Liderzy i działacze

Podjęte przeze mnie badania dotyczyły postaw deklarowanych w momencie wprowadzania społecznej zmiany. W świadectwach fermentu ideologicznego, jaki istniał w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, szukałam uzasadnień przeobrażeń zastanego etosu społecznikowskiego. Z wypowiedzi działaczy wyłuskiwałam więc przede wszystkim elementy, które opisywały odmienność doświadczanej teraźniejszości od zapamiętanej lub wyobrażonej przeszłości. Chciałam dowiedzieć się, czym różni się działanie społeczne w umownym "dziś" od tego, które uprawiano "wczoraj". Z Wprowadzenia Bohaterami pracy są w zasadzie dwie grupy działaczy: jak ich nazywa autorka, «budowniczowie formacji» oraz «młodzi liderzy». «Budowniczowie» to ci, którzy po 1989 roku przystąpili do tworzenia sektora pozarządowego w Polsce, wcześniej na ogół w jakimś stopniu zaangażowani w podziemną działalność polityczną. «Młodzi liderzy» to ich wychowankowie, nowa generacja społeczników. Z recenzji Małgorzaty Szpakowskiej W obecnej rzeczywistości praca społeczna to nie społeczny zryw ludzi zaangażowanych, ale aktywność zinstytucjonalizowana. Wynika to z procedur finansowania tzw. projektów przez różne organizacje. Projekt, aby zostać zakwalifikowany do sfinansowania, musi spełniać określone, wyznaczone pewnymi ramami warunki, a praca musi przebiegać dokładnie zgodnie z planem. W tej sytuacji takie walory działalności społecznej jak spontaniczność, twórczość, dobra wola - zostają usunięte w cień, a pojawiają się walory odmienne: profesjonalność, skuteczność i racjonalność. Z recenzji Hanny Świdy-Ziemby Ilona Iłowiecka-Tańska ─ antropolog kultury związana z Instytutem Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Interesują ją współczesne projekty modernizacji społecznej i kulturowe przeobrażenia roli nauki i naukowców. Kieruje programem promocji nauki w Fundacji Partners Polska, jest autorką wielu programów dotyczących jej upowszechniania.

Podziękowania 7 Rozdział I: Wprowadzenie 9 Ramy czasowe 13 Etos społecznikowski i etos inteligencki 14 Ostoje inteligenckości: organizacje społeczne 33 Materiał badawczy 34 Rozdział II: Myślenie o społeczeństwie: o koncepcji trzeciego sektora 38 Ciągłość i fragmentaryczność doświadczenia: rok 1989 50 Poczucie oczywistości zmiany 56 Antypolityczny plan zmiany społecznej 58 Przestrzeń działania: budowa zgody z państwem 64 Pozarządowe, czyli wolne 68 Interesy: zgoda na pluralizm 72 Społeczeństwo obywatelskie 77 Negatywne punkty odniesienia: wobec tradycji PRL-u 82 Inspiracja z zewnątrz: zachodnie programy pomocowe 85 Inspiracja z zewnątrz: idee 88 Pieniądze: pytania o tożsamość 92 1. Kwestia bezinteresowności 93 2. Kwestia skuteczności 95 3. Kwestia wolnego rynku 97 Relacje między organizacjami: pytania o wspólnotę 100 1. Karta zasad działania: rysowanie przestrzeni 101 2. Program „Asocjacji” 104 3. Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych 109 Formacja nowych społeczników 110 Rozdział III: Myślenie o działaniu: program obywatelskiej reedukacji 112 Program społecznej reedukacji 113 Nowe normy – dążenie do racjonalizacji i skuteczności 121 Wiara w możliwość kształtowania rzeczywistości – cele projektu 131 Instrumentalna wartość zaangażowania 135 Sukces – pochodna racjonalnego działania 137 Działalność profesjonalnych wychowawców – trenerzy formacji 140 Działalność modernizacyjna 147 Rozbudowa sfery publicznej 150 Rozbudowa norm społecznego współbycia 154 Organizowanie zaangażowania 156 Upowszechnianie wiedzy i informacji 157 Działalność międzynarodowa 159 Instruktaże relacji międzyludzkich 160 Program społecznej reedukacji – podsumowanie 161 Rozdział IV: Myślenie o sobie: perspektywa młodych działaczy 166 Młodzi liderzy 166 Przestrzeń działania – instytucje 171 Przegrany – wygrany 175 Marketing a rywalizacja 178 Akceptacja zastanego ładu 180 Zadowolenie z siebie 184 Rodzina – element sukcesu 185 Konsumpcja – wzory mieszczańskie 187 Rozwój – rozbudowa potencjału osobistego 190 Marzenia – ład i bezpieczeństwo 191 Zaangażowanie społeczne – brak zaplecza światopoglądowego 192 Znaczenie osobistej satysfakcji 194 Społecznictwo – działanie zwykłych ludzi 196 Dystans wobec polityki 198 Polska – kategoria obca 202 Nowi liderzy – podsumowanie 203 Rozdział V: Zakończenie 205 Zakres tematyczny przeprowadzonych wywiadów 215 Bibliografia 216 Indeks osób 220