Polscy pisarze wobec faszyzmu

Faszyzm wedle sławnej formuły wybitnego niemieckiego badacza Ernsta Noltego był wydarzeniem epokowym i naznaczył cały wiek XX. Stał się popularny także wśród pisarzy i to często bardzo wybitnych – Filippo Tommaso Marinetti, Curzio Malaparte, Ezra Pound, Ernst Jünger, Louis-Ferdinand Céline, Pierre-Eugéne Drieu La Rochelle, Gottfried Benn, Martin Heidegger, Robert Brasillach. Duża liczba książek na temat związków pisarzy z faszyzmem, które powstały na Zachodzie, zderza się z nieobecnością podobnych studiów w naszym literaturoznawstwie. Dlatego obszerna książka Pawła Sobczaka jest niezwykle interesująca. Autorowi chodzi nie tylko o to, jak widzieli polscy pisarze hitleryzm i III Rzeszę, jak postrzegali faszyzm włoski i Włochy Mussoliniego, ale interesuje też to, jak polscy pisarze wyobrażali sobie faszyzm jako taki, czy potrafili rozpoznać modernistyczny i totalitarny charakter doktryny faszystowskiej i na ile sami faszyzmowi lub „ideologiom faszyzującym” się poddawali, a na ile się im opierali. Obszerna praca oryginalnie przywołuje konteksty nie tylko niemieckie czy włoskie, ale też te mniej oczywiste i znane, a więc francuskie i rumuńskie. Zainteresuje nie tylko badaczy kultury polskiej XX w., ale też ze względu na temat i literacki talent autora – większe grono czytelników.

Wprowadzenie 8 Rozdział 1. Liberał w Berlinie, „faszysta” w Warszawie. Antoni Sobański i Ferdynand Goetel 34 Hrabia Tonio na brunatnym lądzie 34 Kultura? W stanie likwidacji 47 Quo vadis, Germania (et Polonia)? 63 Ferdynand apostoł 80 Schabowy w brunatnym sosie 90 Goetel niezrozumiany 104 Rozdział 2. Raz na moście, raz pod mostem. Stanisław Piasecki i środowisko „Prosto z mostu” 118 Literatura według nacjonalistów 119 Wszystko jest polityką? 142 Rozdział 3. „By zarobić ździebełko na chlebek i masełko”? Konstanty Ildefons Gałczyński 164 Paryż wart jest mszy 164 To są moi przyjaciele 170 Szalony wiersz o szalonej ulicy 185 Długie noże i wybuchy 198 Wiersz-zagadka 209 Poetyckie chef-d’oeuvre 215 Meandry „sanacyjnej nocy” 223 Sława i hańba 249 Rozdział 4. W służbie niemodnych wartości. Antoni Słonimski 266 Armia zbawienia ludzkości 266 Czerwone i brunatne 275 Sztuka pod dyktaturą 293 Nasza chata wcale nie z kraja 305 Zwycięstwo wyłącznie pyrrusowe 317 Rozdział 5. Inni szatani też byli czynni. Maria Jehanne Wielopolska, Jan Emil Skiwski i Karol Ludwik Koniński 332 Przed obliczem Temidy 332 „Megiera sanacyjnej publicystyki” 342 Klęska lojalistki 362 Klerk w labiryncie polityki 371 Zakończenie 396 Bibliografia 402 Indeks Osób 416 Podziękowania 430 Od Redakcji 432