Problem władzy politycznej

Michael Huemer jest profesorem filozofii Uniwersytetu Colorado Boulder. Jest autorem ponad sześćdziesięciu artykułów naukowych i sześciu książek. W swoich pracach porusza szczególnie zagadnienia związane z etyką, epistemologią i filozofią polityczną. Huemer jest zwolennikiem intuicjonizmu etycznego – przekonuje, że powinniśmy móc wyprowadzić swoje przekonania moralne z prostych intuicji etycznych wspólnych dla większości ludzi, których znamy. To podejście Huemer stosuje zarówno do rozważania kwestii szczegółowych, np. uzasadniając prawo do posiadania broni, jak i stawiając pytania o kwestie fundamentalne dla życia społecznego – np. czy możemy uzasadnić istnieje państwa, bazując właśnie na naszych moralnych intuicjach. Tej kwestii poświęcona jest książka Huemera Problem władzy politycznej. O przymusie i posłuszeństwie, którą polscy czytelnicy mogą przeczytać dzięki wydawnictwu Instytutu Misesa. W pierwszej części książki Huemer szczegółowo przygląda się popularnym w filozofii próbom uzasadnienia państwa. Szczególną uwagę poświęca teoriom Johna Rawlsa, dominującym dzisiaj na uniwersytetach całego świata. Huemer metodycznie podważa rozumowania Rawlsa i przekonuje, że temu filozofowi nie udało się stworzyć dobrego uzasadnienia dla istnienia państwowych instytucji. Takiego uzasadnienia Huemer nie znajduje także u innych myślicieli. Druga część książki odpowiada na kilka pytań. Skoro istnienia państwa nie możemy dobrze uzasadnić, to dlaczego ludzie i tak pragną żyć w ramach takich instytucji? Czy społeczeństwo bez państwa mogłoby normalnie istnieć? Jak w takim społeczeństwie wyglądałaby kwestia obrony przed przestępstwami, agresją państw czy atakami terrorystycznymi? Odpowiadając na te pytania, Huemer szeroko sięga do dorobku innych nauk – psychologii społecznej czy stosunków międzynarodowych. Dzięki temu kreśli realistyczną i optymistyczną wizję społeczeństwa, które mogłoby żyć bez władzy politycznej. Książka Huemera spotkała się ze świetnymi recenzjami - została uznana za niezwykle świeże i ważne ujęcie problemu państwa. Autora na wykłady regularnie zaprasza Institute for Humane Studies – jedna z najstarszych wolnościowych organizacji w Stanach Zjednoczonych. Bryan Caplan, ekonomista z George Mason University, tak podsumował osiągnięcia Huemera: „Huemer prezentuje zupełni nową obronę libertarianizmu, która łączy zalety podejścia deontologicznego i konsekwencjalistycznego, unikając jednocześnie ich słabych stron”. Polskie wydanie swoją przedmową opatrzył dr Włodzimierz Gogłoza z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Według jego słów: „książka Huemera jest najlepiej napisaną pracą spośród wszystkich dostępnych obecnie opracowań poświęconych libertariańskiej krytyce państwa i alternatywom dla niego”. Z kolei dr Jakub Bożydar Wiśniewski zauważa, że: „w swojej książce Michael Huemer wykazuje, że nie istnieje i nie może istnieć nic takiego jak uzasadniona władza polityczna. I choć większości czytelników tego rodzaju konkluzja może się początkowo wydawać bardzo radykalna, siła książki Huemera tkwi w tym, że ową konkluzję potrafi on wywieść z najbardziej niekontrowersyjnych, zdroworozsądkowych przesłanek”.

