleksową analizę podstaw prawnych podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej w chmurze obliczeniowej ze wskazaniem postulatów de lege ferenda. Autor omawia: zjawisko chmury obliczeniowej, źródła prawa, które mają zastosowanie do chmury obliczeniowej, przedmiot działalności gospodarczej w chmurze obliczeniowej, strony stosunków prawnych w chmurze obliczeniowej, wymogi związane z zawieraniem umów w chmurze obliczeniowej, wskazując ich istotne postanowienia, nadzór nad działalnością w chmurze obliczeniowej. Analiza prowadzona jest przy uwzględnieniu specyfiki usług świadczonych w chmurze obliczeniowej, roli podmiotów uczestniczących w świadczeniu tych usług oraz barier prawnych, technicznych, organizacyjnych i edukacyjnych. Autor, omawiając prezentowane zagadniania w odniesieniu do aktualnego stanu prawnego, uwzględnił rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.4.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE, które wejdzie w życie 25.5.2018 r. Powołuje bogatą literaturę zagraniczną, gdyż brak odpowiednich regulacji w polskim dyskursie prawniczym. Adresaci: Publikacja zainteresuje profesjonalnych pełnomocników i doradców prawnych oraz podatkowych, sędziów, pracowników organów administracji publicznej oraz pracowników naukowych.

Wykaz skrótów | str. 15 Wykaz tabel i rysunków | str. 23 Wstęp | str. 25 Podziękowania | str. 31 Rozdział I Chmura obliczeniowa - opis zjawiska, geneza, definicje, rodzaje usług i ich kwalifikacje, modele świadczenia usług w chmurze obliczeniowej | str. 33 1. Wprowadzenie | str. 33 2. Geneza terminu "chmura obliczeniowa" | str. 35 2.1. Cloud computing a utility computing | str. 37 2.2. Cloud computing a grid computing | str. 40 2.3. Cloud computing a outsourcing zasobów i usług teleinformatycznych | str. 44 3. Definicja chmury obliczeniowej | str. 48 4. Cechy chmury obliczeniowej | str. 55 5. Klasyfikacja usług oferowanych w chmurze obliczeniowej | str. 61 5.1. Uwagi wstępne | str. 61 5.2. Infrastruktura jako usługa w chmurze obliczeniowej (model IaaS) | str. 62 5.3. Platforma jako usługa w chmurze obliczeniowej (model PaaS) | str. 68 5.4. Oprogramowanie jako usługa (ang. Software as a Service, w skrócie SaaS) | str. 71 5.5. Pozostałe usługi oferowane w chmurze obliczeniowej (XaaS - Everything as a Service) | str. 74 6. Zasięg usług oferowanych w chmurze obliczeniowej | str. 75 6.1. Uwagi wstępne | str. 75 6.2. Chmura publiczna (ang. public cloud) | str. 75 6.3. Chmura prywatna (ang. private cloud) | str. 75 6.4. Chmura wewnętrzna (ang. internal cloud) | str. 76 6.5. Chmura hybrydowa (ang. hybride cloud) | str. 77 6.6. Chmura społecznościowa (ang. community cloud) | str. 79 6.7. Wirtualna chmura prywatna | str. 79 7. Inicjatywy administracji publicznej na rzecz rozwoju chmury obliczeniowej | str. 80 7.1. Tworzenie scentralizowanych projektów rozwoju chmury obliczeniowej z udziałem administracji publicznej | str. 80 7.2. Jednolity rynek cyfrowy a rozwój chmury obliczeniowej | str. 82 7.3. Inicjatywy państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie rozwoju chmury obliczeniowej | str. 86 7.3.1. Projekt "Trusted Cloud" w Niemczech | str. 87 7.3.2. Projekt "G-Cloud" w Wielkiej Brytanii | str. 87 7.3.3. Projekt "Andromede" we Francji | str. 88 7.4. Inicjatywy rządowe na rzecz rozwoju chmury obliczeniowej w Stanach Zjednoczonych | str. 89 8. Chmura obliczeniowa - podsumowanie analizy zjawiska, rodzaju usług oraz modeli ich świadczenia | str. 90 Rozdział II Ramy prawne prowadzenia działalności gospodarczej w chmurze obliczeniowej | str. 98 1. Rozproszony charakter przepisów mających