Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce. Komentarz

Publikacja stanowi pierwszy na rynku wydawniczym komentarz do ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej,wyjaśniający postanowienia ustawy w kontekście powszechnie obowiązujących przepisów prawa i uwzględniający orzecznictwo sądowe oraz literaturę przedmiotu. Akt ten wyróżnia się swą specyfiką na tle uchwalonych po zmianie ustroju państwa w 1989 r. ustaw indywidualnych normujących sytuację prawną poszczególnych kościołów i innych związków wyznaniowych w Polsce. Jednocześnie budzi on szerokie zainteresowanie, zwłaszcza ze względu na regulowanie przezeń spraw majątkowych żydowskich wyznaniowych osób prawnych oraz wolności wykonywania judaistycznych praktyk religijnych. Uregulowanie kwestii majątkowych określone w ustawie z 1997 r. wzbudza wielkie zainteresowanie osób będących w posiadaniu mienia pożydowskiego, jak i obecnych oraz potencjalnych wnioskodawców postępowań restytucyjnych. Adresaci: Komentarz jest skierowany w szczególności do przedstawicieli zawodów prawniczych, pracowników samorządu terytorialnego i administracji rządowej, wykładowców i studentów prawa, administracji, nauk humanistycznych i innych dyscyplin nauki, a także przedstawicieli podmiotów będących w posiadaniu dawnego mienia żydowskiego oraz zabiegających o zwrot nieruchomości żydowskich.

Wykaz skrótów str. 11 Słowo wstępne str. 15 Od autorów str. 21 Geneza ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej str. 25 Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej str. 33 Rozdział 1. Przepisy ogólne str. 33 Art. 1. [Przedmiot regulacji, relacja między ustawą wyznaniową a innymi przepisami prawa, struktura ustawy i kwalifikowany tryb jej zmiany] str. 33 Art. 2. [Członkostwo w gminach żydowskich, przynależność gmin do Związku Gmin] str. 44 Art. 3. [Autonomia gmin żydowskich w sprawach własnych] str. 48 Art. 4. [Niezależność organizacyjna gmin żydowskich i Związku Gmin od podmiotów zagranicznych] str. 58 Rozdział 2. Osoby prawne i ich organy str. 60 Art. 5. [Osobowość prawna rodzajowo i imiennie wskazanych jednostek organizacyjnych, ich organy i reprezentacja prawna] str. 60 Art. 6. [Nabywanie osobowości prawnej przez inne jednostki organizacyjne] str. 65 Art. 7. [Tryb tworzenia, przekształcania i znoszenia gmin żydowskich oraz nabywania przez nie osobowości prawnej] str. 67 Art. 8. [Odpowiedzialność za zobowiązania wyznaniowych osób prawnych] str. 69 Rozdział 3. Działalność gmin żydowskich str. 71 Art. 9. [Swoboda kultu publicznego] str. 71 1. Istota kultu publicznego str. 71 2. Kult publiczny jako sprawa własna gmin żydowskich str. 74 3. Wolność wykonywania czynności religijnych specyficznych dla judaizmu str. 76 4. Ochrona prawnokarna kultu publicznego str. 80 Art. 9a. [Wyznaniowa forma zawarcia małżeństwa cywilnego] str. 82 1. Fakultatywność wyznaniowej formy zawarcia małżeństwa cywilnego str. 82 2. Przesłanki powstania skutków cywilnych małżeństwa wyznaniowego str. 84 3. Duchowny jako świadek kwalifi kowany formy wyznaniowej małżeństwa cywilnego str. 87 4. Elementy formy wyznaniowej pozostające w gestii gmin żydowskich str. 89 5. Ustanie małżeństwa cywilnego zawartego w formie wyznaniowej str. 91 6. Małżeństwa wyznaniowe niewywołujące skutków cywilnych str. 91 Art. 10. [Swoboda organizowania wyznaniowych ceremonii pogrzebowych i żałobnych na cmentarzach komunalnych] str. 92 Art. 11. [Prawo do zwolnień z pracy i nauki w cotygodniowe i okazjonalne święta żydowskie] str. 95 Art. 12. [Katecheza i nauczanie religii w szkołach publicznych] str. 101 1. Wyłączenie katechezy i nauczania religii spod reżimu ustawy wyznaniowej str. 101 2. Konstytucyjne i ustawowe podstawy nauki religii w szkole publicznej i przedszkolu publicznym str. 103 3. Dobrowolny charakter nauki religii w szkole publicznej str. 105 4. Podjęcie nauki religii i rezygnacja z niej str. 107 5. Szczegółowe zasady organizacji nauki religii str. 110 6. Nauczyciele religii str. 112 7. Ocena z nauki religii str. 113 8. Inne niż nauka religii formy ekspresji religijnej w publicznym systemie oświaty str. 114 9. Obowiązki władz szkolnych w zakresie podtrzymywania tożsamości religijnej uczniów str. 118 Art. 13. [Prawo zakładania i prowadzenia przez gminy żydowskie szkół i innych instytucji oświatowych oraz zakładów socjalnych] str. 119 Art. 14. [Prawo żołnierzy do zwolnień w celu odbycia praktyk religijnych] str. 125 Art. 15. [Sprawa służby wojskowej duchownych i kandydatów na duchownych] str. 129 Art. 16. [Posługi religijne dla osób przebywających w zakładach o obostrzonym rygorze pobytu] str. 134 Art. 17. [Organizacje wyznaniowe żydowskie] str. 138 Art. 18. [Działalność charytatywna osób prawnych działających na podstawie ustawy] str. 