PRZEDMOWA DO WYDANIA POLSKIEGO PRZEDMOWA CZĘŚĆ I. ZŁUDZENIE AUTORYTETU ROZDZIAŁ 1. PROBLEM AUTORYTETU POLITYCZNEGO 1.1. Polityczna przypowieść 1.2. Pojęcie autorytetu: pierwsza próba 1.3. Działanie a podmiot sprawczy: potrzeba autorytetu 1.4. Znaczenie przymusu i zasięg autorytetu 1.5. Pojęcie autorytetu: druga próba 1.6. Komentarz na temat metodologii 1.7. Plan książki ROZDZIAŁ 2. TRADYCYJNA TEORIA UMOWY SPOŁECZNEJ 2.1. Tradycja umowy społecznej 2.2. Teoria bezpośredniej umowy społecznej 2.3. Teoria domniemanej umowy społecznej 2.4. Warunki ważności porozumień 2.5. Czy umowa społeczna jest ważna? 2.5.1. Trudność wycofania się 2.5.2. Nieuznanie bezpośredniego sprzeciwu 2.5.3. Bezwarunkowe narzucenie 2.5.4. Brak wzajemnego zobowiązania 2.6. Podsumowanie ROZDZIAŁ 3. TEORIA HIPOTETYCZNEJ UMOWY SPOŁECZNEJ 3.1. Argumenty z hipotetycznej zgody 3.2. Hipotetyczna zgoda w zwykłej etyce 3.3. Hipotetyczna zgoda i rozsądność 3.3.1. Hipotetyczne porozumienie jako dowód rozsądności 3.3.2. Czy można osiągnąć porozumienie? 3.3.3. Ważność hipotetycznej zgody 3.4. Hipotetyczna zgoda i ograniczenia etyczne 3.4.1. Rawlsowska teoria umowy jako wyjaśnienie autorytetu 3.4.2. Czy można osiągnąć porozumienie? 3.4.3. Ważność hipotetycznej zgody, część pierwsza: wskazanie na uczciwe rezultaty 3.4.4. Ważność hipotetycznej zgody, część druga: warunki wystarczające rzetelnego rozumowania moralnego 3.4.5. Ważność hipotetycznej umowy, część trzecia: warunki konieczne rzetelnego rozumowania moralnego 3.5. Podsumowanie ROZDZIAŁ 4. AUTORYTET DEMOKRACJI 4.1. Naiwny majorytaryzm 4.2. Demokracja deliberatywna i legitymacja 4.2.1. Idea demokracji deliberatywnej 4.2.2. Demokracja deliberatywna jako fantazja 4.2.3. Nieistotność deliberacji 4.3. Równość i autorytet 4.3.1. Argument z równości 4.3.2. Absurdalnie wymagająca teoria sprawiedliwości? 4.3.3. Wspieranie demokracji przez posłuszeństwo 4.3.4. Czy demokratyczna równość jest wyjątkowo publiczna? 4.3.5. Poszanowanie osądu innych ludzi 4.3.6. Przymus i traktowanie innych jako gorszych 4.3.7. Od zobowiązania do legitymacji? 4.4. Podsumowanie ROZDZIAŁ 5. KONSEKWENCJALIZM I UCZCIWOŚĆ 5.1. Konsekwencjalistyczne argumenty za obowiązkiem politycznym 5.1.1. Struktura konsekwencjalistycznych argumentów za obowiązkiem politycznym 5.1.2. Korzyści z państwa 5.1.3. Powinność czynienia dobra 5.1.4. Problem indywidualnej zbędności 5.2. Konsekwencjalizm reguł 5.3. Uczciwość 5.3.1. Uczciwościowa teoria obowiązku politycznego 5.3.2. Posłuszeństwo jako koszt dóbr politycznych 5.3.3. Obowiązek polityczny dysydentów 5.3.4. Partykularność i kwestia alternatywnych dóbr 5.4. Problem legitymacji 5.4.1. Konsekwencjalistyczne wyjaśnienie legitymacji 5.4.2. Kompleksowość i niezależność od treści 5.4.3. Zwierzchność 5.5. Podsumowanie ROZDZIAŁ 6. PSYCHOLOGIA AUTORYTETU 6.1. Doniosłość psychologii 6.1.1. Czy ta książka jest niebezpieczna? 