zastosowanie do chmury obliczeniowej | str. 98 2. Model przedstawiający źródła prawa odnoszące się do chmury obliczeniowej z perspektywy zasobów niezbędnych do świadczenia usług w chmurze obliczeniowej | str. 104 3. Model przedstawiający źródła prawa odnoszące się do chmury obliczeniowej z perspektywy stron umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej | str. 111 4. Wnioski z analizy modelu źródeł prawa odnoszących się do dostawcy usług świadczonych w chmurze obliczeniowej | str. 121 5. Wnioski z analizy modelu źródeł prawa dotyczących użytkownika (klienta) usług świadczonych w chmurze obliczeniowej | str. 139 6. Międzynarodowy aspekt usług świadczonych w chmurze obliczeniowej a wybór prawa właściwego | str. 141 7. Miejsce wykonania zobowiązania w chmurze obliczeniowej | str. 152 Rozdział III Normy techniczne i ich zastosowanie do świadczenia usług w chmurze obliczeniowej | str. 157 1. Wprowadzenie | str. 157 2. Ramy prawne normalizacji w Unii Europejskiej i w Polsce | str. 164 3. Norma - znaczenie terminu | str. 176 3.1. Norma - definicja | str. 176 3.2. Jednostki normalizacyjne | str. 181 3.3. Norma, norma prawna a standard - różnice pojęciowe | str. 183 4. Charakter prawny norm dotyczących chmury obliczeniowej | str. 184 4.1. Uwagi wstępne | str. 184 4.2. Normy dotyczące chmury obliczeniowej a prawo publiczne | str. 186 4.2.1. Bezpośrednie odwołanie do norm w aktach prawa unijnego | str. 187 4.2.2. Pośrednie odwołanie do norm w aktach prawa unijnego | str. 188 4.3. Normy dotyczące chmury obliczeniowej a prawo prywatne | str. 189 5. Rodzaje norm dotyczących chmury obliczeniowej | str. 190 6. Zastosowanie norm do chmury obliczeniowej | str. 203 6.1. Interoperacyjność chmury obliczeniowej a normalizacja | str. 204 6.2. Przenoszalność oraz odwracalność danych w chmurze obliczeniowej | str. 207 6.3. Normy dotyczące bezpieczeństwa w chmurze obliczeniowej | str. 209 6.4. Normy dotyczące ochrony danych osobowych | str. 210 6.5. Normalizacja dotycząca umów o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej | str. 212 6.6. Znaczenie prawne certyfikacji | str. 214 Rozdział IV Model regulacji prawnej odnoszącej się do stosunków prawnych dotyczących świadczenia usług w chmurze obliczeniowej | str. 217 1. Wprowadzenie | str. 217 2. Dodatkowa regulacja prawna odnosząca się do stosunków prawnych dotyczących świadczenia usług w chmurze obliczeniowej | str. 217 3. Przedmiot przyszłej regulacji dotyczącej stosunków prawnych związanych ze świadczeniem usług w chmurze obliczeniowej | str. 227 3.1. Model reglamentacji w zakresie podejmowania działalności gospodarczej | str. 228 3.2. Model reglamentacji w zakresie wykonywania działalności gospodarczej | str. 229 4. Rodzaj źródła prawa dotyczącego stosunków prawnych związanych ze świadczeniem usług w chmurze obliczeniowej | str. 233 Rozdział V Informacja jako przedmiot usług świadczonych w chmurze obliczeniowej | str. 234 1. Wprowadzenie | str. 234 2. Informacja jako przedmiot regulacji | str. 236 3. Informacja jako dane osobowe i ich wpływ na usługi świadczone w chmurze obliczeniowej | str. 236 3.1. Uwagi wstępne | str. 236 3.2. Informacje jako dane osobowe | str. 240 3.2.1. Informacje jako dane osobowe w świetle ustawy o ochronie danych osobowych | str. 240 3.2.2. Informacja jako dane osobowe w świetle rozporządzenia 2016/679 | str. 256 3.3. Granice zastosowania przepisów o ochronie danych osobowych | str. 265 3.3.1. Uwagi wstępne | str. 265 3.3.2. Anonimizacja - przedmiot regulacji | str. 269 3.3.3. Techniki anonimizacji | str. 277 3.3.3.1. Randomizacja | str. 277 3.3.3.2. Pseudonimizacja | str. 