Umowa międzynarodowego przewozu drogowego towarów na podstawie CMR

W książce omówiono instytucje prawne unormowane w konwencji genewskiej z 1956 r. o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR), m.in. list przewozowy, rozporządzanie towarem, przeszkody w przewozie i wydaniu towaru, zasady odpowiedzialności, ustalania wysokości odszkodowania, dochodzenia roszczeń, przewozy wykonywane przez kilku przewoźników - zgodnie z regułami wykładni właściwymi dla norm zawartych w konwencjach międzynarodowych. Wskazano problemy wynikające z CMR i przytoczono - poddane krytycznej analizie - rozwiązania wynikające z literatury i orzecznictwa. Autor przedstawił też wiele własnych propozycji rozstrzygnięć wraz z ich naukowym uzasadnieniem. Wykładnia przepisów CMR uwzględnia szeroki kontekst wynikający z przepisów prawa międzynarodowego, unijnego i krajowego. Książka zawiera uwagi prawnoporównawcze, odnoszące się do innych konwencji międzynarodowych z dziedziny prawa przewozowego. Adresaci: Publikacja przeznaczona jest dla prawników zajmujących się problematyką umowy przewozu zarówno w wymiarze teoretycznym, jak i praktycznym - sędziów, adwokatów, radców prawnych, pracowników przedsiębiorstw przewozowych i spedycyjnych oraz ubezpieczycieli.

Wykaz skrótów str. 15 Wstęp str. 21 Część pierwsza Konwencja CMR jako podstawa prawna umowy międzynarodowego przewozu drogowego towarów str. 29 Rozdział 1 Konwencja CMR - historia, ogólna charakterystyka, miejsce w systemie prawa, wykładnia str. 31 1.1. Geneza międzynarodowej regulacji przewozu drogowego towarów str. 31 1.2. Zmiany (uzupełnienia) konwencji CMR str. 34 1.3. Ogólna charakterystyka konwencji CMR str. 40 1.4. Miejsce konwencji CMR w porządku prawnym str. 45 1.4.1. Konwencja CMR a prawo krajowe str. 45 1.4.2. Konwencja CMR a normy kolizyjne str. 53 1.4.3. Konwencja CMR a prawo Unii Europejskiej str. 57 1.4.4. Konwencja CMR a inne konwencje międzynarodowe str. 64 1.5. Interpretacja postanowień konwencji CMR str. 70 1.5.1. Uwagi wprowadzające str. 70 1.5.2. Podmioty dokonujące wykładni konwencji CMR str. 72 1.5.3. Reguły wykładni konwencji CMR str. 76 1.6. Podsumowanie str. 94 Rozdział 2 Zakres zastosowania przepisów konwencji CMR str. 100 2.1. Uwagi wprowadzające str. 100 2.2. Warunki stosowania konwencji CMR str. 103 2.2.1. Trasa przewozu jako podstawowy warunek zastosowania konwencji CMR str. 103 2.2.2. Umowa międzynarodowego przewozu drogowego a przewóz drogowy str. 104 2.2.3. Umowa przewozu według konwencji CMR str. 106 2.3. Zastosowanie konwencji CMR do przewozów multimodalnych str. 113 2.4. Zastosowanie konwencji CMR do umów międzynarodowego przewozu, w których nie określono środka transportowego lub z opcją wykonania przewozu innym niż umówiony środek transportu str. 121 2.5. Umowa przewozu a umowa spedycji str. 125 2.5.1. Uwagi wprowadzające str. 125 2.5.2 Treść zobowiązania charakterystycznego jako kryterium rozróżnienia str. 126 2.5.3. Pomocnicze kryteria oceny charakteru umowy str. 128 2.5.4. Kwestia tzw. zryczałtowanego wynagrodzenia str. 130 2.6. Przewozy piggy-back ("na barana") str. 131 2.6.1. Istota przewozów typu piggy-back str. 131 2.6.2. Stosowanie przepisów konwencji CMR do przewozów "na barana" jako reguła str. 133 2.6.3. Warunki stosowania innych przepisów niż konwencja CMR do oceny odpowiedzialności przewoźnika drogowego str. 137 2.6.4. Zakres odesłania str. 143 2.6.5. Cel regulacji art. 2 konwencji CMR str. 144 2.6.6. Wskazanie właściwych przepisów str. 147 2.6.7. Wysokość odszkodowania str. 155 2.6.8. Zasady odnoszące się do przewoźnika drogowego, będącego jednocześnie przewoźnikiem innej