6.1.2. Odwołanie do powszechnej opinii 6.2. Eksperymenty Milgrama 6.2.1. Konstrukcja 6.2.2. Przewidywania 6.2.3. Wyniki 6.2.4. Zagrożenia związane z posłuszeństwem 6.2.5. Zawodność opinii o autorytecie 6.3. Dysonans poznawczy 6.4. Społeczny dowód słuszności i przywiązanie do status quo 6.5. Siła politycznej estetyki 6.5.1. Symbole 6.5.2. Rytuały 6.5.3. Autorytatywny język 6.6. Syndrom sztokholmski i charyzma władzy 6.6.1. Zjawisko syndromu sztokholmskiego 6.6.3. Kiedy mamy do czynienia z syndromem sztokholmskim? 6.6.4. Czy zwykli obywatele są podatni na syndrom sztokholmski? 6.7. Studium przypadków nadużycia władzy 6.7.1. Nowe spojrzenie na My Lai 6.7.2. Stanfordzki eksperyment więzienny 6.7.3. Lekcje płynące ze stanfordzkiego eksperymentu więziennego 6.8. Podsumowanie: anatomia złudzenia ROZDZIAŁ 7. A JEŚLI AUTORYTETU NIE MA? 7.1. Garść implikacji politycznych 7.1.1. Prostytucja i moralizm prawny 7.1.2. Narkotyki i paternalizm 7.1.3. Pogoń za rentą 7.1.4. Imigracja 7.1.5. Ochrona indywidualnych praw 7.1.6. Podatki i finansowanie państwa 7.2. Sprawa pomocy ubogim 7.2.1. Pomoc społeczna i tonące dzieci 7.2.2. Użyteczność programów walki z ubóstwem 7.2.3. Czy programy walki z ubóstwem są prawidłowo ukierunkowane? 7.2.4. Starcie analogii: tonące dzieci a charytatywne rabunki 7.2.5. Jeśli powyższe jest błędne 7.3. Implikacje dla przedstawicieli państwa 7.4. Implikacje dla osób prywatnych 7.4.1. Pochwała nieposłusznych 7.4.2. O akceptowaniu kary 7.4.3. O gwałtownym oporze 7.4.4. W obronie unieważnienia przepisu przez przysięgłych (jury nullification) 7.5. Zastrzeżenia wspierające kult reguł 7.5.1. Czy każdy może robić to, co chce? 7.5.2. Reguły proceduralne a zasady materialne 7.5.3. Podważanie ładu społecznego? 7.5.4. Konsekwencje doktryny niezależności od treści 7.6. Skromny libertariański fundament CZĘŚĆ II. SPOŁECZEŃSTWO BEZ WŁADZY ROZDZIAŁ 8. O OCENIE TEORII SPOŁECZNYCH 8.1. Ogólne uwagi o racjonalnej ocenie teorii społecznych 8.1.1. Racjonalna ocena jest oceną porównawczą 8.1.2. Racjonalna ocena jest oceną kompleksową 8.1.3. Odmienne rodzaje państwa i anarchii 8.1.4. Przeciwko przywiązaniu do status quo 8.2. Uproszczona koncepcja ludzkiej natury 8.2.1. Istoty ludzkie są w przybliżeniu racjonalne 8.2.2. Istoty ludzkie są świadome swojego otoczenia 8.2.3. Istoty ludzkie są samolubne, ale nie są socjopatami 8.2.4. Na rzecz uproszczenia 8.2.5. Zastosowanie historyczne 8.3. Utopizm i realizm 8.3.1. Zasada realizmu 8.3.2. Przepis na realistyczny anarchizm 8.3.3. Przeciwko utopijnemu etatyzmowi ROZDZIAŁ 9. LOGIKA DRAPIEŻNICTWA 9.1. Hobbesowski argument za państwem 9.2. Drapieżnictwo w stanie natury 9.2.1. Rozważania z zakresu teorii gier 9.2.2. Uwarunkowania społeczne wpływające na powszechność przemocy 9.2.3. Przemoc między państwami 9.3. Drapieżnictwo w państwie totalitarnym 9.4. Drapieżnictwo w demokracji 9.4.1. Tyrania większości 9.4.2. Los niegłosujących 9.4.3. Ignorancja i irracjonalność głosujących 9.4.4. Aktywizm: rozwiązanie utopijne 9.4.5. Media informacyjne: śpiące psy stróżujące 9.4.6. Cud agregacji 9.4.7. Nagrody za porażki 9.4.8. Ograniczenia konstytucyjne 9.4.9. O podziale władz i o systemie hamulców i równowagi 9.5. Podsumowanie ROZDZIAŁ 10. INDYWIDUALNA OCHRONA W SPOŁECZEŃSTWIE BEZ PAŃSTWA 10.1. Niepaństwowy system sprawiedliwości 10.1.1. Agencje ochrony 10.1.2. Firmy arbitrażowe 10.2. Czy to anarchia? 