282 4. Problem interoperacyjności chmur obliczeniowych a rozporządzenie 2016/679 | str. 284 5. Informacja jako tajemnica telekomunikacyjna | str. 291 6. Zabezpieczenie informacji w systemie teleinformatycznym | str. 292 6.1. Uwagi wstępne | str. 292 6.2. Bezpieczeństwo teleinformatyczne w zakresie przetwarzania danych osobowych | str. 295 6.3. Wymogi dotyczące systemów informatycznych określone w ustawie o informatyzacji oraz w przepisach wykonawczych | str. 297 6.4. Wymogi systemu teleinformatycznego w zakresie uwierzytelniania | str. 301 6.5. Wymogi bezpieczeństwa określone w rozporządzeniu 2016/679 | str. 311 6.6. Wymogi bezpieczeństwa określone w dyrektywie NIS | str. 317 6.7. Mechanizm certyfikacji w projektach aktów prawnych w Polsce | str. 319 6.8. Bezpieczeństwo sieci telekomunikacyjnych | str. 326 Rozdział VI Charakter prawny umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej | str. 327 1. Wprowadzenie | str. 327 2. Porównanie umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej z umowami określonymi w Kodeksie cywilnym | str. 328 2.1. Umowa o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej a nazwane umowy o świadczenie usług - uwagi wstępne | str. 328 2.2. Porównanie umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej z umową o dzieło | str. 333 2.3. Porównanie umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej z umową agencyjną | str. 335 2.4. Porównanie umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej z umową przechowania i umową składu | str. 335 2.5. Porównanie umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej z umową komisu | str. 337 2.6. Porównanie umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej z pozostałymi umowami nazwanymi w Kodeksie cywilnym | str. 337 3. Porównanie umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej z umową o świadczenie usług telekomunikacyjnych | str. 338 4. Porównanie umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej z umową licencyjną | str. 341 5. Porównanie umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej z umową o przetwarzanie danych osobowych | str. 344 6. Porównanie umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej z innymi umowami uregulowanymi poza Kodeksem cywilnym | str. 347 6.1. Umowa o świadczenie usługi konta poczty elektronicznej i umowa przekazywania poczty elektronicznej | str. 347 6.2. Umowa o świadczenie usługi medialnej | str. 351 6.3. Umowa o usługi przesyłowe oraz umowa o świadczenie usług turystycznych | str. 355 7. Wnioski z analizy porównawczej umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej z umowami nazwanymi w Kodeksie cywilnym oraz w innych aktach prawnych | str. 356 8. Cechy umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej | str. 358 8.1. Charakter konsensualny | str. 358 8.2. Charakter odpłatny (wzajemny) | str. 359 8.3. Inne cechy umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej | str. 361 9. Treść umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej | str. 362 9.1. Uwagi wstępne | str. 362 9.2. Zasada swobody umów w odniesieniu do umów o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej | str. 364 9.3. Zagadnienia uregulowane w umowie o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej | str. 365 10. Forma umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej | str. 369 11. Charakter prawny umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej - podsumowanie analizy | str. 370 Rozdział VII Rola i charakter prawny podmiotów uczestniczących w świadczeniu usług w chmurze obliczeniowej | str. 375 1. Wprowadzenie | str. 375 2. Dostawca