Państwo narodowe w perspektywie wspólnoty europejskiej

Pojęcie państwa w epoce nowożytnej zajmowało pozycję centralną w dyskursie politycznym i wyznaczało funkcje oraz miejsce innych pojęć, a także zachodzących między nimi relacji. Nowożytna idea państwa nie tylko umożliwiała jednostkom identyfikację ze wspólnotą i aktywne uczestniczenie w polityce, lecz także gwarantowała poczucie bezpieczeństwa. Jednak współcześnie państwo utraciło ten status – wraz ze zmianą formy politycznej wspólnoty i warunków samej działalności politycznej. Na płaszczyźnie praktyki politycznej pojęcie państwa narodowego zaatakowane zostało zarówno przez zwolenników globalizacji, jak i jej przeciwników – propagatorów regionalizacji. Natomiast na gruncie teorii politycznej partykularyzm państwa narodowego okazuje się trudny do pogodzenia z uniwersalizmem praw człowieka.

Joanna Ewa Ziółkowska (ur. 1979) – doktor nauk humanistycznych, studiowała filozofię oraz dziennikarstwo na Uniwersytecie Warszawskim; zajmuje się filozofią polityki i analizą procesów społecznych.

Część I. Państwo a naród 9 Wprowadzenie 11 Rozdział I. Państwo i naród jako fundamentalne kategorie nowożytnej formy polityki 18 1. Wokół pojęcia państwa 18 2. Naród jako wspólnota 24 2.1. Naród polityczny, naród kulturowy a nacjonalizm 28 2.2. Naród jako byt rzeczywisty czy naród jako proces? 36 3. Państwo narodowe 39 3.1. Przynależność do państwa narodowego 45 3.1.1. Model obywatelstwa oparty na pochodzeniu i miejscu urodzenia 50 3.1.2. Model obywatelstwa oparty na tradycji i wspólnych wartościach 52 3.1.3. Obywatelstwo a narodowość 56 3.1.4. Tożsamość narodowa jako tożsamość polityczna 60 Rozdział II. Filozoficzny projekt państwa narodowego G.W.F. Hegla 67 1. Państwo jako wspólnota etyczna 67 2. Wolność jako podstawa nowożytnego państwa 78 3. Państwo a naród 84 Część II. Suwerenność 95 Wprowadzenie 97 Rozdział I. Jean Bodin i początek nowożytnej koncepcji suwerenności 100 1. Teoria władzy państwowej 101 2. Suwerenność jako władza 106 3. Nowoczesne pojęcie suwerenności 112 Rozdział II. Model konfliktu wpisany w koncepcję suwerenności 117 1. Thomas Hobbes – „człowiek człowiekowi wilkiem” 117 2. Suwerenność a przemoc 121 3. Suwerenność w zglobalizowanym społeczeństwie ryzyka 124 Rozdział III. Suwerenność a model kooperacji 131 1. John Locke – liberalizacja suwerenności 131 2. Demokratyzacja i unarodowienie suwerenności 140 Rozdział IV. Suwerenność a proces integracji europejskiej 146 1. Subsydiarność – w stronę europejskiego „dobra wspólnego” 155 2. Tożsamość narodowa a integracja europejska 164 3. Koncepcje tożsamości europejskiej 173 3.1. Jürgen Habermas – neutralność systemu prawnego i wspólna kultura polityczna 173 3.2. Gerard Delanty – projekt obywatelstwa postnarodowego 182 3.3. Joseph H.H. Weiler – przyszłość europejskiego konstytucjonalizmu 188 Zakończenie 197 1. Przyszłość państwa narodowego w europejskiej wspólnocie politycznej 197 2. Europa narodów czy europejski naród? 200 3. Europejska wspólnota polityczna a globalizacja 204 Bibliografia 213