Szkolnictwo wyższe w Polsce. Ustrój, prawo, organizacja

Czwarte wydanie - cenionej w środowisku osób zajmujących się polskim szkolnictwem wyższym - publikacji zostało rozszerzone, uaktualnione i wzbogacone ilustracjami wybitnego rysownika Adama Korpaka. W publikacji omówiono najważniejsze zagadnienia dotyczące funkcjonowania szkół wyższych, z uwzględnieniem najnowszych zmian m.in. w zakresie: tworzenia i likwidacji uczelni, badań naukowych i grantów, oceny jednostek naukowych, warunków uzyskania tytułu profesora, procedury uzyskiwania stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego, postępowania dyscyplinarnego w sprawach nauczycieli akademickich i studentów, postępowania akredytacyjnego. "Monografia umożliwia zainteresowanym wyjaśnienie sobie różnych wątpliwości dotyczących działania systemu. Książka prowadzi bowiem czytelnika przez świat współczesnej akademii w naszym kraju, poczynając od jej średniowiecznej tradycji, łącznie z jej współczesnym wcieleniem w postaci Procesu Bolońskiego, aż do bieżących, aktualnych uwarunkowań działania szkół wyższych. (...) Książka stanowi zatem wartościowe źródło przedstawiające w wyczerpujący sposób aktualne zagadnienia szkolnictwa wyższego w naszym kraju". Ze "Wstępu" prof. Jerzego Woźnickiego "Biorąc pod uwagę działanie w Polsce ponad 400 szkół wyższych (z których znaczna część jest niepubliczna) oraz wciąż wysoki, przy malejącej liczbie młodzieży, stopień skolaryzacji na poziomie wyższym (...), podjęta problematyka jest ważna - i ma znaczenie praktyczne. Jednocześnie książka jest na rynku wydawniczym oryginalna, nie mając pełniejszego odpowiednika (...). Takie kompendium powinno być atrakcyjne dla czytelników, którymi mogą być, poza naukowcami zajmującymi się nauką, szkolnictwem wyższym i politykami publicznymi w tym zakresie, członkami, pracownikami i współpracownikami centralnych kolegialnych ciał ze sfery nauki i szkolnictwa wyższego oraz osobami pełniącymi funkcje kierownicze i pracującymi w administracji uczelni publicznych i niepublicznych, nauczyciele akademiccy, jak również doktoranci i studenci, zwłaszcza działający w ramach samorządu odpowiednio doktorantów i studenckiego". Z recenzji prof. dr. hab. Huberta Izdebskiego

Słowo wstępne | str. 13 Rozdział 1. STANISŁAW WALTOŚ Korzenie współczesnego szkolnictwa wyższego - ścieżki tradycji | str. 19 1.1. Zamiast wprowadzenia | str. 19 1.2. Średniowieczne modele uniwersytetów inspiracją dla współczesności? | str. 20 1.3. Średniowieczna wspólnota edukacyjna | str. 25 1.4. Kryzys uniwersytetów i poszukiwania nowych rozwiązań | str. 30 1.5. Model Humboldta | str. 33 1.6. Model Newmana | str. 35 1.7. II Rzeczpospolita - od autonomii do jej ograniczenia | str. 36 1.8. Polska po 1945 roku - żegnanie się z Humboldtem | str. 46 1.9. Krok po kroku z powrotem w kierunku autonomii | str. 47 1.10. Szkolnictwo wyższe w Polsce niepodległej | str. 52 1.11. Cnoty akademickie - wartości nadal poszukiwane | str. 57 Rozdział 2. OLGA KUREK-OCHMAŃSKA Demograficzne uwarunkowania przyszłości szkolnictwa wyższego w Polsce | str. 61 2.1. Wprowadzenie | str. 61 2.2. Tendencje demograficzne w europejskim szkolnictwie wyższym | str. 64 2.3. Prognozy demograficzne dla polskiego szkolnictwa wyższego - studenci | str. 68 2.4. Prognozy demograficzne dla