Problemy ochrony praw człowieka w Afryce

Za jedno z największych osiągnięć społecznych drugiej połowy XX wieku uznać można instytucjonalizację systemu ochrony praw człowieka i nadanie im wyróżnionej roli w stosunkach międzynarodowych. W Polsce stan badań nad prawami człowieka w krajach pozaeuropejskich prezentuje się dość skromnie ze względu na kłopoty z dostępem do materiałów źródłowych, egzotykę niektórych zjawisk i związane z nią ryzyko niewłaściwego rozpoznania istoty problemów. Książka ta jest unikatową, pionierską pracą w tej dziedzinie. Omówiono w niej całościowo funkcjonowanie praw człowieka w Afryce, odnosząc się do najważniejszych ich aspektów: od standardów wypracowanych w ramach ONZ i Unii Afrykańskiej, do dyskusji oryginalnych rozwiązań sądownictwa afrykańskiego. Sporo uwagi poświęca Autorka sytuacji kobiet na kontynencie. Grażyna Michałowska przedstawia w klarowny i uporządkowany sposób poszczególne zagadnienia w układzie problemowym, ujmując kontynent całościowo, ale nie ignorując jego wewnętrznego zróżnicowania. Analiza stanu przestrzegania praw człowieka w Afryce uwzględnia specyficzną perspektywę kulturową, bez której nie sposób pojąć procesów zachodzących w tej dziedzinie. Dzięki rozważaniom zawartym w tej książce łatwiej zrozumieć trudne i budzące protest obrońców praw człowieka afrykańskie praktyki dotyczące kary śmierci, stosowania kar cielesnych czy stosunku do kobiet. Wielkim jej atutem są bogate i aktualne materiały źródłowe.

Wprowadzenie 9 Rozdział I Cywilizacyjne i kulturowe uwarunkowania ochrony praw człowieka w Afryce 14 Podstawowe fakty dotyczące Afryki subsaharyjskiej (dane za 2004–2005 rok) 30 Rozdział II Instytucje ochrony praw człowieka 32 2.1. Organizacja Jedności Afrykańskiej – Unia Afrykańska  32 2.2. Umowy międzynarodowe  37 Rozdział III Prawa i wolności osobiste 52 3.1. Prawo do życia 52 3.1.1. Kara śmierci 75 3.2. Znikanie ludzi  85 3.3. Zakaz tortur, okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania  91 3.4. Arbitralne aresztowanie, więzienie i wygnanie 100 3.4.1. Sytuacja osób pozbawionych wolności i warunki więzienne 103 3.5. Niewolnictwo i praktyki zbliżone do niewolnictwa 111 3.6. Wymiar sprawiedliwości 121 Rozdział IV Wolność sumienia i wyznania 128 4.1. Struktury wyznaniowe Afryki 128 4.2. Polityka równowagi religijnej 131 4.3. Państwa wyznaniowe 147 4.4. Polityka dyskryminacji religijnej 154 Rozdział V Prawa polityczne i obywatelskie 161 5.1. Udział w rządzeniu państwem 161 5.1.1. Sposoby rotacji władzy 167 5.1.2. Udział w wyborach 171 5.1.3. Losy przeciwników politycznych 191 5.2. Wolność słowa 194 5.2.1. Dostęp do informacji 201 5.3. Prawo do pokojowych zgromadzeń i swobodnego zrzeszania się 203 5.4. Wolność poruszania się, opuszczenia państwa i powrotu do niego 208 Rozdział VI Prawa mniejszości. Kwestie ochrony ludności tubylczej 215 6.1. Stosunki międzyetniczne 219 6.2. Polityczna manipulacja etnicznością 224 6.3. Ludność tubylcza 229 6.3.1. Ludność tubylcza w Afryce 237 6.3.2. Formy wspierania ludności tubylczej 249 Rozdział VII Ludobójstwo, zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciw ludzkości 256 7.1. Prawne podstawy ścigania i karania winnych 256 7.2. Przejawy ludobójstwa, zbrodni wojennych i innych masowych naruszeń praw człowieka 260 7.3. Sądzenie i karanie winnych 264 7.4. Postępowanie wewnętrzne 265 7.4.1. Amnestia 265 7.4.2. Komisje prawdy i pojednania 266 7.4.3. Komisje o charakterze śledczym 269 7.4.4. Postępowanie sądowe 270 7.5. Sądy międzynarodowe 275 7.5.1. Sądy ad hoc 275 7.5.2. Mieszane sądy specjalne (hybrydowe) 278 7.5.3. Międzynarodowy Trybunał Karny 281 Rozdział VIII Uchodźstwo wewnętrzne i międzynarodowe 295 8.1. Uwarunkowania uchodźstwa w Afryce 295 8.2. Skala zjawiska i główne obszary schronienia 296 8.3. Sposoby podejścia do uchodźców 300 8.4. Dzieci uchodźcy 310 8.5. Reemigracja 313 8.6. Wewnętrzne przesiedlenia 318 8.7. Próby nowych rozwiązań 327 Rozdział IX Prawa kobiet 329 9.1. Polityczne, gospodarcze i kulturowe uwarunkowania statusu społecznego kobiet 329 9.2. Prawne gwarancje statusu kobiet 338 9.3. Sytuacja społeczna kobiet 344 9.3.1. Kobiety w konfliktach zbrojnych 344 9.3.2. Kobiety uchodźcy 346 9.3.3. Kobiety a wymiar sprawiedliwości 346 9.4. Przejawy dyskryminacji 348 9.5. Działania na rzecz kobiet 355 Rozdział X Prawa dzieci w Afryce 361 10.1. Regulacje ogólne 361 10.2. Konwencja praw dziecka a Afrykańska Karta praw i dobrobytu dziecka 365 10.3. Osiągnięcia państw afrykańskich w realizacji praw dziecka 369 10.3.1. Edukacja 370 10.3.2. Zwalczanie wyzysku dzieci 374 10.3.3. Penalizacja deprawacji dzieci 375 10.3.4. Opieka zdrowotna 376 10.4. Przejawy łamania praw dziecka w Afryce 378 10.4.1. Dzieci poza systemem szkolnym i dyskryminacja edukacyjna ze względu na płeć 379 10.4.2. Dzieci ulicy 385 10.4.3. Problemy zdrowotne dzieci afrykańskich 389 10.5. Dzieci w konfliktach zbrojnych 394 10.6. UNICEF 398 Rozdział XI Pomoc humanitarna dla państw afrykańskich 402 11.1. Potrzeby Afryki 402 11.2. Rodzaje pomocy 403 11.3. Organizacja Narodów Zjednoczonych i jej agencje 408 11.3.1. OCHA 409 11.3.2. Inne instytucje systemu Narodów Zjednoczonych 410 11.4. ECHO 412 11.5. Państwa i organizacje pozarządowe 415 11.6. Problemy i zagrożenia związane z pomocą humanitarną 424 Zakończenie 429 Bibliografia 433