Książka analizuje przyczyny, przebieg i następstwa rozbicia drugiej Jugosławii. Stanowi polemikę z panującymi w literaturze amerykańskiej i europejskiej (także polskiej) opiniami obciążającymi Serbów i Miloszevicia główną odpowiedzialnością za tragedie jugosłowiańskie. Autor wskazuje na wiele przyczyn dekompozycji Jugosławii i dramatycznego jej przebiegu. Uwypukla odpowiedzialność separatyzmu słoweńskiego i chorwackiego, a także rządów RFN i administracji Clintona. Praca ma charakter interdyscyplinarny. Wiele miejsca zajmuje w niej historia, zwłaszcza stosunków albańsko-serbskich i chorwacko-serbskich, a także problematyka stosunków międzynarodowych i prawa międzynarodowego. Znacząca część książki traktuje o wojnie kosowskiej. Autor bardzo krytycznie ocenia interwencję zbrojną NATO, uważa ją za nieuzasadnioną, sprzeczną z prawem międzynarodowym i powodującą fatalne następstwa.

WSTĘP DO WYDANIA NOWEGO 25 WPROWADZENIE 33 TOM I: 1991–2002 46 CZĘŚĆ I. ROZBICIE JUGOSŁAWII 46 ROZDZIAŁ 1. JUGOSŁAWIA „WIĘZIENIEM NARODÓW”? 46 1.1. Dlaczego mieliśmy cieszyć się nad „trumną Jugosławii”? 46 1.2. „Więzienie narodów”? 49 1.3. Jugosławia „Wielką Serbią”? 51 1.4. Tolerancyjna polityka narodowościowa 53 ROZDZIAŁ 2. JUGOSŁAWIA „SZTUCZNYM PAŃSTWEM”? 56 2.1. Idea jugoslawizmu zrodziła się w Chorwacji 56 2.2. Idea jugoslawizmu a Słoweńcy 60 2.3. Jugoslawizm a Serbowie 62 2.4. Narodziny Jugosławii nie były sztuczne 65 2.5. Trudne początki współżycia 69 2.6. Druga Jugosławia nie powstała sztucznie 72 ROZDZIAŁ 3. PRZYCZYNY ROZBICIA JUGOSŁAWII 74 3.1. Przyczyny wewnętrzne 74 3.1.1. Motywy separatyzmu słoweńskiego i chorwackiego 74 3.1.2. Pełzające rozbijanie federacji 83 3.2. Przyczyny zewnętrzne 86 3.2.1. Austrii gorące nakłanianie do secesji 87 3.2.2. RFN nieustępliwym rzecznikiem separatyzmu na forum Wspólnoty Europejskiej 88 3.2.3. Mitterranda „lubię Serbów” i nieskuteczne wysiłki 96 3.2.4. Internacjonalizacja konfliktu 100 3.3. Rozbicie Jugosławii a prawo międzynarodowe 103 CZĘŚĆ II. PROBLEM SERBSKI W CHORWACJI 110 ROZDZIAŁ 4. SERBOWIE W CHORWACJI 110 ROZDZIAŁ 5. MASAKRA SERBÓW W TZW. NIEZALEŻNYM PAŃSTWIE CHORWACKIM 116 ROZDZIAŁ 6. WCZEŚNIEJSZE DZIEJE STOSUNKÓW SERBSKO-CHORWACKICH 126 6.1. W monarchii Habsburgów 126 6.2. Konflikt chorwacko-serbski w pierwszej Jugosławii 129 ROZDZIAŁ 7. KONFLIKT SERBSKO-CHORWACKI W LATACH 1990–1995 132 7.1. Przed uznaniem niepodległości Chorwacji i wejściem w życie planu Vance’a 132 7.2. Od planu Vance’a do ofensywy wojsk chorwackich na Serbską Krainę 137 7.3. Koniec Republiki Kraina i wielka czystka etniczna 139 CZĘŚĆ III. BOŚNIA I HERCEGOWINA – PAŃSTWO SZTUCZNE 148 ROZDZIAŁ 8. SECESJA I UZNANIE NIEPODLEGŁOŚCI 148 ROZDZIAŁ 9. REPUBLIKA INNA NIŻ POZOSTAŁE 154 9.1. Kwestia tradycji państwowej 154 9.2. Muzułmanie – naród sztuczny? 