Młodzież z „dobrych domów”, chłopaki ze „złych dzielnic”

Publikacja jest poświęcona tekstom autobiograficznym, których twórcy utożsamiali się z „dobrymi domami” bądź „złymi dzielnicami” XX-wiecznej Warszawy. Analizowane są autonarracje Jeremiego Przybory, Jarosława Abramowa-Newerlego, Agnieszki Osieckiej, Stanisława Grzesiuka, Marka Hłaski i Andrzeja Stasiuka. Akcent pada na trzy tryby autobiograficzne: osobisty (relacjonowanie przebiegu życia), środowiskowy (przedstawianie relacji z otoczeniem, czyli przede wszystkim rodziną i/lub rówieśnikami) oraz topograficzny (zaznaczanie miejsc na mapie autobiograficznej i przenoszenie ich na mapę narracyjną). ****** The Youth from ‘Good Homes’, the Boys from ‘Bad Districts’. The Topography of Warsaw The publication is devoted to autobiographical texts whose writers identified themselves with either ‘good homes’ or ‘bad districts’ of the 20th century Warsaw. It analyses the self-narratives of Jeremi Przybora, Jarosław Abramow-Newerly, Agnieszka Osiecka, Stanisław Grzesiuk, Marek Hłasko, and Andrzej Stasiuk. It emphasises three autobiographical types: personal (recounting the course of life), environmental (presenting the relation with the environment, primarily with the family and/or peers), and topographical (marking the places on the autobiographical map and transferring them to the narrative map).

WSTĘP 11 ROZDZIAŁ 1. POCHWAŁA INTERDYSCYPLINARNOŚCI 21 ROZDZIAŁ 2. PANICZ JEREMI ZE ŚRÓDMIEŚCIA 49 2.1. W popkulturowym klinczu: pamięć o Przyborze i pamięć Przybory 49 „Przybora-nie-tylko-Starszy-Pan” 49 „Meteorologia wspomnień” 54 Manifest amnetyka 57 2.2. Azymut autokreacji 60 Wzór na azymut autokreacji 60 Panicz Jeremi, czyli o korzeniach szlachecko- inteligenckich 63 Chłopiec przedwojenny, czyli o tęsknocie za minioną epoką 69 Natus Varsoviensis, czyli o przywiązaniu do miasta rodzinnego 73 2.3. Warszawa utracona. Oswajanie braku w czterech krokach 77 Tryptyk stołeczny – wejście 77 Krok pierwszy. Próba generalna – straty odwracalne 81 Krok drugi. Dramat wojenny – straty bezpowrotne 87 Krok trzeci. Zmiana dekoracji – wyparcie straty 93 Krok czwarty. Wznowienie – przepracowanie straty 98 Tryptyk stołeczny – wyjście 102 ROZDZIAŁ 3. ŻOLIBORSKI LEW 105 3.1. Trajektorie życia i twórczości 105 Taktyka debiutanta: epika, liryka, dramat 105 Periodyzacja i mapowanie twórczości 116 Warsztat pisarski „późnego autobiografa” 121 3.2. Autokreacyjne zwielokrotnienie 125 Potrójny portret, autoportret wielokrotny 125 „Autorzy autora” 131 Przedwojenny model inteligenta w PRL-u 135 3.3. Lwia trylogia jako zapis wyrastania z Żoliborza 140 Żoliborz – topograficzny aksjomat 140 Podwórkowi „pariasi” i „mandaryni” 143 „Wodzowie podwórka” i okolic 150 Od lwa podwórkowego do lwa salonowego 153 ROZDZIAŁ 4. PANIENKA Z SASKIEJ KĘPY 158 4.1. „Wielki spis marzeń, tęsknot i bzików” 158 Pamiętamy o Osieckiej? 158 Quasi-autobiograficzny patchwork 165 Poli-biografia „szpetnych czterdziestoletnich” 169 4.2. Meandry autokreacji – między mówieniem a zaniemówieniem 176 Strategie niedozwierzenia: rozmycie, dupleks i kolaż 176 Kundel „z pochodzenia i z przekonania” – rozmycie 183 Księżniczka i cyganka – dupleks 188 „Trochę o mnie, trochę o kolegach” – kolaż 192 4.3. Panna Agnieszka Osiecka, w podróży 202 Poetyckie credo współczesnej nomadki 202 Figura panienki z Saskiej Kępy 207 Figura podróżnej „w drodze pod wiatr” 214 ROZDZIAŁ 5. „CWANIAKI” I „CWANIARY” Z WARSZAWSKICH PRZEDMIEŚĆ 226 5.1. „Szemrane dzielnice” Warszawy w cieniu wielkich przemian 226 Mit fundacyjny „złych dzielnic” 226 Warszawski kodeks honorowy – pierwowzór i wariacje 231 Kodeks honorowy jako motyw literacki 242 5.2. Wyróżniki autokreacyjne chłopaka ze „złej dzielnicy” 247 Autobiograficzne schronienia w „złych dzielnicach” 247 „My” tekstowe: klasowe, generacyjne, subkulturowe 255 „Ja” – człowiek (z) marginesu 268 5.3. Warszawa i przedmieścia w narracjach miejskich 279 Kreacje ja-w-mieście: swojak, bywalec, wagabunda 279 Ballady podwórzowe o Warszawie 284 Nie takie „złe dzielnice” – retoryki lokalności 293 ZAKOŃCZENIE 302 ANEKS. KALENDARIUM ŻYCIA I TWÓRCZOŚCI JAROSŁAWA ABRAMOWA-NEWERLEGO 308 BIBLIOGRAFIA 329 Bibliografia podmiotowa 329 Bibliografia przedmiotowa 332 NOTA BIBLIOGRAFICZNA 349 SUMMARY 351 INDEKS OSÓB 354