143 Art. 19. [Zwolnienie wybranych jednostek organizacyjnych z opłat za użytkowanie wieczyste] str. 145 Art. 20. [Prawo do emitowania nabożeństw i programów w publicznych środkach masowego przekazu] str. 146 Art. 21. [Współdziałanie organów władzy publicznej i wyznaniowych osób prawnych w zakresie ochrony i promocji dóbr kultury] str. 149 Rozdział 4. Sprawy majątkowe str. 152 Art. 22. [Prawa majątkowe gmin żydowskich, Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego] str. 152 1. Uprawnienia gmin wyznaniowych żydowskich i Związku Gmin w sprawach majątkowych str. 152 2. Światowa Żydowska Organizacja Restytucji i jej aspiracje do udziału w restytucji mienia żydowskiego w Polsce str. 154 3. Podstawy prawne i działalność Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego str. 158 Art. 23. [Zakaz wywłaszczenia i inne formy ustawowej ochrony cmentarzy żydowskich] str. 163 Art. 24. [Sukcesja majątku zniesionej gminy żydowskiej i osoby prawnej z art. 6] str. 165 Art. 25. [Zwolnienia gmin żydowskich i Związku Gmin z niektórych danin publicznych] str. 166 Art. 26. [Zwolnienie Związku Gmin i gmin żydowskich z niektórych należności celnych] str. 169 Art. 27. [Wolność zbierania ofiar na działalność własną gmin żydowskich i Związku Gmin] str. 171 Rozdział 5. Przepisy przejściowe i końcowe str. 174 Art. 28. [Tożsamość związku wyznaniowego z ustawy wyznaniowej i zarejestrowanego Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich] str. 174 Art. 29. [Podstawy prawne i procedura uwłaszczenia] str. 176 Art. 30. [Przesłanki materialnoprawne postępowania regulacyjnego] str. 180 1. Pojęcie i cel postępowania regulacyjnego str. 181 2. Przesłanki materialnoprawne postępowania regulacyjnego wobec nieruchomości na terenie Polski z wyjątkiem Ziem Zachodnich i Północnych str. 189 2.1. Kategorie nieruchomości objęte postępowaniem regulacyjnym str. 189 2.2. Data własności nieruchomości str. 194 2.3. Przedwojenne podmioty własności nieruchomości objęte postępowaniem str. 195 2.4. Przejęcie nieruchomości przez państwo str. 206 3. Przesłanki materialnoprawne postępowania regulacyjnego wobec nieruchomości na Ziemiach Zachodnich i Północnych str. 208 4. Zasoby nieruchomości służące zaspokajaniu roszczeń w postępowaniu regulacyjnym str. 214 5. Ochrona praw nabytych osób trzecich str. 217 Art. 31. [Sposoby zaspokajania roszczeń w postępowaniu regulacyjnym] str. 220 1. Przeniesienie własności nieruchomości w naturze str. 220 2. Przyznanie nieruchomości zamiennej lub odszkodowania str. 223 3. Sposób regulacji wobec nieruchomości na Ziemiach Zachodnich i Północnych oraz cmentarzy str. 225 Art. 32. [Przesłanki formalnoprawne postępowania regulacyjnego, organizacja i zasady działania Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich] str. 226 1. Organizacja Komisji Regulacyjnej w świetle ustawy i zarządzenia w sprawie szczegółowego trybu jej działania str. 227 2. Wymogi formalne wniosku o wszczęcie postępowania regulacyjnego i kwestia dopuszczalności wniosku str. 232 3. Środki dowodowe w postępowaniu regulacyjnym str. 236 Art. 33. [Specyfika ugód i orzeczeń w postępowaniu regulacyjnym] str. 242 1. Ugody i ich znaczenie w postępowaniu regulacyjnym str. 243 2. Orzeczenia Komisji jako przejaw działania władzy publicznej str. 246 3. Brak instancyjności postępowania str. 250 4. Krytyka art. 33 ust. 6 jako niezgodnego z Konstytucją i problem trybu nowelizacji ustawy w sprawach majątkowych str. 252 Art. 34. [Nieuzgodnienie orzeczenia] str. 265 1. Procedura i skutki nieuzgodnienia orzeczenia str. 265 2. Przyczyny nieuzgodnienia orzeczenia str. 266 Art. 35. [Koszty postępowania regulacyjnego] str. 267 Art. 36. [Uchylenie przepisów obowiązujących] str. 268 Art. 37. [Termin wejścia ustawy w życie] str. 272 Bibliografia str. 275 Aneks str. 287 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 października 1927 r. o uporządkowaniu stanu prawnego w organizacji gmin wyznaniowych żydowskich na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej z wyjątkiem województwa śląskiego str. 287 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 czerwca 1999 r. w sprawie określenia państwowych jednostek organizacyjnych oraz jednostek samorządu terytorialnego, z których mienia mogą być wyłączone nieruchomości zamienne, oraz określenia państwowej jednostki organizacyjnej, na którą może być nałożony obowiązek zapłaty odszkodowania na rzecz gmin wyznaniowych żydowskich lub Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich str. 301 Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 października 1997 r. w sprawie szczegółowego trybu działania Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich str. 303 Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej str. 311