10.3. Spór między instytucjami ochronnymi 10.3.1. Koszty przemocy 10.3.2. Niezgoda na morderstwo 10.3.3. Konflikt między państwami 10.4. Ochrona dla przestępców 10.4.1. Opłacalność egzekwowania praw 10.4.2. Państwowa ochrona przestępczości 10.5. Sprawiedliwość na sprzedaż 10.5.1. Uprawnienie zastane 10.5.2. Oparcie prawa na sprawiedliwości 10.5.3. Kupowanie sprawiedliwości od państwa 10.6. Bezpieczeństwo dla ubogich 10.6.1. Czy biznes służy ubogim? 10.6.2. Jak dobrze państwo chroni biednych? 10.7. Jakość ochrony 10.8. Przestępczość zorganizowana 10.9. Ochrona czy wymuszenie? 10.9.1. Dyscyplinująca rola konkurencji 10.9.2. Wymuszenia państwowe 10.10. Monopolizacja 10.10.1. Przewaga rozmiarów w walce 10.10.2. Określanie efektywnej wielkości firmy 10.10.3. Monopol państwa 10.11. Zmowa i kartelizacja 10.11.1. Klasyczna bolączka trapiąca kartele 10.11.2. Kartelizacja przy użyciu gróźb przemocy 10.11.3. Kartelizacja przez uniemożliwienie ochrony rozszerzonej 10.12. Wspólnoty mieszkaniowe a państwo 10.13. Podsumowanie ROZDZIAŁ 11. SĄDOWNICTWO KARNE I ROZSTRZYGANIE SPORÓW 11.1. Prawość arbitrów 11.2. Obchodzenie systemu przez firmy 11.3. Odrzucenie arbitrażu 11.4. Dlaczego podporządkowywać się arbitrom? 11.5. Źródło prawa 11.6. Środki o charakterze represyjnym a odszkodowanie 11.7. Przestępstwa nienaprawialne 11.8. Nadmierne odszkodowanie 11.9. Jakość prawa i sprawiedliwości w systemie z władzą centralną 11.9.1. Niesłuszne skazania 11.9.2. Nadprodukcja prawa 11.9.3. Cena sprawiedliwości 11.9.4. Fiasko więziennictwa 11.9.5. Reforma czy anarchia? 11.10. Podsumowanie ROZDZIAŁ 12. WOJNA I OBRONA SPOŁECZEŃSTWA 12.1. Problem obrony społeczeństwa 12.2. Obrona niepaństwowa 12.2.1. Wojna partyzancka 12.2.2. Trudność podboju terytorium bez rządu 12.2.3. Bierny opór 12.2.4. Wnioski 12.3. Unikanie konfliktu 12.3.1. Naturalna ludzka agresja 12.3.2. Ziemie i zasoby 12.3.3. Spirale konfliktu i spory międzypaństwowe 12.3.4. Stosunki sił 12.3.5. Pokój liberalnych demokracji 12.3.6. Jeśli chcesz wojny, gotuj się do wojny 12.4. Unikanie terroryzmu 12.4.1. Groźba terroryzmu 12.4.2. Korzenie terroryzmu 12.4.3. Rozwiązania siłowe i pokojowe 12.5. Niebezpieczeństwa „bezpieczeństwa narodowego” 12.5.1. Groźba niesprawiedliwej agresji 12.5.2. Ryzyko globalnej katastrofy 12.6. Podsumowanie ROZDZIAŁ 13. OD DEMOKRACJI DO ANARCHII 13.1. Przeciwko prezentyzmowi: perspektywy radykalnej zmiany 13.2. Droga ku anarchii 13.2.1. Outsourcing obowiązków sądowych 13.2.2. Outsourcing obowiązków policyjnych 13.2.3. Kres stałych armii 13.2.4. Reszta drogi 13.3. Geograficzne rozprzestrzenianie się anarchii 13.4. Waga idei 13.5. Podsumowanie 13.5.1. Rozumowanie z części I 13.5.2. Rozumowanie z części II 13.5.3. Rozumowanie z tego rozdziału LITERATURA