W prezentowanej książce autor analizuje wpływ warszawskiej organizacji PZPR na funkcjonowanie przedsiębiorstw przemysłowych w latach 1949–1955. Uwagę skupia na relacjach między funkcjonariuszami stołecznych instancji partyjnych i największymi zakładami przemysłowymi. Odtwarza także podstawowe strategie postępowania pracowników aparatu partyjnego, ich relacje z zarządami fabryk, związkami zawodowymi i funkcjonariuszami organów bezpieczeństwa nadzorującymi przedsiębiorstwa. Dowodzi – wbrew ukształtowanemu przez tradycję partyjną wizerunkowi ofiarnego aktywisty – że przeciętny aparatczyk kierował się przede wszystkim własnym interesem: karierą, unikaniem nadmiernego wysiłku i korzyściami materialnymi. Mnogość takich zachowań prowadziła do spadku wydolności całego systemu gospodarczego, utrudniając realizacje politycznych i gospodarczych celów przywódców komunistycznego państwa. W systemie gospodarczym realnego komunizmu przywódcy partii starali się przejąć pełną kontrolę nad niemal wszystkimi aspektami życia gospodarczego. Centralne władze nie były jednak w stanie samodzielnie kierować przejętymi przedsiębiorstwami. Zarządzanie i nadzór nad gospodarką znalazły się w gestii rozbudowanej administracji partyjno-państwowej. Aparat partyjny, jako ciało nadrzędne wobec pozostałych agend partii-państwa, odgrywał w tym systemie bardzo istotną rolę.

Wstęp 9 Rozdział 1. W poszukiwaniu klucza interpretacyjnego 27 I. Ekonomia polityczna i teoria systemów 27 II. Instytucje i historia gospodarcza 40 III. Prawa własności i koszty transakcji 52 IV. Zwierzchnicy i agenci 62 Rozdział 2. Interpretacja systemu sowieckiego 76 I. Moskiewska matryca 76 II. Czym był system sowiecki? 84 III. Gospodarka (nie całkiem) nakazowa 97 IV. Aparat partyjnych agentów 106 V. Klucz interpretacyjny i pytania badawcze 111 Rozdział 3. Świat sklonowany 124 I. Uwarunkowania długookresowe 124 II. Klonowanie systemu 132 III. Gospodarka sowiecka po polsku 143 IV. Centrum władzy 150 V. W poszukiwaniu pryncypała 159 Rozdział 4. Cele, zadania, struktury 165 I. Komitet Warszawski w strukturach PZPR 165 II. Stołeczny aparat partyjny w liczbach 171 III. Zadania aparatu 179 IV. Obowiązki partyjnych agentów 197 Rozdział 5. Aparat ustawia kadry 201 I. Wprowadzenie systemu 202 II. Obsadzanie dyrektorów 205 III. Sekretarz z wyboru aparatu 216 IV. Jak wybrać przewodniczącego rady zakładowej 224 V. Nomenklatura partyjnych agentów 230 Rozdział 6. Kontrola i nadzór 234 I. Partyjny audyt 234 II. Aparat kontrolny 239 III. Aktywiści zakładowi w akcji 246 IV. Bezpieka pilnuje planu 250 V. Uciec spod kurateli 255 VI. Zmowa agentów 264 Rozdział 7. Wrogowie, sabotażyści i złodzieje 270 I. Aparat w pogoni za wrogiem 270 II. Partia na tropie malwersantów i złodziei-275 III. Przewodnia siła i jej zbrojne ramię 280 IV. „Bezpieczeństwo” w przedsiębiorstwach 289 V. Fabryczni szpiedzy i kontrrewolucjoniści 300 VI. W poszukiwaniu sabotażystów, malwersantów i złodziei 306 VII. Agenci bezpieczeństwa 316 Rozdział 8. Opiekuńczość kierowniczej siły 322 I. Instancje wspomagania gospodarczego 322 II. Mobilizacja: Stachanowcy, Korabielnikowcy i inni 330 III. Propaganda 339 IV. Upartyjnienie 344 V. Pomocni agenci 350 Rozdział 9. Aparatczycy i aktywiści 354 I. Portret warszawskiego aparatczyka 354 II. Aktywiści pod specjalnym nadzorem 369 III. Aktyw nieetatowy – społecznicy z przymusu 379 IV. Agenci wszystkich szczebli łączą się? 388 Rozdział 10. Partyjni agenci: problemy i koszty agencji 391 I. Kontrakt 391 II. Problemy agencji 398 III. Koszty agencji 402 Podsumowanie 412 Aneks 423 Bibliografia 430 Wykaz tabel, schematów i wykresów 450