155 9.3. Przemiany struktury etnicznej 159 9.4. Rozmieszczenie trzech społeczności – „skóra lamparta” 160 ROZDZIAŁ 10. DZIEJE WSPÓŁŻYCIA – WZÓR MULTIKULTUROWOŚCI CZY KRAJ STRACHU I NIENAWIŚCI? 161 ROZDZIAŁ 11. POCZĄTEK PAŃSTWA POCZĄTKIEM WOJNY 167 11.1. Wojna głównie domowa 167 11.2. USA i NATO przeciw bośniackim Serbom 173 11.3. Kontrowersje wokół roli USA 179 11.4. Przyczyny stanowiska administracji Clintona 181 ROZDZIAŁ 12. ANTYSERBSKA WOJNA PROPAGANDOWA – „PIERWSZA W DZIEJACH WOJNA MEDIALNA, WIRTUALNA” 186 ROZDZIAŁ 13. KILKA UWAG O ZBRODNIACH I KŁAMSTWACH O NICH 194 13.1. Ilu zabitych? 195 13.2. Srebrenica – liczba ofiar masakry i okoliczności 197 13.3. Sarajewo. Prawda o trzech masakrach 199 13.4. Sto tysięcy zgwałconych kobiet? 202 ROZDZIAŁ 14. PRÓBY POKOJOWEGO ZAKOŃCZENIA KONFLIKTU 205 14.1. Model kantonalny 206 14.2. Plan Vance – Owen – koncepcja regionalizacji 206 14.3. Kolejne plany 208 ROZDZIAŁ 15. POROZUMIENIE POKOJOWE Z DAYTON – BOŚNIA I HERCEGOWINA PAŃSTWEM PODWÓJNIE SZTUCZNYM 210 ROZDZIAŁ 16. FIASKO POLITYKI ZACHODU 212 CZĘŚĆ IV. PROBLEM KOSOWA 220 ROZDZIAŁ 17. SPECYFIKA PROBLEMU 220 ROZDZIAŁ 18. DZIEJE ANTAGONIZMU ALBAŃSKO-SERBSKIEGO W KOSOWIE 223 18.1. Uwagi wstępne 223 18.2. Pierwsze fazy konfliktu 225 ROZDZIAŁ 19. OD POŁOWY LAT 70. XIX WIEKU DO II WOJNY ŚWIATOWEJ 229 19.1. Do końca I wojny światowej 229 19.2. W królewskiej Jugosławii 235 19.3. W okresie faszystowskiej okupacji 241 ROZDZIAŁ 20. KOSOWO OD POWSTANIA DRUGIEJ JUGOSŁAWII DO POŁOWY LAT 60. 243 ROZDZIAŁ 21. KOSOWO „DRUGĄ ALBANIĄ” 246 ROZDZIAŁ 22. WYBUCH ALBAŃSKIEGO SEPARATYZMU 251 ROZDZIAŁ 23. DROGA DO WOJNY 259 A. Od początku 1998 r. do października 1998 r. 259 23.1. Główni protagoniści 259 23.2. UÇK – znaki zapytania 262 23.3. UÇK pod parasolem „wspólnoty międzynarodowej” 264 B. Od porozumienia Holbrooke – Milošević do agresji na Jugosławię 273 23.4. Od porozumienia do rzekomej masakry w Račak 273 23.5. „Masakra w Račak” 279 23.6. Konferencja w Rambouillet 284 23.7. M. Albright chce wojny (kilkudniowej) 287 ROZDZIAŁ 24. ATAK NATO NA JUGOSŁAWIĘ 295 24.1. Fatalna decyzja 295 24.2. Kłamliwe pierwsze oficjalne uzasadnienia ataku zbrojnego. Rzekoma katastrofa humanitarna 296 24.3. Wojna propagandowa 299 24.3.1. Symbioza dziennikarzy ze służbami informacyjnymi NATO 300 24.3.2. „Naoczni świadkowie” 306 24.3.3. Stanowisko Polski 307 24.3.4. Wojna lewicy? 312 24.3.5. Nie było ani ludobójstwa, ani masowych zbrodni 314 24.3.6. Zmniejszająca się skuteczność propagandy 316 ROZDZIAŁ 25. ATAK BYŁ WOJNĄ I AGRESJĄ 319 ROZDZIAŁ 26. AGRESJA NATO A „HUMANITARNA INTERWENCJA” 324 26.1. Uzasadnianie prawne tzw. interwencji humanitarnej 324 26.2. Względy humanitarne rzeczywistym motywem interwencji? 325 26.3. Prawo interwencji humanitarnej? 