polskiego szkolnictwa wyższego - kadra akademicka | str. 70 2.5. Zmiany demograficzne a przyszłość rynku szkół wyższych | str. 73 2.6. Podsumowanie | str. 75 Rozdział 3. KAROLINA CYRAN, DOMINIKA MAJ-SOLARZ Realizacja Procesu Bolońskiego w szkolnictwie wyższym | str. 79 3.1. Wprowadzenie | str. 79 3.2. Etapy wdrażania Procesu Bolońskiego: od Sorbony do Erywania. Zmieniające się priorytety | str. 80 3.2.1. Komunikat praski (2001) | str. 82 3.2.2. Komunikat berliński (2003) | str. 82 3.2.3. Komunikat z Bergen (2005) | str. 83 3.2.4. Komunikat londyński (2007) | str. 83 3.2.5. Komunikat z Leuven/Louvain-la-Neuve (2009) | str. 84 3.2.6. Inauguracja Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego (2010) | str. 85 3.2.7. Komunikat bukaresztański (2012) | str. 85 3.2.8. Komunikat erywański (2015) | str. 87 3.3. Wyznaczniki Procesu Bolońskiego | str. 90 3.3.1. Zapewnienie odpowiedniej jakości kształcenia | str. 90 3.3.2. Powszechne wdrożenie trzech cykli kształcenia | str. 92 3.3.3. Promocja mobilności | str. 95 3.3.4. Wprowadzenie punktowego rozliczenia osiągnięć studentów | str. 97 3.3.5. Kształcenie przez całe życie | str. 98 3.3.6. Promowanie europejskiego obszaru badań | str. 99 3.4. Polskie uczelnie wobec wyzwań Procesu Bolońskiego | str. 102 3.4.1. Zmiany w otoczeniu uczelni wyższych | str. 103 3.4.2. Bolońskie reformy i strategiczne wyzwania | str. 104 3.5. Środowisko akademickie wobec Procesu Bolońskiego: między akceptacją a krytyką | str. 106 3.6. Podsumowanie | str. 111 Rozdział 4. ANDRZEJ ROZMUS, AGNIESZKA SĘK Prawno-społeczne warunki powstawania i likwidacji szkół wyższych w Polsce | str. 115 4.1. Warunki działania szkół wyższych w Polsce po roku 1989 | str. 115 4.2. Cechy transformacji polskiego systemu szkolnictwa wyższego | str. 117 4.3. Statystyczny obraz szkolnictwa wyższego w Polsce po roku 1989 | str. 118 4.4. Legislacyjne warunki tworzenia szkół wyższych w Polsce | str. 125 4.5. Uwagi końcowe | str. 137 Rozdział 5. KATARZYNA KURZĘPA-DEDO, KAMILA KURCZEWSKA Ustroje szkół wyższych. Rozważania modelowe | str. 141 5.1. Wprowadzenie | str. 141 5.2. Rozwiązania instytucjonalne i organizacyjne w krajach Europy | str. 145 5.3. Organizacja uczelni | str. 155 5.3.1. Uczelnia i jej organy | str. 156 5.3.2. Podstawowa jednostka organizacyjna uczelni i jej organy | str. 161 5.3.3. Stanowiska dokumentacji i informacji | str. 162 5.3.4. Samorządy i organizacje uczelniane | str. 163 5.4. Zadania i kompetencje organów i jednostek uczelni w zakresie organizacji kształcenia studentów | str. 164 5.4.1. Kompetencje podstawowej jednostki organizacyjnej i senatu w zakresie organizacji procesu kształcenia | str. 165 5.4.2. Kompetencje nauczycieli akademickich w zakresie organizacji procesu kształcenia | str. 168 5.4.3. Kompetencje kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej w zakresie organizacji procesu kształcenia | str. 168 5.4.4. Kompetencje senatu w zakresie organizacji procesu kształcenia | str. 169 5.4.5. Kompetencje rektora w zakresie organizacji procesu kształcenia | str. 171 5.4.6. Inne jednostki wspierające proces kształcenia | str. 173 5.5. Zadania i kompetencje organów i jednostek uczelni w zakresie wsparcia organizacyjnego dla nauczycieli akademickich | str. 173 5.5.1. Kompetencje senatu w stosunku do