Słowacki wobec tradycji szlacheckiej

Motywy szlacheckie w twórczości Słowackiego pełnią istotną rolę przede wszystkim jako problem artystyczny. Ich bogactwo, przywoływanie na różnych poziomach organizacji tekstu, świadoma gra ze współczesnymi konwencjami literackimi, pozwalają zauważyć przede wszystkim dojrzewanie poety jako artysty, któremu zależy na nadaniu literaturze polskiej cech uniwersalności.

Wstęp 5 Część I. Kłopoty z interioryzacją tradycji szlacheckiej 15 Rozdział 1. Jan Bielecki. Skotyzm i bajronizm jako strategie ukazywania sarmackiej przeszłości 17 Poetyckie „ja" wobec przeszłości 17 Skotowsko-Niemcewiczowskie dekoracje 19 Niemcewicz ojcem romantyków 27 Sarmata w bajronicznym kostiumie 29 Rozdział 2. Le roi de Ladawa - sarmacka dawność dla cudzoziemców 35 Ironia, humor, karykatura 38 Moda na szlacheckich dziwaków 44 Rozdział 3. Horsztyński. Szlachecka przeszłość w perspektywie szekspirowskiej 49 Wobec Pana Tadeusza 49 Pozory idylli 53 Stary konfederat barski - w świecie ironicznym 58 Dumny wojewoda - magnat, czyli „pan czerwony" 63 Głęboki pesymizm jako rezultat szekspirowskiej optyki 75 Rozdział 4. Poema Piasta Dantyszka - dzieło Sztukmistrza 77 Problemy z formą, czyli nadmiar poetyckich celów 77 Jeszcze w sprawie rodowodu bohatera 81 Narracja w poemacie o Dantyszku, czyli gawędowe ględzenie 84 Ludowo-szlachecka fantastyka 88 Makabra, czyli ludowe i szlacheckie źródło groteski 92 Sarmackie zaświaty 95 Rozdział 5. Zabawa w gawędę 98 Legenda Panie Kochanku w romantyzmie 98 Słowacki wobec legendy Radziwiłła Panie Kochanku 102 Zabawa w gawędę (Panie Kochanku w Preliminariach... Słowackiego) 106 Część II. Oswajanie kultury szlacheckiej 119 Rozdział 1. Wokół Księdza Marka (Beniowski I-V) 121 Rozdział 2. Magnuszewski jako inspirator Słowackiego. Podsumowanie argumentów 128 Rozdział 3. Poszukiwania formy dla przedstawienia szlacheckiej przeszłości 132 Kreacja Jana Kazimierza - historyzm szczegółów (Mazepa, Jan Kazimierz) 132 Humor 141 Patos sceny zbaraskiej 143 Rozdział 4. Złota Czaszka jako Pan Tadeusz Słowackiego? 150 „Tu cały fundament: urząd. podkówki srebrne. aksamity." 155 Pisanie (poprawianie) Czajkowskiego 158 Rozdział 5. Poszukiwania przewodnika w sarmackiej przeszłości Ksiądz Marek - fragment poematu, Beniowski - fragment dramatyczny, Beniowski - dalsze pieśni) 163 A może jednak Panie Kochanku? 168 Zmagania z Księdzem Markiem po raz kolejny (Beniowski - pieśń IX) 172 Część III. Przejawy interioryzacji i dystansu wobec tradycji szlacheckiej. Progresywizm kontra tradycjonalizm 179 Rozdział 1. Ksiądz Marek 181 Calderonizm jako forma dla szlacheckiego obrazu przeszłości 181 Postawa obrońców barskich jako wzór działania 182 Prorok w sarmackim przebraniu 184 Józef Pułaski - „pęknięcie w portrecie" starego Polaka 194 Dlaczego młody Pułaski nie stał się bohaterem Słowackiego? 200 Praca jako droga do świętości. Projekt przeanielenia sarmackiego awanturnika 201 Przesłanie Księdza Marka 208 Rozdział 2. O nową wizję sarmackiej przeszłości (Sen srebrny Salomei) 212 „Przebrzydłe domatorstwo". Gruszczyński 215 „Przebrzydłe domatorstwo". Regimentarz Stempowski 219 Możliwości przemiany 220 Sadyzm 222 Małżeństwo - literacka strategia budowania polsko-ukraińskiego sojuszu 225 Wernyhora - lirnik rozdarty 226 Syndrom Pana Tadeusza 229 O nową wizję historii 232 Rozdział 3. „Mistyczny polityk" 237 Pojedynek z Krasińskim 237 Przesłanie dla emigracji (1848) 240 Ideał narodu 242 Idea narodu 245 Złota wolność 251 Konfederacja 253 Zakończenie. Dlaczego słowiańszczyzna? 259 Ocalenie idei dworu polskiego, czyli dlaczego w szczelinach ścian dworu polskiego grają świerszcze? 259 zamiast wniosków 273 Od autorki 277 Bibliografia (wybór) 279 Bibliografia podmiotowa 279 Bibliografia przedmiotowa 283 Literatura uzupełniająca 285 Literatura pomocnicza 288 Nota bibliograficzna 297 Indeks 299