gałęzi transportu str. 155 2.7. Podsumowanie str. 156 Część druga Zawarcie i wykonanie umowy międzynarodowego przewozu drogowego towarów str. 161 Rozdział 3 Zawarcie umowy przewozu. List przewozowy CMR str. 163 3.1. Zawarcie umowy przewozu str. 163 3.1.1. Konsensualny charakter umowy przewozu na gruncie konwencji CMR str. 163 3.1.2. Forma i sposoby zawierania umowy międzynarodowego przewozu drogowego towarów str. 165 3.1.3. Uprawnienie do zawarcia umowy przewozu str. 166 3.2. List przewozowy str. 168 3.2.1. Uwagi wprowadzające str. 168 3.2.2. Istota listu unormowanego konwencją CMR str. 169 3.2.3 Rozbieżności między warunkami umowy przewozu a treścią listu przewozowego str. 172 3.2.4. Wielość listów przewozowych str. 173 3.2.5. Osoby wystawiające list przewozowy str. 175 3.2.6. Brak listu przewozowego i jego nieprawidłowości str. 178 3.2.7. Forma listu przewozowego str. 184 3.2.8. Elektroniczny list przewozowy str. 186 3.2.9. Treść listu przewozowego str. 190 3.2.10.List przewozowy jako dowód str. 193 3.2.11.Inne funkcje listu przewozowego str. 209 3.2.12.Odpowiedzialność za treść listu przewozowego str. 213 3.2.13. Działanie przewoźnika na rachunek nadawcy przy wystawianiu listu przewozowego str. 216 3.3. Podsumowanie str. 217 Rozdział 4 Sytuacja prawna stron na etapie wykonywania umowy str. 221 4.1. Uwagi wprowadzające str. 221 4.2. Przygotowanie towaru do przewozu str. 222 4.3. Wybór pojazdu str. 224 4.4. Czynności ładunkowe, rozmieszczające, zabezpieczające str. 225 4.5. Obowiązek dostarczenia dokumentów i informacji str. 230 4.6. Rozporządzanie towarem str. 233 4.6.1. Istota rozporządzania towarem str. 233 4.6.2. Osoba uprawniona do rozporządzania towarem str. 239 4.6.3. Warunki rozporządzania towarem str. 248 4.7. Prawa i obowiązki odbiorcy str. 264 4.7.1. Sytuacja prawna odbiorcy - uwagi ogólne str. 264 4.7.2. Prawo żądania wydania listu przewozowego i towaru str. 266 4.7.3. Obowiązek zapłaty należności przewoźnika; obowiązek udzielenia zabezpieczenia str. 271 4.8. Przeszkody w przewozie i wydaniu towaru str. 278 4.8.1. Istota przeszkód w przewozie i wydaniu towaru str. 278 4.8.2. Obowiązek zażądania instrukcji str. 281 4.8.3. Osoby legitymowane do wydawania instrukcji str. 283 4.8.4. Zasady postępowania w sytuacji braku instrukcji osoby uprawnionej str. 287 4.8.5. Prawo do wyładunku towaru i ukończenia przewozu str. 289 4.8.6. Sprzedaż towaru str. 295 4.8.7. Uprawnienie przewoźnika do zwrotu kosztów str. 297 4.8.8. Przepisy właściwe dla oceny odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika str. 302 4.9. Podsumowanie str. 306 Część trzecia Odpowiedzialność przewoźnika str. 313 Rozdział 5 Ogólne zagadnienia odpowiedzialności przewoźnika według konwencji CMR str. 315 5.1. Zakres regulacji str. 315 5.2. Wzorzec regulacji str. 320 5.3. Osoby, za które przewoźnik ponosi odpowiedzialność str. 327 5.4. Podsumowanie str. 333 Rozdział 6 Przesłanki odpowiedzialności przewoźnika za szkody w przewożonych towarach i opóźnienie dostawy str. 336 6.1. Uwagi ogólne str. 336 6.2. Szkoda str. 339 6.2.1. Uwagi ogólne str. 339 6.2.2. Zaginięcie towaru str. 344 6.2.3. Uszkodzenie str. 357 6.3. Związek czasowy z przewozem str. 359 6.4. Związek przyczynowy str. 365 6.5. Problematyka winy str. 371 6.5.1. Wina jako przesłanka odpowiedzialności str. 371 6.5.2. Miernik staranności str. 380 6.5.3. Niemożliwość powoływania się na stan techniczny pojazdu str. 382 6.6. Opóźnienie dostawy str. 388 6.7. Akt zachowawczy w postaci zgłoszenia zastrzeżenia dotyczącego opóźnienia dostawy str. 393 6.8. Podsumowanie str. 402 Rozdział 7 Okoliczności zwalniające przewoźnika od