nauczycieli akademickich | str. 174 5.5.2. Kompetencje rektora w stosunku do nauczycieli akademickich | str. 175 5.5.3. Kompetencje innych podmiotów uczelnianych w stosunku do nauczycieli akademickich | str. 176 5.6. Zadania i kompetencje organów i jednostek w zakresie wsparcia organizacyjnego dla pracowników naukowych | str. 177 5.7. Wsparcie organizacyjne zapewniające współdziałanie uczelni z otoczeniem | str. 179 5.8. Rodzaje powiązań organizacyjnych | str. 180 5.8.1. Gromadzenie i udostępnianie informacji | str. 181 5.8.2. Wnioskowanie, opiniowanie, udzielanie wytycznych, zatwierdzanie, uzgadnianie, wyrażanie zgody | str. 181 5.8.3. Nadzór, kontrola, ewaluacja | str. 183 5.9. Podsumowanie | str. 187 Rozdział 6. ANDRZEJ KIEBAŁA Autonomia szkół wyższych | str. 193 6.1. Autonomia | str. 194 6.2. Pojęcie autonomii szkół wyższych | str. 194 6.3. Autonomia polskich szkół wyższych w ujęciu historycznym | str. 198 6.4. Autonomia uczelni | str. 202 6.4.1. Prawo do określania swej misji | str. 205 6.4.2. Prawo do określania programów kształcenia oraz dokonywania opisów efektów kształcenia zgodnie z Krajowymi Ramami Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego | str. 205 6.4.3. Prawo do wyboru formy studiów, profilu kształcenia i określenia ich regulaminu | str. 208 6.4.4. Prawo do określania szczegółowych zasad i trybu przyjmowania na studia | str. 211 6.4.5. Prawo do określania sposobów oceny wyników nauczania | str. 213 6.4.6. Prawo do tworzenia kierunków studiów | str. 214 6.4.7. Samodzielność uczelni w wyznaczaniu zadań badawczych i dydaktycznych | str. 215 6.4.8. Posiadanie przez uczelnię dostatecznej liczby uprawnień do nadawania stopni naukowych i występowania z wnioskami o nadanie tytułu naukowego | str. 217 6.4.9. Określenie trybu i sposobu kształcenia kadry | str. 217 6.4.10. Prawo do nadawania tytułów honorowych | str. 218 6.4.11. Prawo do bezpośredniego podejmowania współpracy z zagranicznymi instytucjami naukowymi | str. 219 6.4.12. Określanie wzoru dyplomu ukończenia studiów | str. 219 6.4.13. Potwierdzanie efektów uczenia się | str. 220 6.4.14. Prawo do samodzielnego ustalania stanu prawnego, w szczególności statutu | str. 221 6.4.15. Prawo do określania i realizowania własnej strategii rozwojowej | str. 222 6.4.16. Prawo do określania szczegółowych zasad (w granicach upoważnienia ustawowego) pobierania opłat za usługi edukacyjne | str. 223 6.4.17. Prawo do podejmowania działalności gospodarczej w ustalonym przez siebie zakresie | str. 224 6.4.18. Swoboda w dysponowaniu majątkiem, w tym zaciągania zobowiązań | str. 225 6.4.19. Gwarancje integralności majątku uczelni oraz uprawnień w zakresie dysponowania zasobami kapitałowymi | str. 226 6.4.20. Swoboda w określaniu struktury organizacyjnej | str. 227 6.4.21. Swoboda tworzenia związków uczelni i kampusów uczelnianych | str. 228 6.4.22. Możliwość określania zasad polityki kadrowej oraz wprowadzania własnych systemów wynagradzania | str. 229 6.5. Podsumowanie | str. 230 Rozdział 7. ARTUR BĄK, KAROLINA CYRAN, WACŁAW MENDYS Mienie i finanse szkół wyższych | str. 233 7.1. Mienie | str. 233 7.2. Finanse | str. 236 7.2.1. Modele finansowania uczelni | str. 236 7.2.2. Finansowanie ze środków publicznych | str. 240 7.2.3. Finansowanie ze środków prywatnych | str. 243 