Europejska polityka sąsiedztwa

Po rozszerzeniu Unii Europejskiej w latach 2004 i 2007, krąg najbliższych sąsiadów UE uległ zasadniczej zmianie. W odpowiedzi na potrzebę ustanowienia spójnej polityki UE wobec jej otoczenia, sformułowano Europejską Politykę Sąsiedztwa (EPS) - instrument mający pomóc zapewnić efektywne współdziałanie między Unią a krajami z nią sąsiadującymi. W prezentowanej książce dokonano porównania różnych form współpracy UE ze wszystkimi adresatami EPS, a w konsekwencji ocenę Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. Niniejsza publikacja jest pomocna w szukaniu odpowiedzi na następujące pytania: Czy UE mogłaby prowadzić spójną politykę wobec jej sąsiadów bez ustanowienia EPS? Jakie wyzwania stoją przed Unią Europejską i krajami sąsiedzkimi w kształtowaniu wzajemnych relacji? Jakie są szanse na funkcjonowanie EPS w perspektywie długoterminowej?

Wykaz najczęściej używanych akronimów 7 Wstęp 11 Rozdział 1. Geneza Europejskiej Polityki Sąsiedztwa 16 1.1. Idea ustanowienia Europejskiej Polityki Sąsiedztwa 16 1.2. Istota Europejskiej Polityki Sąsiedztwa 19 1.2.1. Adresaci EPS 20 1.2.2. Cele EPS 21 1.3. Europejska Polityka Sąsiedztwa z perspektywy Brukseli 26 1.4. Prace nad ustanowieniem Europejskiej Polityki Sąsiedztwa 28 1.4.1. Sformułowanie „Europejskiej Polityki Sąsiedztwa” 33 1.5. Kwestia bezpieczeństwa w ramach polityki sąsiedztwa 34 Rozdział 2. Zasady funkcjonowania Europejskiej Polityki Sąsiedztwa 40 2.1. Instrumenty 40 2.2. Monitoring 43 2.3. Nowa formuła umów z krajami sąsiedzkimi przyszłym instrumentem w realizacji Europejskiej Polityki Sąsiedztwa 44 2.4. Finansowanie Europejskiej Polityki Sąsiedztwa 46 2.4.1. Południowi sąsiedzi Unii Europejskiej 50 2.4.2. Wschodni sąsiedzi Unii Europejskiej 54 2.4.3. Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa 56 Rozdział 3. Narzędzia polityki zagranicznej UE w realizowaniu Europejskiej Polityki Sąsiedztwa 63 3.1. Zdolność Unii Europejskiej do występowania na arenie międzynarodowej 63 3.2. System prowadzenia przez Unię Europejską stosunków z jej sąsiadami 65 3.3. Polityka zagraniczna UE przed Traktatem z Lizbony 66 3.4. Polityka zagraniczna UE w świetle Traktatu z Lizbony 69 3.4.1. Zakres przedmiotowy unijnej polityki zagranicznej 69 3.4.2. Nowe stanowiska i struktury wprowadzone przez Traktat z Lizbony 70 3.5. Finansowanie WPZiB UE 79 3.6. Instrumenty WPZiB UE 80 3.6.1. „Wspólne strategie” jako baza dla podstawowych instrumentów EPS 82 3.7. Europejska Polityka Sąsiedztwa a polityka zagraniczna państw członkowskich wobec sąsiadów UE (na przykładzie stosunków niemiecko-ukraińskich) 85 3.7.1. Stosunki polityczne 86 3.7.2. Stosunki gospodarcze 89 Rozdział 4. Polityka wschodnia Unii Europejskiej 94 4.1. Ukraina 96 4.2. Mołdawia 107 4.3. Białoruś 113 4.4. Kraje Południowego Kaukazu 120 4.4.1. Gruzja 123 4.4.2. Armenia 127 4.4.3. Azerbejdżan 129 4.5. Współpraca UE z Rosją poza strukturami Europejskiej Polityki Sąsiedztwa 130 4.5.1. Główne dokumenty regulujące stosunki UE–Rosja 132 4.6. Synergia Morza Czarnego i Partnerstwo Wschodnie 140 Rozdział 5. Europejska Polityka Sąsiedztwa a Eurośródziemnomorski system współpracy Unii Europejskiej z państwami regionu Morza Śródziemnego 149 5.1. Geneza Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego 149 5.1.1. Kwestia bezpieczeństwa europejskiego czynnikiem inicjującym dialog Eurośródziemnomorski 149 5.1.2. Relacje WE/UE z krajami śródziemnomorskimi przed 1995 rokiem 154 5.2. Zakres Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego 159 5.2.1. Formuła Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego 160 5.3. Partnerstwo Eurośródziemnomorskie w latach 1995–2004 171 5.3.1. Konferencje ministerialne i ich najważniejsze postanowienia 171 5.3.2. Wspólna strategia wobec regionu Morza Śródziemnego (z 2000 roku) 177 5.3.3. Partnerstwo Strategiczne (z 2004 roku) 179 5.4. Współpraca Eurośródziemnomorska w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa 180 5.4.1. Różnice między Partnerstwem Eurośródziemnomorskim a Europejską Polityką Sąsiedztwa 186 5.4.2. Czynniki wpływające na realizację EPS w regionie Morza Śródziemnego 190 5.4.3. Europejska Polityka Sąsiedztwa z perspektywy krajów partnerskich regionu Morza Śródziemnego 190 Zakończenie 195 Bibliografia 204 Spis tabel i wykresów 231