Perswazja w wybranych medytacjach siedemnastowiecznych z klasztoru norbertanek na Zwierzyńcu

Przedmiotem badań i materiałową podstawą prezentowanej monografii są medytacje zamieszczone w dwóch siedemnastowiecznych kodeksach rękopiśmiennych: Pobudkach do zakonnego życia Teresy Petrycówny, wnuczki renesansowego uczonego Sebastiana Petrycego, oraz Kontemplacyi męki i śmierci Chrystusa Pana i Odkupiciela naszego ku naśladowaniu i używaniu dusze nabożnej z inszemi bardzo uciesznemi według czasu kontemplacyjami i naukami. Pisanej Roku Pańskiego 1662 anonimowej norbertanki. Autorka dysertacji wykazała, że obydwa przekazy wiązały się z kulturą retoryczną siedemnastowiecznego społeczeństwa i powstały w celu perswazyjnym – by kształtować postawy odbiorców rozważań. Zasadniczym narzędziem takiej perswazji było powoływanie się na argument z autorytetu, czyli Biblię, pisma Ojców i Doktorów Kościoła, pisarzy starożytności chrześcijańskiej, siedemnastowieczną literaturę ascetyczno-mistyczną, żywoty świętych, a także egzempla. W zakresie elocutio zaprezentowane zostały słowne formy oddziaływania na odbiorców (literackie środki stylistyczne, wyszukane koncepty oraz obrazy-symbole), sposoby mające nakłonić ich do kształtowania właściwych postaw bądź do podjęcia określonego działania. Norbertańskie medytacje analizowane były z różnych punktów widzenia: jako tekst perswazyjny, jako siedemnastowieczna proza medytacyjna usytuowana w konkretnym obszarze literatury religijnej i pozostająca w związku z innymi dziełami, jako świadectwo ówczesnej religijności i duchowości autorek, wreszcie jako wyraz udziału zakonnic w staropolskiej kulturze literackiej.

Zasady wydania i transkrypcji 9 Wykaz skrótów 11 Wstęp 13 CZĘŚĆ PIERWSZA 29 Zarys kultury i duchowości norbertanek zwierzynieckich 31 Rozdział I. Stan badań 33 Rozdział II. Źródła 49 2.1. Przegląd rękopisów 49 2.2. Teresa Petrycówna – biografia i rękopiśmienna twórczość 60 2.3. Charakterystyka Kontemplacyi męki i śmierci Chrystusa Pana 71 Rozdział III. Klasztor norbertanek zwierzynieckich 75 3.1. Dzieje zakonu od powstania do końca XVII wieku – zarys 75 3.2. Życie duchowe w klasztorze zwierzynieckim w XVII wieku 83 3.3. Lektury norbertanek zwierzynieckich 87 3.4. Kultura umysłowa i twórczość literacka zakonnic 98 CZĘŚĆ DRUGA 107 Tematyczny przegląd omawianych rękopisów 109 Rozdział I. „Już tu trzeba podeptać świat i marności jego, bo tu daleko zacniejsze bogactwa Oblubieńca mego”. O ideale żywota klasztornego na przykładzie Pobudek do zakonnego życia Teresy Petrycówny 111 1.1. Vita contemplativa w świetle pism ascetyczno-mistycznych doby baroku 111 1.2. Doskonałość zakonna w ujęciu Teresy Petrycówny 118 Rozdział II. „Nic nie masz uboższego nad duszę grzesznego”. Grzech w medytacjach Teresy Petrycówny 133 2.1. Pojęcie grzechu w świetle Tradycji 133 2.2. Grzech w ujęciu Teresy Petrycówny 141 Rozdział III. „Przydź, o Panie, a racz łaską swoją wspomóc i ozdobić ubogi dom serca mego”. O idei nawrócenia w medytacjach Teresy Petrycówny 153 Rozdział IV. „bez krzyża Twojego widzę, żem jest obłądzoną na drodze pielgrzymowania mojego”. Męka Pańska w anonimowej Kontemplacyi męki i śmierci Chrystusa Pana 169 4.1. Kult Męki Pańskiej w piśmiennictwie ascetyczno-mistycznym – przegląd wybranych tekstów z XVII wieku 169 4.2. Kontemplacja Męki Pańskiej w kontekście idei applicatio sensuum 177 CZĘŚĆ TRZECIA 201 Źródła argumentów w przekazach norbertańskich 203 Rozdział I. Perswazyjny argument z autorytetu 205 1.1. Tradycja biblijna w Pobudkach do zakonnego życia Teresy Petrycówny 205 1.1.1. Biblia 205 1.1.2. Stary Testament 206 1.1.3. Nowy Testament 220 1.2. Ojcowie Kościoła i pisarze starożytności chrześcijańskiej w Pobudkach do zakonnego życia Teresy Petrycówny 226 1.2.1. Medytacje Teresy Petrycówny o ślubach zakonnych w świetle pism patrystycznych 227 1.2.2. Idee i wartości w przekazach Teresy Petrycówny w świetle myśli patrystycznej 241 1.3. Mikołaj z Mościsk – przewodnik duchowy norbertanek 255 1.4. Hagiograficzne wzory świętości w Kontemplacyi męki i śmierci Chrystusa Pana 273 1.5. Egzempla w przekazach norbertańskich 283 Rozdział II. Elocutio w medytacjach norbertańskich 287 2.1. Literackie narzędzia obrazowania w Pobudkach do zakonnego życia Teresy Petrycówny 287 2.1.1. Alegorie i symbole 288 2.1.2. Analogie i porównania 310 2.1.3. Metafory i epitety 313 2.2. Koncept jako środek oddziaływania słowem w Kontemplacyi męki i śmierci Chrystusa Pana 320 2.2.1. Konceptystyczne obrazowanie w medytacjach o Zmartwychwstaniu Pańskim 321 2.2.2. Koncept w medytacjach o Duchu Świętym 335 2.3. Plastyczno-werbalna forma przekazu w Kontemplacyi męki i śmierci Chrystusa Pana 343 2.3.1. O słowie i obrazie 343 2.3.2. Słowno-obrazowe konstrukcje w Kontemplacyi męki i śmierci Chrystusa Pana 345 Z nowszej perspektywy 363 Funkcja komunikatywna w norbertańskich medytacjach 363 Zakończenie 377 Bibliografia 385 Publikacje Autorki 427 Persuasion in selected 17th century meditations from the Norbertine convent in Zwierzyniec. Summary 429 Spis ilustracji 435 Indeks osób i postaci 439 Nota o Autorce 461