7.3. Systemy finansowania szkolnictwa wyższego w wybranych krajach Europy i na świecie | str. 246 7.4. Finansowanie szkolnictwa wyższego w Polsce | str. 253 7.4.1. Finanse szkół publicznych | str. 258 7.4.2. Finanse szkół niepublicznych | str. 274 7.5. Finanse a funkcjonowanie wyższych uczelni | str. 277 7.6. Podsumowanie | str. 281 7.7. Wnioski | str. 283 Rozdział 8. BARBARA CZARNEK, MARIAN LIWO Pracownicy szkoły wyższej | str. 291 8.1. Wstęp | str. 291 8.2. Zatrudnienie pracowników szkół wyższych oraz wynikające z tego zatrudnienia prawa i obowiązki | str. 295 8.2.1. Założenia ogólne | str. 295 8.2.2. Nawiązanie stosunku pracy. Dodatkowe zatrudnienie. Rozwiązanie stosunku pracy. Okresowe oceny | str. 295 8.3. Czas pracy. Urlopy wypoczynkowe. Urlopy na podratowanie zdrowia | str. 317 8.3.1. Czas pracy | str. 317 8.3.2. Urlopy wypoczynkowe | str. 319 8.3.3. Urlopy naukowe | str. 320 8.3.4. Urlopy na poratowanie zdrowia | str. 320 8.4. Wynagrodzenie za pracę. Dodatki do wynagrodzenia i inne świadczenia | str. 321 8.4.1. Wynagrodzenie za pracę | str. 321 8.4.2. Dodatki do wynagrodzenia i inne świadczenia | str. 325 8.5. Emerytury i renty nauczycieli akademickich | str. 327 8.6. Bezpieczeństwo i higiena pracy w uczelniach | str. 332 8.7. Rozpoznawanie sporów ze stosunku pracy | str. 333 Rozdział 9. BOGUSŁAW ŚLIWERSKI Szkoła naukowa | str. 339 9.1. Czym jest szkoła naukowa? | str. 340 9.2. Uwarunkowania rozwoju szkół naukowych | str. 344 9.2.1. Przesłanki administracyjnoprawne | str. 344 9.2.2. Przesłanki społeczno-kulturowe szkół naukowych | str. 353 9.2.3. Uwarunkowania ekonomiczne szkół naukowych | str. 354 9.2.4. Uwarunkowania edukacyjne szkół naukowych | str. 356 9.3. Zakończenie | str. 359 Rozdział 10. ANDRZEJ KIEBAŁA Kariery nauczycieli akademickich | str. 363 10.1. Pojęcie i rodzaje kariery nauczycieli akademickich | str. 364 10.2. Kariera naukowa | str. 366 10.3. Kariera akademicka | str. 388 Rozdział 11. KATARZYNA KURZĘPA-DEDO Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli akademickich | str. 401 11.1. Uwagi wstępne | str. 401 11.2. Aktualne unormowanie odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich | str. 403 11.3. Zakres podmiotowy i przedmiotowy odpowiedzialności | str. 404 11.4. Przedawnienie i ustanie zatrudnienia | str. 407 11.5. Odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania karnego do postępowania dyscyplinarnego wobec nauczycieli akademickich | str. 408 11.5.1. Stosowanie instytucji prawa karnego materialnego w postępowaniu dyscyplinarnym wobec nauczycieli akademickich | str. 411 11.6. Zbieg odpowiedzialności dyscyplinarnej i karnej | str. 412 11.7. Kary dyscyplinarne dla nauczycieli akademickich | str. 415 11.8. Organy orzekające w sprawach dyscyplinarnych | str. 417 11.8.1. Komisje dyscyplinarne | str. 417 11.8.2. Rzecznik dyscyplinarny | str. 422 11.9. Przebieg postępowania dyscyplinarnego wobec nauczycieli akademickich | str. 426 11.9.1. Postępowanie dyscyplinarne przed rektorem | str. 426 11.9.2. Postępowanie wyjaśniające | str. 427 11.9.3. Postępowanie dyscyplinarne | str. 436 11.10. Wykonanie kar | str. 449 11.11. Zatarcie skazania | str. 450 11.12. Wznowienie postępowania | str. 451 11.13. Zawieszenie nauczyciela akademickiego w pełnieniu obowiązków | str. 452 11.14. Wnioski