Masowe protesty po sierpniowych wyborach prezydenckich w Białorusi unaoczniły wszystkie słabości oficjalnej machiny propagandowej i polityki tożsamościowej Łukaszenki. Prezentowana monografia ukazuje rolę kontrkultury w procesie budowania białoruskiej tożsamości narodowej i charakteryzuje narzędzia kulturowego protestu (transparenty, muzyka, sztuka uliczna, cyfrowe formy oporu), dzięki którym obnażony został deficyt prawdy w relacjach władza–społeczeństwo. Kryzys 2020 roku podważył istotę propagandy oficjalnej, której dominującym motywem był „baćka Łukaszenka” jako gwarant stabilności i pokoju społecznego Białorusi. Wizerunek ten został zepchnięty na plan dalszy przez obraz społeczeństwa zbuntowanego przeciwko pozorom wartości, jakie utrwala zbudowany przez Łukaszenkę system władzy. Publikacja na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 PL (CC BY 3.0 PL) (pełna treść wzorca dostępna pod adresem: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode). ********* The Way to Freedom: Belarusian Cultural Guerrilla Movement in Public Space and on the Internet Mass protests in Belarus after the presidential election in 2020 showed all weaknesses of the official propaganda. The monograph characterises the tools of the cultural protest (banners, music, street art, digital forms of resistance), which exposed a deficit of truth in the relations between the government and society. They undermine and ridicule the actions undertaken by the presidential centre as well as the long-term strategy of the official propaganda. Regardless of the political outcome, the 2020 crisis will have long-lasting political, social and cultural consequences. It is an important factor in building the contemporary Belarusian identity. The publication is licensed under the Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Poland license (CC BY 3.0 PL) (full license available at: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode). ********* Prof. dr hab. Joanna Getka (ORCID 0000-0001-5857-7257) – kierownik Katedry Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego (KSIEŚW UW), filolożka, białorutenistka i rusycystka, kulturoznawczyni. Autorka monografii i artykułów z zakresu kultury piśmienniczej białoruskiego i ukraińskiego obszaru kulturowego oraz kształtowania się nowoczesnej tożsamości kulturowej Białorusinów i Ukraińców. Dr Jolanta Darczewska (ORCID 0000-0003-1401-5783) – doktor nauk humanistycznych, politolożka, tłumaczka, znawczyni problematyki bezpieczeństwa obszaru poradzieckiego. W latach 1992-2021 związana z Ośrodkiem Studiów Wschodnich w Warszawie, w latach 2007-2011 jego dyrektorka. Autorka licznych publikacji poświęconych problematyce bezpieczeństwa państw obszaru poradzieckiego w wymiarze wewnętrznym, w tym zarządzania bezpieczeństwem, wyspecjalizowanych organów administracji państwowej i ich roli w systemie politycznym.

Wprowadzenie 7 Perspektywa metodologiczna 15 CZĘŚĆ 1 Białoruska droga donikąd Łukaszenkowska polityka tożsamości 27 Społeczeństwo oporu jako skutek Łukaszenkowskiej polityki tożsamościowej 46 Białoruskie mity i stereotypy tożsamościowe kontra fakty 61 Mit 1. Łukaszenka jest gwarantem pokoju, stabilności i suwerenności Białorusi 64 Mit 2. O podatności Białorusinów na dezinformację i propagandę 66 Mit 3. Język rosyjski w Białorusi jest językiem kultury wysokiej 68 Mit 4. Język białoruski jest narzędziem politycznym opozycji 72 Mit 5. Białoruskość jest wtórna wobec słowiańskości, rosyjskości i radzieckości 75 Mit 6. Mit o wasalnym stosunku Białorusinów wobec Rosji 77 Mit 7. Mit o tutejszości 79 Nowy dyskurs tożsamościowy 86 CZĘŚĆ 2 Białoruska partyzantka kulturowa na drodze do wolności Dwa światy: system Białoruś i społeczeństwo protestu 95 Środki antysystemowej kontestacji i kontrpropagandy 99 Dekonstrukcja systemu poprzez „wykluczenie wykluczających” 103 Transparent jako forma subwersji kulturowej 104 Muzyka oporu jako dokument, generator emocji i nośnik wartości kulturowych 113 „Z muzyką zwyciężymy” – muzyka jako narzędzie budowania więzi społecznych 113 „Wyszliśmy na ulicę znienacka tak” – geneza aktywności społecznej w oczach artystów 126 „Nie musimy żyć w więzieniu”, czyli metaforyczna projekcja systemu 132 „Dla wrogów narodu wrogiem jest naród” – muzyka vs. rzeczywistość 134 „Nieroby, prostytutki, narkomani”, czyli dowartościowanie wykluczonych 140 „Jak Kołas i Kupała” – tradycja jako katalizator zmian społecznych 144 „Kobiety nie spacerują” – obraz kontestujących kobiet 147 „Wychodzę” – nowe kody „wolnych” Białorusinów 150 Białorutenizacja przez muzykę: „obcokrajowcy mają język, Białorusini – mowę” 153 „Which side are you on?” 155 Sztuka uliczna: przejmowanie przestrzeni publicznej 158 „Niech żyje Białoruś” – symbolika narodowa w świadomości społeczeństwa oporu 162 „Wolności nie da się zamalować” – wpływ symboliki na kształtowanie postaw obywatelskich 169 „Nasz prezydent” – alternatywni bohaterowie społeczeństwa oporu 176 „Sasza – 3%” – alternatywny ranking Łukaszenki w przestrzeni publicznej 181 Happeningi, flash moby, performansy, manifestacje 184 Marsze 186 „Razem! Razem! Razem!” 190 „Kury nie chcą dyktatury” 191 „Ukradziono mój głos” 194 Cyfrowe formy budowania tożsamości oporu 200 Wspólnota śmiechu – dowcipem w dyktaturę 200 Memy internetowe 203 „Kłopotliwa sprawa” 209 „Aszczuszczenije nieponimanija” 212 „Opanujcie się!” 218 Cybersztuka – refl eksja nad rzeczywistością 225 Inne formy przekazu w cyfrowej przestrzeni publicznej 235 Arystokratyczny Saŭka 237 Na nowo z rodzimą kulturą – działalność edukacyjno- informacyjna 245 Białorusin – to brzmi godnie 257 Podsumowanie. Tożsamościowy i kulturowy wymiar rewolucji nadziei 2020 263 Postscriptum. „Pradawnej krywickiej Pogoni, nie rozbić, nie zatrzymać, nie pokonać” 273 Bibliografia 279 Aneks 1. Język haseł 309 Aneks 2. Utwory muzyczne powstałe na fali białoruskich protestów 2020 316 Spis tabel 320 Spis ilustracji 321 Summary 324 Рэзюмэ 326

Koszyk

Na drodze do wolności