odpowiedzialności str. 407 7.1. Uwagi wprowadzające str. 407 7.2. Zagadnienia dowodowe str. 409 7.2.1. Ciężar dowodu str. 409 7.2.2. Istota domniemania z art. 18 ust. 2 konwencji CMR str. 413 7.3. Wzajemny stosunek pomiędzy poszczególnymi przyczynami zwalniającymi str. 414 7.4. Wina osoby uprawnionej i inne okoliczności leżące po jej stronie str. 418 7.4.1. Wina osoby uprawnionej str. 418 7.4.2. Brak opakowania przesyłki lub jego wadliwość str. 425 7.4.3. Manipulowanie, ładowanie, rozmieszczenie lub wyładowanie towarów przez nadawcę lub odbiorcę str. 429 7.4.4. Niedostateczność lub wadliwość cech i numerów na sztukach przesyłki str. 445 7.5. Zlecenie osoby uprawnionej niewynikające z winy przewoźnika str. 447 7.6. Wada towaru i naturalne właściwości niektórych towarów, mogące powodować ich całkowite lub częściowe zaginięcie lub uszkodzenie str. 450 7.6.1. Wada towaru a naturalne właściwości towaru str. 450 7.6.2. Kwestie dowodowe str. 453 7.6.3. Ubytki naturalne str. 456 7.7. Okoliczności, których przewoźnik nie mógł uniknąć i których skutkom nie mógł zapobiec str. 457 7.7.1. Uwagi wprowadzające str. 457 7.7.2. Napady przez uzbrojonych napastników, podpalenia str. 458 7.7.3. Wypadki drogowe str. 465 7.7.4. Strajki str. 468 7.7.5. Warunki atmosferyczne str. 470 7.7.6. Wydanie towaru osobie nieuprawnionej str. 471 7.8. Ograniczenie obowiązku naprawienia szkody str. 473 7.8.1. Zakres zastosowania str. 473 7.8.2. Kryterium ograniczenia str. 476 7.8.3. Ograniczenia obowiązku naprawienia szkody a ograniczenie wysokości odszkodowania str. 479 7.9. Podsumowanie str. 480 Rozdział 8 Odpowiedzialność przewoźnika z innych tytułów niż szkody w substancji towaru i opóźnienie w dostawie str. 488 8.1. Uwagi wprowadzające str. 488 8.2. Odpowiedzialność za niezamieszczenie klauzuli paramount str. 489 8.3. Odpowiedzialność z tytułu zagubienia lub niewłaściwego użycia dokumentów str. 492 8.4. Odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie instrukcji dotyczącej rozporządzania towarem str. 493 8.5. Odpowiedzialność za niewykonanie obowiązku pobrania str. 500 8.6. Podsumowanie str. 504 Rozdział 9 Ustalenie wysokości odszkodowania należnego od przewoźnika str. 506 9.1. Uwagi wprowadzające str. 506 9.2. Odszkodowanie za zaginięcie towaru str. 516 9.2.1. Czas i miejsce miarodajne dla ustalenia wartości towaru str. 516 9.2.2. Kryteria ustalenia wartości towaru str. 518 9.2.3. Kwotowe ograniczenie wysokości odszkodowania str. 523 9.3. Zwrot kosztów związanych z przewozem str. 536 9.4. Odszkodowanie za uszkodzenie towaru str. 543 9.5. Ustalenie odszkodowania za zwłokę w przewozie str. 552 9.6. Deklaracja wartości przesyłki i kwoty specjalnego interesu w dostawie str. 561 9.7. Odsetki str. 570 9.8. Kwestia przeliczenia odszkodowania na walutę krajową str. 572 9.9. Podsumowanie str. 574 Rozdział 10 Zniesienie prawa do wyłączeń i ograniczeń odpowiedzialności str. 580 10.1. Uwagi wprowadzające str. 580 10.2.Wzorce regulacji str. 581 10.3. Ogólna charakterystyka regulacji zawartej w art. 29 konwencji CMR str. 584 10.4. Formy winy kwalifikowanej str. 586 10.5. Zastosowanie prawa polskiego str. 589 10.6.Wina kwalifikowana w orzecznictwie str. 591 10.7. Skutki zastosowania art. 29 konwencji CMR str. 593 10.8. Podsumowanie str. 598 Część czwarta Dochodzenie roszczeń na podstawie konwencji CMR str. 601 Rozdział 11 Legitymacja do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wobec przewoźnika str. 603 11.1. Uwagi wprowadzające str. 603 11.2.Wzorce regulacji str. 607 11.3. Unormowanie konwencji CMR str. 608 11.3.1.Uwagi ogólne str. 608 11.3.2.Sposoby rozwiązywania problemu str. 610 