końcowe | str. 454 Rozdział 12. KAMILLA KURCZEWSKA Odpowiedzialność dyscyplinarna studentów | str. 461 12.1. Sposób regulacji odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów | str. 463 12.2. Zakres podmiotowy odpowiedzialności dyscyplinarnej | str. 469 12.3. Zakres przedmiotowy odpowiedzialności dyscyplinarnej | str. 470 12.4. Zbieg odpowiedzialności dyscyplinarnej i karnej | str. 476 12.5. Kary dyscyplinarne dla studentów | str. 477 12.6. Inne braki w unormowaniu odpowiedzialności dyscyplinarnej | str. 481 12.7. Postulowane kierunki zmian | str. 484 12.8. Organy orzekające w sprawach dyscyplinarnych | str. 485 12.8.1. Komisje dyscyplinarne | str. 485 12.8.2. Rzecznik dyscyplinarny | str. 486 12.8.3. Sądy koleżeńskie | str. 486 12.9. Zasady postępowania dyscyplinarnego wobec studentów | str. 487 12.10. Przebieg postępowania dyscyplinarnego wobec studentów | str. 493 12.10.1. Postępowanie dyscyplinarne przed rektorem | str. 493 12.10.2. Postępowanie dyscyplinarne przed sądem koleżeńskim | str. 495 12.10.3. Postępowanie wyjaśniające | str. 496 12.10.4. Przebieg postępowania dyscyplinarnego | str. 499 12.10.5. Postępowanie dyscyplinarne odwoławcze | str. 503 12.10.6. Postępowanie przed sądem administracyjnym | str. 506 12.10.7. Odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania karnego w postępowaniu dyscyplinarnym | str. 507 12.11. Wykonanie kar | str. 510 12.12. Zatarcie ukarania | str. 511 12.13. Przedawnienie | str. 511 12.14. Wznowienie postępowania | str. 511 12.15. Wnioski | str. 512 Rozdział 13. SYLWIA BANAŚ, ŁUKASZ BŁĄD Organizacja studiów, stypendia oraz funkcjonowanie samorządu i organizacji studenckich | str. 519 13.1. Nowa organizacja studiów | str. 520 13.2. Studenci dla Procesu Bolońskiego | str. 527 13.3. Ocena nauczycieli akademickich | str. 530 13.4. Czas trwania studiów | str. 532 13.5. Regulacje dotyczące form i toku studiów | str. 538 13.6. Zajęcia dydaktyczne - formy tradycyjne i nauczanie na odległość | str. 543 13.7. Zajęcia i sprawdziany wiedzy w języku obcym | str. 546 13.8. Przenoszenie i uznawalność wyników studenta | str. 547 13.9. Stypendia | str. 549 13.10. Samorząd studencki i parlament studentów | str. 557 13.11. Uwagi końcowe | str. 561 Rozdział 14. BARBARA CZARNEK, MARIAN LIWO Studia doktoranckie | str. 563 14.1. Warunki i tryb organizowania studiów doktoranckich | str. 563 14.2. Nadawanie naukowych stopni uniwersyteckich | str. 566 14.3. Współczesne studia doktoranckie | str. 566 14.4. Modele kształcenia doktorantów | str. 567 14.5. Problematyka stopni i tytułów naukowych w Polsce po II wojnie światowej | str. 570 14.6. Czynniki kształtujące popyt na studia doktoranckie | str. 571 14.7. Oceny i efekty prowadzenia studiów doktoranckich | str. 576 14.8. Obowiązki i prawa doktorantów | str. 581 14.9. Studia doktoranckie na tle Europejskiej karty naukowca i ustawy o stopniach i tytułach naukowych | str. 585 14.10. Podsumowanie i wnioski | str. 587 Rozdział 15. AGATA JURKOWSKA-GOMUŁKA Internacjonalizacja studiów i badań naukowych | str. 593 15.1. Wprowadzenie | str. 593 15.2. Determinanty i cele procesu internacjonalizacji szkolnictwa wyższego i nauki | str. 595 15.3. Budowa Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego | str. 599 15.4. Budowa Europejskiej Przestrzeni