Świadkowie świadectw. Postpamięć zagłady w polskiej literaturze najnowszej

Literatura postmemorialna omawiana przez badaczkę podejmuje wysiłek dawania świadectwa świadkom oraz bycia świadkiem świadectwa – zapewne nigdy do końca udany. Niełatwy proces włączania opowieści o Zagładzie dla wspólnotowej pamięci, który obserwujemy od lat 80. XX wieku, jest tutaj poddawany wnikliwej i krytycznej analizie. Autorka rozważa, na ile melancholijny podmiot literatury lat 90. ubiegłego stulecia przełamuje narcystyczną dominantę wcześniejszej dekady, i pokazuje, w jaki sposób w twórczości epoki „powrotu Realnego” może zaistnieć etyczny aspekt postpamięci. W autobiograficznej twórczości przedstawicieli drugiego pokolenia ocalałych dostrzega zaś dramat milczenia i uwięzienie w potraumatycznym symptomie, na które powojenna Europa skazała ofiary Zagłady. Badania tu poczynione, dotyczące między innymi wczesnej recepcji tekstów sprzed transformacji, w której – kosztem podtrzymywania mitów polskiej tożsamości – pomija się lub marginalizuje żydowskie i zakładowe wątki, wykazują konieczność rewizji dotychczasowych rozpoznań i redefinicji kanonu polskiej literatury Szoa.

Wprowadzenie / 9 Po/wojnie – kompensacja i nacjonalizm / 13 Przełomowe lata osiemdziesiąte / 19 Wobec Zagłady – perspektywa europejska / 37 Współczesna humanistyka wobec Szoa / 44 Podziękowania / 56 Część teoretyczna Współczesna humanistyka wobec pamięci i traumy Rozdział 1. Zygmunta Freuda i Maurice’a Halbwachsa koncepcje pamięci a memory studies i trauma studies na przełomie XX i XXI wieku / 61 Traumatyczna pamięć jednostki a etyka psychoanalizy / 61 Trauma i historia – „luki, sprzeczności, powtórzenia” / 66 Socjologia pamięci albo Freud (z) Halbwachsem / 68 Pierre Nora: „między pamięcią a historią”. Nowe czasy i nowa wrażliwość / 76 Widmo żałoby krąży po Europie / 79 Rozdział 2. Postpamięć i etyka świadka-spadkobiercy zagłady w koncepcji marianne hirsch / 85 Traumatyczna pamięć i zerwanie komunikacji / 85 Postmemorialna estetyka i etyka świadkowania / 98 Część analityczna Świadkowanie drugiego stopnia w polskiej literaturze najnowszej Rozdział 3. Symptomy pamięci. kłopotliwa (nie)pamięć o zagładzie w literaturze polskiej drugiej połowy lat osiemdziesiątych / 115 Powroty świadków: Początek Andrzeja Szczypiorskiego i Umschlagplatz Jarosława Marka Rymkiewicza / 115 Wymazywanie żydowskości – Weiser Dawidek Pawła Huellego / 182 Zagłada Piotra Szewca – ocalenie w lustrze kultury / 205 Lata osiemdziesiąte jako triumf Wyobrażeniowego. Polska pamięć w stadium zwierciadła – podsumowanie / 220 Rozdział 4. „powrót realnego” – pamięć „nawiedzona” i historyczny/histeryczny podmiot w literaturze lat dziewięćdziesiątych XX wieku / 227 Dawid Weiser raz jeszcze (powrót wypartego) / 227 Historia jako Realne. Postmemorialna podmiotowość w twórczości Izabeli Filipiak / 232 Asymilacja stereotypu w Prawieku i innych czasach Olgi Tokarczuk / 264 „Nie chodzi o igraszki, chodzi o życie”. Postpamięć w Tworkach Marka Bieńczyka / 273 Zagładowe nawiedzenia – postscriptum / 290 Rozdział 5. Rodzinne ramy postpamięci / 301 Postpamięć „pogrobowca” Zagłady w Kamieniu granicznym Piotra Matywieckiego / 305 Problemy drugiego pokolenia ocalałych (Utwór o matce i ojczyźnie Bożeny Keff, Goldi i Frascati Ewy Kuryluk, Rodzinna historia lęku Agaty Tuszyńskiej, Zagubione w przekładzie Evy Hoffman) / 324 Stawanie się świadkiem / 376 Podsumowanie – formy postpamięci / 382 Zakończenie / 389 Bibliografia / 397 Summary / 425 Indeks osobowy / 429