11.3.3. Legitymacja do dochodzenia roszczeń z tytułu szkód w towarze str. 614 11.3.4. Legitymacja do dochodzenia roszczeń z tytułu szkód poza substancją towaru str. 619 11.3.5.Podsumowanie str. 620 Rozdział 12 Akty staranności odbiorcy, przedawnienie roszczeń, reklamacje str. 622 12.1. Akty staranności odbiorcy str. 622 12.2. Przedawnienie roszczeń i reklamacje str. 631 12.2.1. Charakter regulacji. Zakres zastosowania przepisów o przedawnieniu str. 631 12.2.2.Skutki przedawnienia według konwencji CMR str. 636 12.2.3.Terminy przedawnienia str. 637 12.2.4.Początek biegu terminu przedawnienia str. 638 12.2.5.Reklamacja str. 642 12.3. Podsumowanie str. 657 Rozdział 13 Zagadnienia międzynarodowego postępowania cywilnego w konwencji CMR str. 661 13.1. Zagadnienia wspólne str. 661 13.1.1.Uwagi ogólne str. 661 13.1.2. Zakres zastosowania przepisów art. 31 konwencji CMR str. 663 13.2. Jurysdykcja str. 667 13.2.1.Uwagi wprowadzające str. 667 13.2.2.Porozumienie prorogacyjne str. 669 13.2.3.Łączniki wyznaczające jurysdykcję str. 675 13.2.4. Posiłkowe zastosowanie przepisów ogólnych o jurysdykcji str. 679 13.3. Zbieg jurysdykcji str. 683 13.3.1.Zagadnienia ogólne str. 683 13.3.2. Zakres zastosowania postanowień o zbiegu jurysdykcji str. 684 13.3.3.Konsekwencje zbiegu jurysdykcji str. 689 13.4.Wykonanie wyroków i ugód sądów zagranicznych str. 697 13.4.1. Zakres zastosowania postanowień o wykonywaniu wyroków zagranicznych w konwencji CMR str. 697 13.4.2.Istota regulacji str. 699 13.4.3. Kwestia ponownego badania jurysdykcji w ramach postępowania o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu zagranicznego str. 701 13.5. Zakaz stosowania kaucji aktorycznej str. 703 13.6. Arbitraż str. 704 13.6.1.Uwagi wprowadzające str. 704 13.6.2.Klauzula arbitrażowa - forma i treść str. 706 13.6.3.Osoby związane klauzulą arbitrażową str. 709 13.7. Podsumowanie str. 709 Część piąta Przewozy wykonywane przez kilku przewoźników drogowych str. 713 Rozdział 14 Przewozy wykonywane na zasadzie podwykonawstwa str. 715 14.1. Uwagi wprowadzające str. 715 14.2. Dopuszczalność zatrudnienia podwykonawcy str. 718 14.3.Odpowiedzialność przewoźnika za przewoźnika-podwykonawcę str. 719 14.4. Sytuacja prawna osoby uprawnionej w przypadku wykonywania przewozu przez kilku przewoźników nazasadzie podwykonawstwa str. 720 14.5. Stosunek prawny między przewoźnikiem a przewoźnikiem-podwykonawcą str. 722 14.6. Podsumowanie str. 728 Rozdział 15 Przewozy sukcesywne str. 730 15.1.Warunki uznania przewozu za przewóz sukcesywny str. 730 15.1.1.Jedność umowy str. 730 15.1.2.Jedność towaru str. 737 15.1.3.Jedność listu przewozowego str. 738 15.1.4.Sposób przyjęcia towaru i listu przewozowego str. 741 15.1.5. Charakter prawny potwierdzenia odbioru i wpisu nazwiska oraz adresu na drugim egzemplarzu listu przewozowego str. 743 15.2. Istota sukcesywności przewozu str. 745 15.2.1.Uwagi wprowadzające str. 745 15.2.2. Ogólna zasada odpowiedzialności przewoźników sukcesywnych str. 747 15.2.3. Odpowiedzialność przewoźników sukcesywnych za szkody w towarze i opóźnienie w dostawie str. 749 15.2.4.Przewoźnicy sukcesywni jako wierzyciele str. 753 15.3. Relacje pomiędzy przewoźnikami sukcesywnymi str. 757 15.3.1.Uwagi wprowadzające str. 757 15.3.2. Charakter prawny przepisów konwencji CMR regulujących problematykę roszczeń regresowych str. 758 15.3.3.Zakres roszczeń regresowych str. 760 15.3.4 Kryteria ustalenia przewoźników ponoszących ostatecznie ciężar szkody str. 762 15.3.5.Kwestie proceduralne str. 774 15.4. Podsumowanie str. 785 Uwagi końcowe str. 789 Bibliografia str. 795 Orzecznictwo str. 811 Wykaz aktów prawnych str. 831