Badawczej | str. 601 15.5. Ramy prawne internacjonalizacji szkolnictwa wyższego w Polsce | str. 603 15.5.1. Regulacje międzynarodowe | str. 603 15.5.2. Regulacje krajowe | str. 604 15.6. Umiędzynarodowienie kształcenia w polskich uczelniach | str. 605 15.6.1. Europejski System Transferu Punktów (ECTS) | str. 605 15.6.2. Uznawanie dyplomów uczelni zagranicznych | str. 606 15.6.3. Zasady podejmowania studiów przez cudzoziemców | str. 607 15.6.4. Programy zachęcające cudzoziemców do studiowania w Polsce | str. 611 15.6.5. Mobilność polskich studentów | str. 613 15.6.6. Zatrudnianie cudzoziemców w szkołach wyższych | str. 616 15.6.7. Wielokrotne i wspólne dyplomy | str. 617 15.6.8. Inne działania na rzecz umiędzynarodowienia polskich uczelni w wymiarze dydaktycznym | str. 619 15.6.9. Umiędzynarodowienie kształcenia w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój (PO WER) | str. 620 15.7. Umiędzynarodowienie badań naukowych w polskich uczelniach | str. 621 15.7.1. Uznawalność stopni naukowych uzyskanych za granicą | str. 621 15.7.2. Tworzenie centrów badawczych z partnerami zagranicznymi | str. 622 15.7.3. Europejski program Horyzont 2020 | str. 622 15.7.4. Bilateralne i multilateralne programy umiędzynarodowienia badań | str. 624 15.7.5. Krajowe programy umiędzynarodowienia badań | str. 626 15.8. Instytucjonalny system wspierania internacjonalizacji uczelni | str. 628 15.9. Internacjonalizacja polskiego szkolnictwa wyższego w praktyce - przykład podkarpackiej uczelni niepublicznej | str. 639 15.10. Perspektywy umiędzynarodowienia polskiego szkolnictwa wyższego | str. 633 Rozdział 16. MARCIN SZEWCZYK, ALEKSANDRA KĘDZIOR Organizacja i prowadzenie badań naukowych w szkole wyższej | str. 639 16.1. Miejsce prowadzenia badań | str. 639 16.2. Rodzaje badań naukowych | str. 642 16.3. Finansowanie badań naukowych | str. 644 16.3.1. Ograny odpowiedzialne za rozdysponowanie środków | str. 644 16.3.2. Źródła finansowania badań naukowych w Polsce | str. 649 16.3.3. Podział środków przeznaczonych na badania naukowe | str. 652 16.3. Słabości i problemy polskiej nauki | str. 656 16.4.1. Niewystarczające nakłady na badania naukowe | str. 657 16.4.2. Niewystarczający poziom współpracy | str. 661 16.4.3. Inne problemy | str. 664 Rozdział 17. DOMINIK ANTONOWICZ Problemy związane z kompleksową oceną jednostek naukowych w polskim szkolnictwie wyższym | str. 671 17.1. Uwagi wstępne | str. 671 17.2. Zasady Kompleksowej Oceny Jednostek Naukowych | str. 673 17.3. Jaką funkcję pełni kompleksowa ocena jednostek naukowych? | str. 676 17.4. Przedmiot kompleksowej oceny jednostek naukowych | str. 679 17.5. Instytucjonalna różnorodność jednostek naukowych | str. 680 17.6. Wewnętrzna złożoność świata nauki | str. 682 17.7. Narzędzia bibliometryczne czy ocena ekspercka? | str. 684 17.8. Konkluzje | str. 685 Rozdział 18. PAWEŁ CHMIELNICKI Postępowanie akredytacyjne w szkolnictwie wyższym | str. 689 18.1. Status podmiotu prowadzącego postępowanie akredytacyjne | str. 689 18.2. Charakter postępowania akredytacyjnego | str. 692 18.3. Przebieg akredytacji | str. 696 18.4. Wzruszanie uchwał prezydium Polskiej Komisji Akredytacyjnej | str. 706 18.5. Brak akredytacji | str. 708 18.6. Efekty stosowania procedur akredytacyjnych | str. 710 Notki o autorach | str. 719