Przekłady Literatur Słowiańskich. T. 4. Cz. 1: Stereotypy w przekładzie artystycznym

Tom 4 część 1 serii wydawniczej "Przekłady Literatur Słowiańskich" poświęcony jest obecności stereotypów w przekładzie artystycznym. Są to zarówno stereotypy powstałe w wyniku przekładu, jak również rekonstrukcja stereotypów kultury wyjściowej. Stereotypy świadczą o tym, że różne kultury postrzegane są jako osobne monady w świecie wielokulturowym. Od ich rozpoznania przez tłumacza i następnie czytelnika zależy w znacznej mierze interpretacja obrazu bohatera, zbiorowości i jej kultury, mentalności, preferencji światopoglądowych, estetycznych i emocjonalnych, czyli możliwe staje się porozumienie międzykulturowe, sprzyjające odkryciu siebie w obcym i obcego w sobie. Autorzy poszczególnych artykułów badają ich przekład w relacji między literaturami bułgarską, chorwacką, czeską, macedońską, serbską, słowacką, słoweńską i polską, szukając motywacji tkwiącej w nich bariery tłumaczeniowej. O obecności lub krytyce stereotypu w utworze literackim oryginalnym i przetłumaczonym orzeka czytelnik, umieszczając najczęściej jego interpretację w kulturze przyjmującej, w wyniku czego powstają stereotypy odbioru, których działanie społeczne wykracza poza literaturę, ponieważ służy poznaniu i perswazji. Zamieszczone w niniejszym tomie artykuły dotyczą różnych stereotypów i ich przekładów. Autorzy badają przekład tekstów literackich zawierających stereotypy lub/i ich destereotypizację w tłumaczeniach literatury polskiej na języki: czeski, macedoński, słowacki i słoweński oraz literatur bułgarskiej, chorwackiej, czeskiej, serbskiej i słowackiej na język polski. Zostały one uporządkowane ze względu na dominującą problematykę w trzech częściach zatytułowanych kolejno: 1. Rola stereotypów w kulturze, w granicach których osobne zjawisko stanowią: Stereotyp płci i Peryferie kultury; 2. Stereotypy narodowe i 3. typowe, w odbiorze wygenerowane Stereotypy odbioru ze szczególnym uwzględnieniem wartościowania – W kręgu wartościowania. Publikacja adresowana jest do badaczy literatur i kultur słowiańskich (w tym polskiej), studentów oraz do wszystkich zainteresowanych wzajemną wiedzą o innych kulturach słowiańskich.

Spis treści Wstęp. Wokół stereotypu i jego przekładu (Bożena Tokarz) / 7 Rola stereotypów w kulturze Maciej Czerwiński: Rola stereotypu w kształtowaniu polifonicznego uniwersum literackiego i kulturowego na przykładzie oryginału i polskiego przekładu „Mostu na Drinie” Ivo Andricia / 19 Anna Muszyńska Vizintin: O destereotypizacji odczytań tekstu oryginału w przekładzie. Rozważania o słoweńskim tłumaczeniu kulinariów w „Panu Tadeuszu” / 37 Joanna Mleczko: Bułgarska obrzędowość weselna w przekładzie „Synowej” Georgiego Karasławowa / 61 Stereotyp płci Małgorzata Filipek: Stereotyp mężczyzny w przekładzie „Opowieści o mężczyznach” Miloša Crnjanskiego / 73 Aneta Todevska: Fallocentryczne stereotypy Stanisława Ignacego Witkiewicza w macedońskim przekładzie powieści „Pożegnanie jesieni” / 89 Paulina Pycia: Stereotyp kobiety — dramat „Sve o ženama” Miro Gavrana i jego polski przekład / 101 Peryferie kultury Sylwia Sojda: Stereotyp w subkulturze — subkultura w stereotypie. O słowackim tłumaczeniu „Wojny polsko ruskiej pod flagą biało czerwoną” Doroty Masłowskiej / 115 Stereotypy narodowe Józef Zarek: O „Pepikach” Mariusza Surosza po czesku Katarzyna Majdzik: Jergovicia żonglerka stereotypami. Wokół polskiego przekładu powieści „Srda śpiewa o zmierzchu w Zielone Świątki” / 140 Marlena Gruda: Stereotyp Słoweńca „ofiary” w przekładzie powieści Vlada Žabota „Wilcze noce” / 154 Stereotypy odbioru Bożena Tokarz: Ostatnia Wieczerza Pawła Huellego (i Jany Unuk) jako konfrontacja z tradycją, z własną i cudzą kulturą / 185 Adriana Kovacheva: Paradoksy antologizacji poezji polskiej w przekładach na język bułgarski / 208 Marta Buczek: Stereotypy w przekładzie słowackich opowiadań „Bajki dla niegrzecznych dzieci i ich troskliwych rodziców” Dušana Taragela / 224 W kręgu wartościowania Mateusz Warchał: Błędy atrybucyjne — ich psychologiczna dystrybucja, możliwości oceny i eliminacji w procesie translatorskim / 241 Leszek Małczak: O stereotypach w recepcji literatury chorwackiej w Polsce w latach 1944—1956 / 253 Indeks autorów / 269 Indeks tłumaczy / 277 Noty o Autorach / 279