Pozimnowojenne dwudziestolecie 1989 - 2010

Książka jest pierwszą w naszej literaturze przedmiotu autorską próbą analizy przemian w życiu międzynarodowym po zimnej wojnie. Roman Kuźniar nie uchyla się przy tym od ocen. Polityka bowiem, podobnie jak inne sfery ludzkiej aktywności, nie dzieje się poza dobrem i złem. Książka ma przy tym charakter systematycznego wykładu, który obejmuje wszystkie regiony świata oraz główne dziedziny i problemy stosunków międzynarodowych w tym okresie. Punktem wyjścia rozważań jest konsekwentne przedstawienie przebiegu zimnej wojny. Następnie autor opisuje wydarzenia i procesy z okresu dwóch następnych dekad – istotnie różniących się od siebie. Od kryzysu 2008 datuje zaś nową epokę. Książka adresowana jest w szczególności do studentów stosunków międzynarodowych, ale jest też niezastąpioną lekturą dla wszystkich interesujących się problemami współczesnego świata. Roman KUŹNIAR – profesor dr hab., kierownik Zakładu Studiów Strategicznych w Instytucie Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego. Były dyrektor departamentu analityczno-planistycznego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych oraz Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. Autor wielu publikacji z zakresu historii najnowszej stosunków międzynarodowych, bezpieczeństwa międzynarodowego, ochrony praw człowieka, polityki zagranicznej RP: Stosunki międzynarodowe. Geneza, struktura, dynamika (Warszawa 2000, współredakcja z E. Haliżakiem), Polska polityka bezpieczeństwa 1989–2000 (wyd. pol. 2001, ang. 2001, redakcja naukowa), Polityka zagraniczna RP 1989–2002 (Warszawa 2003, współredakcja z K. Szczepanikiem), Bezpieczeństwo międzynarodowe czasu przemian (wyd. pol. 2003, ang. 2004, współredakcja z Z. Lachowskim), Polityka i siła. Studia strategiczne – zarys problematyki (Warszawa 2005; wyd. II 2006), Porządek międzynarodowy u progu XXI wieku (Warszawa 2005, redakcja naukowa), Prawa człowieka: prawo – instytucje – stosunki międzynarodowe (wyd. III, dodruk 2008), Droga do wolności. Polityka zagraniczna III Rzeczypospolitej (Warszawa 2008, wyd. w jęz. ang. Poland’s Foreign Policy after 1989, Warszawa 2009). Redaktor naczelny Rocznika Strategicznego. Obecnie doradca Prezydenta RP ds. międzynarodowych.

Wstęp 9 Zimna wojna: 1946–1988 14 1918–1945 – długi prolog zimnej wojny 14 II wojna światowa – wspólne zagrożenie jednoczy ideologicznych antagonistów 22 U źródeł zimnej wojny 26 Zimnowojenne zmagania  33 Odprężeniowy antrakt 39 Powrót do zimnej wojny i upadek bloku komunistycznego  43 Część I. Przełom Wiosna Ludów 51 Narody Europy Środkowej realizują prawo do samostanowienia 51 Zjednoczenie Niemiec  56 Rozkład bloku komunistycznego  59 Rozpad Związku Sowieckiego  63 Rozpad Jugosławii  68 Zanik bipolaryzmu i nowy porządek 71 Od bipolaryzmu do jednobiegunowości  73 Krótki żywot „nowego porządku światowego” 77 Zachód i NATO zostają same na scenie 81 Reszta świata – w stanie nieokreślenia  85 Rekonstrukcja Europy 89 KBWE – niespełniona obietnica systemu paneuropejskiego  89 Maastricht – narodziny mocarstwa  97 Rozbłysk Europy Środkowej 103 Część II. Złota dekada – optymistyczny fin de siècle Dekada Pax Americana 111 Ameryka wobec Europy 121 Stabilizowanie Azji 125 Zaangażowanie USA na Bliskim Wschodzie 129 Polityka USA wobec pozostałych regionów 133 Globalizacja zmienia świat 136 Globalizacja gospodarcza 137 Spory i kontestacja 145 Konsekwencje dla porządku międzynarodowego 152 NATO wypełnia obszar bezpieczeństwa 158 Zaangażowanie NATO w wojnę w byłej Jugosławii 160 Transformacja NATO 167 Narody Zjednoczone: śmiałość wizji, słabość instrumentów 178 Postępująca marginalizacja ONZ w sferze bezpieczeństwa 180 ONZ jako globalne służby społeczne 189 Ofensywa praw człowieka 202 Prawa człowieka – demokracja – rozwój 203 Interwencja humanitarna 212 Międzynarodowa sprawiedliwość karna 217 UE rozszerza się na Europę 222 Integracja w głąb: od euro do Karty praw 222 Integracja wszerz: od Lizbony do Przemyśla 231 Rozsypujący się świat 251 Rosja i dezintegracja przestrzeni postsowieckiej 251 Wschód przemieszcza się na wschód 262 Bliskowschodni kontredans 274 Afrykańska kronika kryminalna 282 Ameryka Łacińska – dobra dekada 287 Między końcem historii a powrotem do Hobbesa 289 Dobra nowina wolnego rynku i demokracji 293 Kultura się liczy 296 Dyskretny urok siły i geopolityki 301 Część III. Nowy wiek „Szok i przerażenie”, czyli zły początek XX I wieku 311 „Więcej mocy” – polityka bezpieczeństwa administracji G.W. Busha 312 11 września i wojna w Afganistanie 318 Atak na Irak: zwycięstwo i porażka USA 327 Naprawa Ameryki 338 Problemy bezpieczeństwa i współpracy wielostronnej 343 Czyje bezpieczeństwo w jakim świecie? 343 Wielostronne instytucje bezpieczeństwa u progu XXI wieku 352 ONZ broni się przed marginalizacją 368 Unia Europejska – dekada rozwoju i frustracji 378 Walka o lepszy instytucjonalny kształt UE 378 Granice Unii Europejskiej 387 UE jako nieśmiałe mocarstwo globalne 397 Reszta świata wraca do gry 413 Rosja opuszcza Zachód i… wraca 413 Azja – chińska siła spokoju 429 Afryka beznadziei 450 Obiecująca Ameryka Łacińska 457 Problemy gospodarcze świata początku nowego stulecia 461 Tendencje wzrostowe w gospodarce i handlu światowym 462 Rywalizacja o surowce, spory wokół ochrony klimatu 469 Załamanie finansowe 2008 roku i jego konsekwencje dla Zachodu 479 Zakończenie: w kierunku bezimiennego porządku 486 Bibliografia 497 Indeks nazwisk 515 Indeks rzeczowy 524