326 ROZDZIAŁ 27. BRUDNA „CZYSTA WOJNA” 329 27.1. Ofiary w ludziach i zniszczenia materialne 329 27.2. Szczególnie niehumanitarne środki niszczenia i katastrofa ekologiczna 333 ROZDZIAŁ 28. POTĘGUJĄCY SIĘ DYLEMAT NATO – WOJNA LĄDOWA CZY GOTOWOŚĆ DO PERTRAKTACJI 338 ROZDZIAŁ 29. WOJNA ZWYCIĘSKA? 340 29.1. Kapitulacja Jugosławii? 340 29.2. Sukces militarny? 341 ROZDZIAŁ 30. SUKCES POLITYCZNY? 344 30.1. Wojna a katastrofa humanitarna 344 30.2. Wojna a multietniczny charakter Kosowa 346 30.3. Wojna a stabilizacja na Bałkanach 348 30.4. Wojna a Milošević 351 ROZDZIAŁ 31. FAKTYCZNE CELE WOJNY 358 ROZDZIAŁ 32. PYRRUSOWE ZWYCIĘSTWO. NIEZAMIERZONE NASTĘPSTWA WOJNY 362 POSŁOWIE 367 1. Macedonia – ostatni akt tragedii jugosłowiańskiej pierwszym aktem tragedii bałkańskiej? 368 2. Bośnia i Hercegowina 373 3. Serbia 375 4. Proces Miloševicia 376 5. Kosowo 378 6. Czarnogóra 379 7. Zmienić mapę polityczną Bałkanów? 380 8. USA powinny (i zamierzają) opuścić Bałkany? 381 TOM II: 2002–2004 386 CZĘŚĆ I. KONTROWERSJE WOKÓŁ PODSTAWOWYCH PROBLEMÓW 386 ROZDZIAŁ 1. SPÓR O PRZYCZYNY ROZBICIA JUGOSŁAWII 386 1.1. Szczególna odpowiedzialność RFN i USA 386 1.2. Przyczyny rozpadu Związku Komunistów Jugosławii – spór o demokratyzację czy o separatyzm? 390 1.3. Zbrojna „interwencja humanitarna” 394 ROZDZIAŁ 2. STOSUNEK DO SEPARATYZMU SŁOWEŃSKIEGO I CHORWACKIEGO. PRAWO DO SECESJI? 397 ROZDZIAŁ 3. SREBRENICA – JAK DOSZŁO DO MASAKRY, JAKIE BYŁY JEJ ROZMIARY? 401 ROZDZIAŁ 4. LUDOBÓJSTWO – TERMIN MGLISTY, ALE PRZYDATNY POLITYCZNIE 410 4.1. Dawida Warszawskiego „Niewiedza profesora”, moje sprostowanie, jego odpowiedź 410 4.2. Geneza kategorii „ludobójstwo” 416 4.3. Krytyka kategorii „ludobójstwo” 417 ROZDZIAŁ 5. TRYBUNAŁ HASKI 420 5.1. Statut Trybunału pomija zbrodnie przeciw pokojowi 420 5.2. Nowe opinie krytyczne o Trybunale 423 ROZDZIAŁ 6. FIASKO PROCESU MILOŠEVICIA? 430 CZĘŚĆ II. OBSZAR POSTJUGOSŁOWIAŃSKI PO ZLIKWIDOWANIU TRZECIEJ JUGOSŁAWII 434 ROZDZIAŁ 7. SERBIA 434 7.1. Od destabilizacji do kruchej stabilizacji politycznej 434 ROZDZIAŁ 8. TERAŹNIEJSZOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ KOSOWA 440 8.1. Obecna sytuacja 440 8.2. Projekty i perspektywy rozwiązania problemu Kosowa 452 8.3. Czy żądanie niepodległości cieszy się powszechnym poparciem? 457 8.4. Czy istnieją niezbędne przesłanki niepodległości? 459 ROZDZIAŁ 9. CZARNOGÓRA – KOMU POTRZEBNA JEST NIEPODLEGŁOŚĆ? 466 ROZDZIAŁ 10. BOŚNIA I HERCEGOWINA 468 10.1. Porzucić Dayton? 469 10.2. Siedlisko muzułmańskich terrorystów 474 10.3. Problematyczne państwo z mnożącymi się problemami 476 CZĘŚĆ III. REFLEKSJE KOŃCOWE 482 ROZDZIAŁ 11. „KONSTRUKTYWNA NIESTABILNOŚĆ”? 482 ROZDZIAŁ 12. JUGOSŁAWIA I IRAK – DWA AKTY JEDNEGO DRAMATU 492 KRATAK SADRŽAJ 501 SUMMARY 512 INDEKS NAZWISK 525