W niniejszej monografii konstytucyjną instytucję samorządu terytorialnego analizuje się przez pryzmat zasady samorządności terytorialnej, ujmowanej w formie studium konstytucyjnego. Takie sformułowanie tytułowej zasady ma ujęcie nie tylko ustrojowoprawne, lecz także funkcjonalne, a następnie w rozważaniach jest rozwijane z perspektywy konstytucyjnego statusu człowieka jako indywiduum, z całą jego godnością deklarowaną przez Konstytucję, z perspektywy statusu konstytucyjnego człowieka jako obligatoryjnego członka wspólnoty samorządowej, z perspektywy statusu wspólnoty samorządowej, statusu wspólnoty narodowościowej, statusu państwa, a także z perspektywy statusu struktur organizacyjnych społeczeństwa obywatelskiego i organizacji pozarządowych. Tok wywodu prowadzi do wniosku, że samorząd terytorialny to instytucja głęboko osadzona w strukturze społeczeństwa obywatelskiego, a jako taki powinien mieć ustrojowo zagwarantowaną możliwość naturalnej ewolucji, stosownie do rozwoju i osiągania kolejnych etapów dojrzałości polskiego społeczeństwa obywatelskiego. W konsekwencji regulacja konstytucyjna tytułowej instytucji w założeniu ustrojodawcy nie powinna stanowić czynnika hamującego naturalne procesy zachodzące wraz z rozwojem społeczeństwa obywatelskiego. Praca może znaleźć zastosowanie zarówno w sądowej kontroli konstytucyjności działalności prawotwórczej w zakresie prawa samorządowego, w sądowej kontroli wykonywania i stosowania prawa, jak i w procesie dydaktycznym i seminaryjnym. Może być także pomocna w codziennym funkcjonowaniu organizacji społecznych/pozarządowych, organów jednostek samorządu terytorialnego i radnych, a także znaleźć zastosowanie w procesach reformy administracji publicznej i tworzeniu instytucji badania efektywności i skuteczności budowy oraz działania struktur administracji publicznej.

Spis treści Wprowadzenie / 7 Rozdział pierwszy Instytucja samorządu terytorialnego na tle rozważań polskiej nauki prawa / 13 1. Doktryny samorządu terytorialnego Drugiej Rzeczypospolitej i ich dzisiejsze oddziaływanie / 13 2. Samorządność terytorialna w strukturze społeczeństwa obywatelskiego / 27 3. Władztwo samorządu terytorialnego (władza municypalna) na gruncie systemu sprawowania władzy przez suwerena i zasady podziału władzy państwowej / 56 4. Instytucja samorządu terytorialnego na gruncie Konstytucji RP z 1997 roku a prawo jednostki (wspólnoty lokalnej) do samorządności terytorialnej / 92 Rozdział drugi Pozycja ustrojowa samorządu terytorialnego w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku / 97 1. Pojęcie zasady ustroju jako jednej z kategorii norm Konstytucji / 97 2. Prawo wspólnoty lokalnej do samorządności terytorialnej jako wartość konstytucyjna pretendująca do statusu zasady ustroju / 114 3. Rekonstrukcja treści maksymy samorządności terytorialnej – samodzielność jednostki samorządu terytorialnego oraz subsydiarność i decentralizacja władzy publicznej jako subreguły zasady ochrony samorządności terytorialnej / 118 3.1. Wprowadzenie / 118 3.2. Geneza pojęcia „pomocniczość” / 121 3.3. Treść normatywna kategorii: „samodzielność”, „pomocniczość”i „decentralizacja” / 128 3.3.1. Samodzielność / 128 3.3.2. Pomocniczość i decentralizacja / 132 3.3.3. Przedmiot i zakres imperium samorządu terytorialnego / 142 Rozdział trzeci Wymóg ochrony prawa wspólnoty lokalnej do samorządności terytorialnej jako wartość konstytucyjna / 157 1. Podstawy i mechanizmy ochrony konstytucyjnego modelu samorządu terytorialnego / 157 2. Kontrola i nadzór jako instytucje ochrony samorządności terytorialnej / 161 2.1. Kontrola nad samorządem terytorialnym / 164 2.2. Nadzór jako instytucja ochrony samorządności terytorialnej / 182 3. Judykatywa a ochrona konstytucyjnego modelu samorządności terytorialnej / 191 3.1. Sądowa ochrona samodzielności jednostki samorządu terytorialnego a zasada prawa do sądu / 191 3.2. Realizacja prawa do ochrony podstaw ustrojowych samorządności terytorialnej / 199 Zakończenie / 227 Bibliografia / 245 Publikacje / 245 Orzecznictwo / 260 Akty prawne / 261 Summary / 263 Zusammenfassung / 264

Koszyk

Zasada ochrony samorządności terytorialnej. Studium konstytucyjne