Ewolucje teorii. Biologizm w modernistycznym literaturoznawstwie rosyjskim

Książka jest poświęcona archeologii nowoczesnej teorii literatury w kontekście historii intelektualnej wschodnioeuropejskiego modernizmu. Z zawrotnej mnogości konceptów, doktryn, idei i eksperymentów wyłaniają się kontury systemowej całości, w której myślenie naukowe współistnieje z mitologicznym, wiedza łączy się z wiarą, przyroda z duchem, życie z twórczością, ideologiczna jednojęzyczność konkuruje z różnojęzycznością. Lokalne zagęszczenia detali tworzą „analityczną" (w Fiłonowowskim rozumieniu tego terminu) panoramę rosyjskiego biologizmu literaturoznawczego. W utopistycznej aurze rosyjskiego modernizmu pierwszego trzydziestolecia XX wieku korelacja biologii i nauki o literaturze daje hybrydy tej miary, co paleogenologia i paleosemantyka, wersologiczny morganizm i dramatologia inspirowana Mendlowską teorią dziedziczenia cech, nomogeneza folkloru i filembriogeneza tropów, morfologia gatunków i literacki mutacjonizm. Ciasny splot języków teorii literatury i nowoczesnej biologii teoretycznej uniemożliwia odseparowanie Naturwissenschaften i Kulturwissenschaften, w sposób, który głoszą badeńscy neokantyści. Rekonstrukcja koncepcji ukształtowanych pod naporem antydarwinizmu i witalistycznych nurtów europejskiej filozofii pozwala istotnie zmodyfikować dotychczasowy obraz genealogii, właściwości oraz pozycji środkowo- i wschodnioeuropejskiego strukturalizmu w historii literaturoznawstwa, a także zrewidować metodologiczno-epistemologiczne podstawy tej ekspansywnej formacji teoretycznej.

Wprowadzenie. Z archeologii wiedzy o literaturze 11 Rozdział 1. Między dawnym a nowym biologizmem 43 Przełom antynaturalistyczny - niedokończony projekt? 43 Poetyka w świetle przyrodoznawstwa. Przypadek Borisa Jarcho 50 Nad mapą rosyjskiego antypozytywizmu 61 "Z powrotem do Goethego!" 74 Zwrot do pozytywizmu i naturalizmu 83 Narodziny teorii literatury z ducha Lebensphilosophie 107 Rozdział 2. Prestrukturalizm i antydarwinizm 135 Pojedynek epok 135 Archaiści, nowatorzy i synkretycy 144 Wersologiczny morganizm 159 Nomogeneza tropów, gatunków i języków 166 Rozdział 3. Lato paleontologów 183 Zorze jafetydologii 183 W kręgu semantycznej paleontologii kultury 202 Poetyka i paleontologia. Literaturoznawczy zaum Olgi Freudenberg 221 Rozdział 4. Morfologizm: próba (re)konstrukcji pewnego pojęcia z zakresu literaturoznawstwa 235 „Metoda formalna, czyli morfologiczna" 235 Próba systematyki 242 Mechanicyzm 247 Anatomizm (wariant Cuviera) 249 Fizjologizm 256 Holizm 262 Antymechanicyzm 267 Transformacjonizm (wariant Goethego) 269 Paleontologie (warianty Darwina i Lamarcka) 284 Aromorfozy (wariant Siewiercowa) 294 Projekcja morfologiczna 297 Zakończenie. Tartuska śluza 302 Bibliografia 319 Nota bibliograficzna 367 Summary. Evolutions of theory. biologism in modernist russian literary scholarship 369 Indeks osobowy 373 Indeks pojęć 389