usług w chmurze obliczeniowej | str. 376 2.1. Definicja | str. 376 2.2. Prawne problemy w zakresie dynamicznego wykorzystania zasobów teleinformatycznych do świadczenia usług w chmurze obliczeniowej | str. 378 2.2.1. Uwagi wstępne | str. 378 2.2.2. Prawne kryteria ustalenia statusu administratora danych i przetwarzającego w chmurze obliczeniowej | str. 380 2.2.3. Powierzenie przetwarzania danych osobowych | str. 399 2.2.4. Zakres terytorialny przepisów o ochronie danych osobowych | str. 418 2.2.5. Dostawca usług w chmurze obliczeniowej jako podmiot publiczny | str. 423 3. Klient usług świadczonych w chmurze obliczeniowej | str. 435 4. Broker w chmurze obliczeniowej | str. 436 4.1. Geneza | str. 436 4.2. Definicja brokera w chmurze obliczeniowej | str. 437 4.3. Broker w chmurze obliczeniowej a enabler usług brokera w chmurze obliczeniowej | str. 454 4.4. Zakres podejmowanych przez brokera czynności faktycznych i prawnych | str. 456 4.5. Działalność brokera w chmurze obliczeniowej jako działalność gospodarcza | str. 463 4.6. Rola brokera w chmurze obliczeniowej w procesie przetwarzania danych osobowych | str. 466 4.7. Broker w chmurze obliczeniowej jako zawód zaufania publicznego - wnioski de lege ferenda | str. 471 4.7.1. Zawód zaufania publicznego - definicja | str. 471 4.7.2. Cechy brokera w chmurze obliczeniowej jako zawodu zaufania publicznego | str. 475 4.7.3. Konsekwencje uznania brokera w chmurze obliczeniowej za zawód zaufania publicznego | str. 478 4.7.3.1. Uwagi wstępne | str. 478 4.7.3.2. Określenie wymogów prawnych związanych z podejmowaniem działalności gospodarczej w chmurze obliczeniowej | str. 478 4.7.3.2.1. Definicja legalna "brokera w chmurze obliczeniowej" | str. 478 4.7.3.2.2. Obowiązek wpisu brokera do rejestru publicznego jako podstawa prowadzenia działalności gospodarczej | str. 479 4.7.3.2.3. Budowa modelowego rejestru publicznego | str. 484 4.7.3.2.3.1. Uwagi wstępne | str. 484 4.7.3.2.3.2. Księga I Rejestru - Podmioty objęte wymogiem wpisu do rejestru | str. 485 4.7.3.2.3.2.1. Budowa Księgi I Rejestru Brokerów w Chmurze Obliczeniowej | str. 487 4.7.3.2.3.3. Księga II Rejestru - Rodzaj świadczonych usług przez brokera w chmurze obliczeniowej | str. 489 4.7.3.2.3.3.1. Usługi pośrednictwa przy zawarciu umowy o świadczenie usług w chmurze obliczeniowej jak również zawierania takich umów w imieniu i na rzecz zleceniodawcy | str. 490 4.7.3.2.3.3.2. Usługi dodatkowe | str. 491 4.7.3.2.3.3.3. Budowa Księgi II Rejestru Brokerów w Chmurze Obliczeniowej | str. 494 4.7.3.2.3.4. Księga III Rejestru - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej | str. 494 4.7.3.2.3.4.1. Budowa Księgi III Rejestru Brokerów w Chmurze Obliczeniowej | str. 495 4.7.3.2.3.5. Docelowa struktura Rejestru Brokerów w Chmurze Obliczeniowej | str. 496 4.7.3.2.4. Opis postępowania w sprawach rejestrowych | str. 499 4.7.3.2.5. Bezczynność a przewlekłość ministra właściwego do spraw informatyzacji jako organu rejestrowego | str. 503 4.7.3.2.6. Przesłanki odmowy wpisu do rejestru | str. 509 4.7.3.2.7. Postępowanie w przypadku decyzji odmownej | str. 510 4.7.3.2.8. Skutki prawne wpisu do rejestru brokerów w chmurze obliczeniowej | str. 511 4.7.3.2.9. Przesłanki wykreślenia z rejestru brokerów w chmurze obliczeniowej | str. 512 4.7.3.2.10. Opłaty w postępowaniu w sprawach rejestrowych | str. 512 4.7.3.2.11. Sposoby uwierzytelniania osób korzystających z rejestru prowadzonego w formie elektronicznej | str. 513 4.7.3.2.12. Analiza wymagań prawnych dotyczących publikacji formularzy rejestrowych jako formularzy elektronicznych | str. 513 4.7.3.2.12.1. Obowiązki ministra właściwego do spraw informatyzacji w zakresie tworzenia i udostępniania formularzy | str. 514 4.7.3.2.12.2. Lokalne Repozytorium | str. 521 4.7.4. Określenie wymogów prawnych związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej przez brokera w chmurze obliczeniowej | str. 524 4.7.4.1. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej brokera w chmurze obliczeniowej | str. 524 4.7.4.2. Niezależność od dostawców usług w chmurze obliczeniowej | str. 526 4.7.4.3. Zachowanie informacji w poufności | str. 527 4.7.4.4. Przepisy karne | str. 528 5. Audytor chmury obliczeniowej | str. 529 6. Dostawca usługi dostępu do internetu | str. 532 Rozdział VIII Audyt chmury obliczeniowej | str. 539 1. Wprowadzenie | str. 539 2. Przyczyny prowadzenia audytu w chmurze obliczeniowej | str. 541 3. Przedmiot audytu w chmurze obliczeniowej | str. 550 4. Podmioty wymagające audytowania | str. 552 4.1. Uwagi wstępne | str. 552 4.2. Wskazanie podmiotów zobowiązanych do poddania się audytowi - analiza na podstawie zobowiązań użytkownika usług w chmurze obliczeniowej | str. 553 4.3. Wskazanie podmiotów zobowiązanych do poddania się audytowi na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów | str. 554 5. Sposób prowadzenia audytu | str. 556 5.1. Uwagi wstępne | str. 556 5.2. Audyt w chmurze obliczeniowej oparty na analizie ryzyka | str. 558 5.3. Metody oceny ryzyka w trakcie audytu zgodności | str. 564 6. Bariery prowadzenia audytu | str. 569 6.1. Uwagi wstępne | str. 569 6.2. Bariery funkcjonalne | str. 569 6.3. Bariery prawne | str. 570 6.4. Bariery techniczne | str. 579 6.5. Bariery edukacyjne | str. 581 Rozdział IX Nadzór nad działalnością w chmurze obliczeniowej | str. 582 1. Wskazanie właściwego organ nadzoru nad działalnością w chmurze obliczeniowej | str. 582 2. Status prawny ministra właściwego do spraw informatyzacji | str. 588 3. Cele polityki regulacyjnej ministra właściwego do spraw informatyzacji w obowiązujących przepisach prawa | str. 593 4. Określenie zadań ministra właściwego do spraw informatyzacji w przyszłej ustawie dotyczącej prowadzenia działalności gospodarczej w chmurze obliczeniowej | str. 598 5. Współdziałanie ministra właściwego do spraw informatyzacji z innymi organami administracji publicznej | str. 615 6. Dostęp do informacji publicznej będącej w dyspozycji organu nadzoru nad działalnością w chmurze obliczeniowej | str. 618 6.1. Uwagi wstępne | str. 618 6.2. Charakter prawny udostępnianej informacji publicznej | str. 618 6.3. Zakres udostępnianej informacji publicznej | str. 621 6.4. Zakres prawa strony wglądu do akt | str. 626 6.5. Ograniczenia dostępu do informacji publicznej | str. 628 6.6. Podmioty zobowiązane do zapewnienia dostępu do informacji publicznej | str. 631 6.7. Podmiot uprawniony do uzyskania informacji publicznej | str. 631 6.8. Forma prawna udostępniania informacji publicznej | str. 634 6.9. Ponowne wykorzystanie informacji sektora publicznego | str. 637 Rozdział X Portal rejestrowo-informacyjny dotyczący usług świadczonych w chmurze obliczeniowej | str. 644 1. Wprowadzenie | str. 644 2. Zakres przedmiotowy portalu | str. 648 2.1. Dostarczanie informacji dla obecnego i przyszłego klienta usług świadczonych w chmurze obliczeniowej | str. 648 2.2. Wspomaganie działań obecnych i przyszłych dostawców usług świadczonych w chmurze obliczeniowej | str. 649 2.3. Zbieranie i udostępnianie danych o brokerach w chmurze obliczeniowej | str. 652 2.4. Funkcje informacyjno-edukacyjne | str. 653 3. Sposoby uwierzytelniania osób korzystających z portalu | str. 654 Podsumowanie | str. 655 Bibliografia | str. 671