Sędzia Schreber

Od śmierci Daniela Paula Schrebera minęło niemal równo sto lat, trudno więc o lepszą okazję, by przyjrzeć się bliżej „najczęściej opisywanemu przypadkowi w historii psychiatrii, człowiekowi cierpiącemu na – jak sam twierdzi – chorobę nerwów, o którym Freud orzekł, że byłby doskonałym dyrektorem zakładu psychiatrycznego, Lacan zaś – że wykazuje się talentem i pasją teologa. „Przypadek Schrebera” to nie tylko fascynujący swoją złożonością system urojeń byłego sędziego, ale również wyzwanie rzucone rodzącej się tradycji psychoanalitycznej. Co więcej, wyzwanie to towarzyszy psychoanalizie w całej dotychczasowej historii jej rozwoju, za każdym razem zmuszając ją do zrewidowania własnych założeń, zakwestionowania dogmatów i przemyślenia na nowo fundamentalnych pojęć. Krzysztof Wolański – filozof, w roku 2012 obronił doktorat w Szkole Nauk Społecznych PAN. Głównymi obszarami jego zainteresowań są psychoanaliza i współczesna myśl krytyczna. Uczy literatury w jednym z warszawskich liceów.

Prolog – z wizytą w Sonnenstein 11 I. Uwagi wstępne: przypadek 13 1. „Najczęściej opisywany przypadek historii psychiatrii” 15 2. Od Lancelota do sędziego Schrebera 20 3. Opis przypadku i psychoanaliza 29 4. Schreber jako przypadek 32 II. Schreber i jego losy: życie, rodzina, walka sądowa 37 1. Daniela Paula Schrebera wspomnienia z dzieciństwa 39 2. Schreberowie: dzieje upadku pewnej rodziny 46 3. Daniel Paul i jego lekarze 55 4. Proces Schrebera, czyli sędzia przed sądem 83 III. Sędzia we własnej sprawie. Próba rekonstrukcji Pamiętników nerwowo chorego 121 1. Historia choroby i leczenia z punktu widzenia pacjenta 123 2. Chwytam za pióro… 150 3. Nerwy Boga, czyli wprowadzenie do ontologii Schrebera 162 4. Słownik „schreberyzmów” 169 4.1. „Prajęzyk” 169 4.2. „Cudowna konstrukcja” 170 4.3. „Stan zgodny z porządkiem świata” 172 4.4. „Oczyszczanie nerwów”, „sprawdzone dusze” 173 4.5. „Mord na duszy” 175 4.6. Promienie, wzrastająca nerwowość i przyciąganie 177 5. Odmężczyźnienie człowieka i zagłada świata 180 5.1. „Żyd wieczny tułacz” 180 5.2. Cielesne transformacje 183 5.3. Katastroficzne wizje i „zagłada świata” 190 6. Boskie cuda 197 6.1. O powstawaniu gatunków na drodze boskich cudów 202 7. Rozkosz 206 7.1. Ekonomia rozkoszy 208 7.2. Próba scjentystycznego ujęcia rozkoszy 212 7.3. Religijny sens rozkoszy 217 7.4. Żądanie rozkoszy i przymus myślenia 220 8. „Pobieżnie wytworzony człowiek” 224 9. „Przymus myślenia” 232 9.1. „Przymus myślenia” i przekształcenie umysłu 236 10. „Sąd boży”, czyli Niemcy 240 11. Odtworzenie i zapłodnienie 244 12. Spisek i doktor Flechsig 246 12.1. Flechsig jako lekarz 248 12.2. Rola Flechsiga w spisku przeciwko Bogu 249 12.3. Dysfunkcja Boga jako źródło spisku 256 13. Kontakty z Bogiem 261 13.1. Święty Schreber. Religijne aspekty wizji sędziego 263 13.2. Zachowanie bezruchu jako akt wiary. Hiobowe aspekty wizji Schrebera 268 IV. Freud i klasyczna interpretacja psychoanalityczna 275 1. Znaczenie przypadku Schrebera dla psychoanalizy. Nozologia 277 1.1. Miejsce paranoi w teorii psychoanalitycznej 281 2. Lęk przed wpływem 285 3. Perspektywa psychiatryczna a psychoanalityczna 293 4. Mania prześladowcza i mania wielkości 303 4.1. Homoseksualizm 307 4.2. Figura ojca 317 4.3. Regresja do stadium narcyzmu 321 5. Moment przełomowy 325 6. Schreber jako przykład paranoika. Projekcja i wyparcie 335 6.1. Projekcja 336 6.2. Wyparcie 339 7. Neuroza a paranoja w perspektywie Freuda 345 8. Wyjaśnienie alternatywne 357 V. Moritz Schreber i jego maszyny 365 Metaforyka zarazy, figura Bismarcka i masturbacja 394 VI. Lacan i strukturalna interpretacja psychozy 409 1. Aimée, siostry Papin, Dali 411 2. Od konstelacji symptomów do struktury psychicznej 418 3. Lacanowska lektura Pamiętników nerwowo chorego 422 4. Bóg jest językiem 431 5. Podmiot psychotyczny a język 436 6. Psychotyzujący ojciec 440 7. „inny” i Inny 444 8. Początek psychozy i praca diagnostyczna 451 9. Wykluczenie a wyparcie 457 10. Wykluczenie w kontekście kompleksu Edypa 465 11. Wykluczenie i język 471 12. Znaczenie, które jest niczym 480 VII. Schizoanaliza Schrebera – Deleuze i Guattari 485 1. „Psychoanaliza jest mordem na duszy” 487 2. Schizofrenia w perspektywie psychoanalitycznej 490 3. Krytyka punktu wyjścia i punkt wyjścia krytyki 496 4. Edyp król 508 5. Trzy syntezy: konektywna, koniunktywna i dysjunktywna 514 6. Prezydent Schreber wyszedł na spacer 519 7. Schizofrenia i paranoja 533 8. Schizoanaliza: libido, pragnienie, nieświadomość 556 9. „Etyczny” wymiar schizoanalitycznej kategorii schizofrenii 564 VIII. Wyzwanie dla psychoanalizy 569 Bibliografia 585 Indeks nazwisk 591